Ο πραγματικός απολογισμός του εμπορικού πολέμου

Τον περασμένο αιώνα οι ΗΠΑ διαχειρίστηκαν και προστάτευσαν τους βασικούς κανόνες του διεθνούς εμπορικού συστήματος που δημιουργήθηκε μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Θεμελιώδης αρχή του συστήματος αυτού ήταν ο τερματισμός της προπολεμικής αμοιβαίας καχυποψίας μεταξύ των μεγάλων εμπορικών δυνάμεων. Οι ΗΠΑ διαδραμάτισαν ηγεμονικό ρόλο στο σύστημα, αλλά έδειξαν ότι η ανάπτυξη μιας χώρας ωφελεί και τις εμπορικές της εταίρους. Παράλληλα το ΔΝΤ βοήθησε χώρες που χρειάζονταν απελπισμένα κεφάλαια, υπό τον όρο ότι θα ακολουθούσαν τους διεθνείς εμπορικούς κανόνες.

Οι εμπορικοί εταίροι κατά κανόνα εμπιστεύονταν τις ΗΠΑ ότι δεν θα καταχρώνταν την ηγεμονική τους θέση προς ίδιον όφελος. Και οι ΗΠΑ δεν είχαν συμφέρον να προδώσουν την εμπιστοσύνη αυτή, μια και η Σοβιετική Ενωση και οι σύμμαχοί της βρίσκονταν εκτός διεθνούς εμπορικού συστήματος. Οι διεθνείς κανόνες εμπορίου και επενδύσεων άνοιξαν μεγάλες και αποδοτικές αγορές για τις αμερικανικές επιχειρήσεις. Μέχρι που αναδύθηκε η Κίνα σε μείζονα παίκτη στο διεθνές εμπόριο για να ανατρέψει την καθεστηκυία τάξη πραγμάτων.

Οπως η Ιαπωνία και οι ασιατικές «τίγρεις», η Κίνα αναπτύχηκε χάρη στις βιομηχανικές της εξαγωγές. Σε αντίθεση όμως με τις χώρες αυτές, απειλεί να ανταγωνιστεί ευθέως τη Δύση και στις υπηρεσίες και στις τεχνολογίες αιχμής. Ανέπτυξε τομείς όπως η ρομποτική και η τεχνητή νοημοσύνη χάρη στους δικούς της επιστήμονες. Και ξαφνικά η Δύση ανακάλυψε ότι αυστηρότερες ρυθμιστικές δομές και αρχές που εφάρμοσε κι αυτή τα χρόνια της δικής της αναπτυξιακής εκτόξευσης, τώρα θίγουν καίρια τα εμπορικά και οικονομικά τους συμφέροντα.

Ο μείζων προβληματισμός είναι ότι η Κίνα ανταγωνίζεται τις ΗΠΑ τόσο οικονομικά όσο και στρατιωτικά. Το Πεκίνο δεν δείχνει να διεκδικεί ηγεμονικό ρόλο, αλλά η Ουάσιγκτον ανησυχεί σφόδρα. Οι ΗΠΑ γνωρίζουν ότι μπορούν να καθυστερήσουν αλλά όχι να σταματήσουν την Κίνα. Και δεν θα ήταν σκόπιμο να συμβεί κάτι τέτοιο, επειδή ο κόσμος θα μπορούσε να χωριστεί πάλι σε δύο στρατόπεδα με αμοιβαία καχυποψία και αδυναμία συνεργασίας. Κάτι τέτοιο θα ήταν καταστροφικό οικονομικά, αλλά θα επανέφερε και τον κίνδυνο πολεμικής σύρραξης.

Ο Ραγκουράμ Τζ. Ραγιάν είναι καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο