«Εγινα ηθοποιός γιατί δεν χωρούσα αλλού»

Ραντεβού με τον Νίκο Καραθάνο έξω από τον «Κρίνο» των παιδικών μας αναμνήσεων, γλυκαμένων με λουκουμάδες. Στην αρχή, αμηχανία και γενικότητες για το κέντρο της πόλης. Στη συνέχεια, πάθος και περφόρμανς. Ο σκηνοθέτης-ηθοποιός έβαλε χρώμα στη φωνή του, ένταση στη σκέψη του και ο λόγος του έγινε ποιητικός, στοχαστικός, εκφραστικός, ρυθμικός. Αλλά με μια έγνοια πάντα. Για την έμπνευση και για την αταξινόμητη αγάπη στη ζωή και στο θέατρο.

Υπάρχει στις παραστάσεις σου η αίσθηση της διεργασίας, ο συγχρωτισμός της παρέας, μεταξύ πραγματικότητας και θεατρικότητας, σαν να μην είναι διαχωρισμένα.
Κοίταξε να δεις, όλα αυτά είναι κουλτουριάρικα. Ενα ωραίο πράγμα στη ζωή είναι ο διάλογος. Μπαίνεις κάπως και βγαίνεις αλλιώς. Συνεπώς, όταν κάνεις διάλογο με κάποιον σκοπό – ένα θέατρο, μία ταινία -, ανοίγονται τα πράγματα, δημιουργείς κάτι άλλο. Για παράδειγμα, μια δουλειά όπως οι «Ορνιθες» είναι μια δουλειά που αβγατίζει, βγάζει άλλα πράγματα. Ακόμη γεννάει. Συμμετέχουν άλλοι άνθρωποι, προχωράνε, αυξάνεται, ανανεώνεται, μπαίνει νέο αίμα.

Υπάρχει κάτι άλλο ως επόμενο βήμα;
Μερικά γεγονότα στη ζωή σε σημαδεύουν και καλό είναι να τα ακολουθείς. Και σου δείχνουν πώς να σταματάς. Δεν ξέρω τι θα είναι η επόμενη κίνηση. Πολλές φορές σε συνεντεύξεις διαβάζεις τον εαυτό σου και νιώθεις βλάκας. Πας να κοιμηθείς στο κρεβάτι σου και νιώθεις έρημος άνθρωπος που δεν ξέρεις τι σου συμβαίνει ακριβώς. Εχεις κάποιες παρορμήσεις, μιλάς, σου λένε «α, αυτό είναι καλό» και το κάνεις. Τα πράγματα είναι τόσο προσωρινά και προσπαθείς να βρεις μια ρίζα, μια ουσία, κάτι… Που να συμβαίνει σε διάρκεια, άσχετα με το τι σου λένε οι άλλοι. Ξαναθυμάσαι τον εαυτό σου μικρό που κάθε μέρα ήταν σαν να περικλειόταν από ένα θαύμα και γευόσουν το θαύμα. Δεν υπήρχαν συνεντεύξεις και τέτοια. Υπήρχαν, αλλά δεν σε ένοιαζαν, δεν σε κούραζαν ποτέ. Δεν ήσουν κάτι, κάποιος, για να σε απασχολεί  αυτό το πράμα. Να πρέπει να μιλήσεις, να φανείς για κάτι… Βημάτιζες απλώς την κάθε μέρα και χαιρόσουν όταν την έβλεπες θαυματουργή και μυστήρια και μυστική. Αυτό είναι κάτι ανεκτίμητο. Να ζεις σπαρακτικά την ώρα σου. Κι έτσι κάπως περίεργα σου φαίνονταν οι άνθρωποι, τα τραπέζια, το καφενείο ο «Κρίνος» που καθόμαστε τώρα. Οι πόρτες, οι στιγμές, όλα αυτά ήταν ένα σινεμά που το παρακολουθούσες με ανοιχτά τα μάτια και τζάμπα.

Γιατί έγινες όμως ηθοποιός εσύ, αφού το είχες τζάμπα το θέαμα της ζωής;
Δεν ξέρω γιατί. Εγινα ηθοποιός γιατί δεν χωρούσα κάπου αλλού.

Τώρα μπορείς και χωράς;
Δυστυχώς, όσο πιο πετυχημένος γίνεσαι τόσο περισσότερο χωράς και δεν ψάχνεσαι. Δεν έχεις διάθεση. Σε χωράνε. Και πάντα στέκεσαι και κρέμεσαι από μια παρόρμηση. Θυμάμαι όταν σκεφτόμουν τους «Ορνιθες» η παρόρμησή μου ήταν η Τσαβέλα Βάργκας σε ένα βίντεο, γριά, να τραγουδάει «Las Simples Cosas». Πάντα ζητάς να κρεμαστεί η έμπνευσή σου σε ένα τσιγκέλι, εκεί ψηλά και σε κάθε σου βήμα, κάθε σου έργο να σε φωτοβολεί αδιάκοπα. Για να πεις – σαν μια μοίρα του ανθρώπου πέρα από εσένα, πριν από σένα και μετά από εσένα – κάτι με διάρκεια. Και να λάμπει σαν λάμπα από πάνω σου, διαρκώς. Κι εσύ μετά ας κάνεις μια δουλίτσα από κάτω. Κι ας καλέσεις και κάποιους να συμμετέχουν. Αλλά πάντοτε πρέπει να κρέμεται κάτι. Δεν θα έλεγα αιώνιο, αλλά διαρκές από πάνω σου. Που σε συμπυκνώνει. Ισως μια έννοια. Του πόνου, της αγάπης, δεν ξέρω τι… του δίκιου… Πάντα κάτι που θα πιεις από ένα αθάνατο νερό. Και από εκεί να βραχείς και να κάνεις κάτι. Το «από εκεί και πέρα» θέλει άλλα στοιχεία. Εναν αυτοσαρκασμό, ένα κέφι, μια αίσθηση της ζωής, ένα πανηγύρι. Ομως πίσω από κάτι όμορφο πάντα υπάρχει ένας πόνος. Το ωραίο είναι να μείνεις έκθαμβος στη ζωή, στην προσωρινότητα και στη γελοιότητά της.

Τι είναι ζωή;
Μια ανάγκη που σε κάνει να λες «αχ! θέλω να πεθάνω, αχ! δεν μπορώ, θέλω να κατέβω», αλλά σε κάνει μέσα σου να ζεις και όταν πάνε να στην πάρουν, να τρομάζεις. Και ας είσαι άρρωστος, και να θέλεις να πιάνεσαι από τα χερούλια και τα πόμολα και να μη θες να φύγεις. Κι ας πονάς κι ας καταστρέφεσαι κι ας είναι όλα γύρω σου άδικα. Και να μαγκώνεσαι και να σφίγγεις τα δόντια και να λες «λίγο ακόμα». Δεν είναι τυπικά λόγια αυτά. Αυτά είναι πράγματα που ζει και η κυρία απέναντί μας που πίνει τον καφέ της. Πράγματα που αναρωτιέται ο καθένας για τη ζωή του.

Δεν βρίσκεις ότι τώρα πια είμαστε λίγο περισσότερο κυνικοί; Οτι μένουμε όλο και πιο αδιάφοροι;
Αυτά τα απόλυτα μου κάνουν ότι φλερτάρεις με το αντίθετό τους. Οτι είσαι πολύ κοντά στο αντίθετο.

Μα υπάρχει μια γυμνή ειλικρίνεια στις σχέσεις μας που οδηγεί σε κάτι βίαιο.
Α, ναι. Υπάρχει μια έμφυτη βία μέσα μας. Μμμ, ναι, είναι καλό! Το έχω ζήσει αυτό. Στην «Γκόλφω» λέγαμε «το μίσος, το μίσος, το ελληνικό!» Πολύ ωραία ιστορία. Εχει ξεχυθεί και υπάρχει και μέσα μας. Αυτά είναι ωραίο να βγουν έξω, να τα αναγνωρίζεις, γιατί την ίδια στιγμή λύνονται. Οταν τα μιλάς, τα διασκεδάζεις και λύνονται οι κόμποι. Μισεί ο ένας τον άλλον, θέλει να τον σκοτώσει, ένας θυμός που ξεκινά από το «γιατί δεν με κάνεις παρέα; Γιατί δεν μ’ αγαπάς;». Ολα αυτά είναι συνώνυμα της ανθρώπινης φύσης. Μας μαθαίνουν ότι υπάρχει και μια άλλη λέξη: οι αρετές . Η αγωγή. Το πώς περπατάς, το πώς στέκεσαι. Αρετές έχουν και τα έργα, τα πρόσωπα. Πολλές φορές στα έργα τα θεατρικά διαβάζεις τον Ιούλιο Καίσαρα του Σαίξπηρ και λες τι άντρας, τι υψηλό επίπεδο. Ανθρωποι ολόκληροι που διαλέγουν τη μοίρα τους και τη ζωή τους. Πώς πάμε να τους παίξουμε; Ενώ εμείς είμαστε μισοί, κοντοί, λιγότεροι.

Οταν ξεκινάς να κάνεις ένα έργο, σκέφτεσαι τη βεβήλωσή του;
Ακούω τόσα λόγια για το τι είναι ένα έργο, πόσο το πειράζεις, αν είναι σοβαρό, τι σημαίνει. Δεν υπάρχει τίποτα από αυτό αληθινό και πραγματικό. Είναι μια νεκρολογία. Μνημόσυνα. Σε όλη μου τη ζωή έβλεπα να κάνουν μνημόσυνα στα έργα, όχι πράξη. Να ανεβαίνουν με προορισμό το θέατρο, και όχι τη ζωή. Και ανθρώπους να μαζεύονται τριγύρω και να λένε όλα όσα ξέρουν και όλα όσα έμαθαν. Και φτάσαμε σε ένα αποτέλεσμα να μη βλέπουν τα μάτια μας αυτό που είναι μπροστά μας. Αλλά να βλέπουν αυτό που θέλουν να δούνε, αυτό που «ξέρουν». Λέμε για τα έργα «το πειράζεις» και ανάθεμα αν καταλαβαίνουν τι είναι ζωντανό και νεκρό σήμερα. Αν καταλαβαίνουν έναν συγγραφέα. Τον Πιραντέλο τον πιάνεις και δεν διαβάζεται, αγάπη μου. Και βλέπεις ότι είναι 100 χρόνια πριν και 100 χρόνια μπροστά. Διαβάζεις. Και τι να πειράξεις; Κατ’ αρχάς το έργο είναι κείμενο, κείται. Ξαπλωτό. Με έναν σκοπό να το διαβάσεις και να το τολμήσεις στο μυαλό σου, να το ονειρευτείς. Αυτό.

Ο Νίκος Καραθάνος σταματά, κοιτάζει περιπαιχτικά και με έμφαση  απαντά συνωμοτικά: «Αυτό μπορούν να το κάνουν ωραία μόνο οι… ωραίοι! Υπάρχουν κάποιοι ιερόσυλοι σπάνιοι, που μπορούν να σου ρίξουν έναν τοίχο. Εννοώ από αγάπη το κάνουν, το σκαλίζουν, το ξύνουν για να δουν τι έχει παραμέσα. Σαν τον Ντα Βίντσι που έπαιρνε τα πτώματα και τα άνοιγε για να δει τι είναι μέσα και πλήρωνε για να αγοράσει πτώματα και να δει. Αυτό είναι μια βεβήλωση ωραία. Το σκάψιμο, για να δεις μέσα. Οχι η μόδα να το καταστρέψεις. Οταν ήμουν μικρός έβλεπα το σινεμά και το θέατρο με την αίσθηση του τι κάνει αυτό το πρόσωπο πάνω στη σκηνή ή μέσα στην οθόνη. Τι κάνει, ας πούμε, η Σκάρλετ Ο’ Χάρα ή η Μπλανς Ντιμπουά. Και όσο βλέπαμε  περισσότερες περιπέτειες και θανάτους και τρελάδικα, τόσο εμείς υψωνόμασταν. Γιατί θέλαμε να γκρεμίσουμε το σήμερα και να δούμε κι ένα αύριο. Οταν το απαγορευμένο στη ζωή ήταν προορισμός στο θέατρο. Με αυτή την περιπέτεια το κάναμε. Οχι πόσο ωραίο είναι το κομοδίνο δίπλα… Το ρούχο, η στιγμή, το αν θα παίζουν τένις ή μπόουλινγκ, αυτό είναι πολύ ωραίο γιατί είναι ένας τρόπος να ορμήσεις στη ζωή και να τη ρωτήσεις τι μου συμβαίνει. Ενας χτύπος για κάτι, για μια ερώτηση. Και δεν είναι εικαστικό γεγονός το θέατρο για να το εκτιμήσουν κάπως και να το «βιβλιογραφήσουν».

Ωστόσο, τα μίντια αντιμετωπίζουν βιβλιογραφικά το θέατρο.
Ολα αυτά τα κάνουμε με έναν δυστυχισμένο σκοπό. Να αξιολογήσουμε κάτι ως πολύ καλό και να του βάλουμε στάμπα πάνω σαν γελάδι. Και το γελάδι ανήκει σε κοπάδι και είναι δικό μας και ίσως είναι και περιουσία μας. Η γνώμη μας είναι η περιουσία μας και αυξάνεται ένας πλούτος. Ενώ η αλήθεια είναι ότι δεν μας ανήκουν τα πράγματα. Καθετί έχει μέσα του τη δική του ζωή που ανήκει κάπου αλλού και όχι σε εμάς. Συνεπώς είμαστε πεπερασμένοι σε ένα σημείο. Το θάβουμε, το απορρίπτουμε γιατί δεν ανήκει στον πλούτο της φυλής μας, της χώρας μας. Γιατί θέλω να το τακτοποιήσω, να το ισομερίσω, να το έχω. Εγώ! Μα ο προορισμός του καλλιτέχνη είναι να λέει ότι πέντε πόδια έχει η καρέκλα, όχι τέσσερα. Ομως η καλή κριτική σχεδόν συνδυάζεται με μια μαντική. Σαν μια διαίσθηση πάντοτε πρέπει να ξύνεις να δεις τι έχει από κάτω. Να μη μαραζώνεις από την επετηρίδα και τη ρουτίνα ενός ακόμη φεστιβάλ με θεατρικές παραστάσεις.