Εναν Joker θα σας πω…

Ακριβώς τη στιγμή που το έργο για ενηλίκους έκανε κοιλιά, ο Joker μπήκε ακροποδητί στην αίθουσα κι έσωσε την παρτίδα. Μήπως είναι κι αυτή πολιτική ταινία πριν από την προβολή της, αλλά δεν το πήραμε χαμπάρι; Το σίγουρο είναι ότι δεν κραυγάζει. Δεν κάνει καμπάνια υπέρ του σεναρίου της. Απ’ όσα γνωρίζουμε, όμως, στο Γκόθαμ Σίτι οι δρόμοι έχουν γεμίσει Αγανακτισμένους και οι τίτλοι στις εφημερίδες γράφουν «Σκοτώστε τους πλουσίους». «Κι ένα άγριο τέρας σέρνεται προς το τηλεοπτικό στούντιο για να γεννηθεί απ’ την αρχή» γράφει στην «Γκάρντιαν» ο Xan Brooks. Οποιαδήποτε ομοιότητα με πολιτικούς κλόουν που «αναγεννήθηκαν» στην τηλεόραση για να απευθυνθούν στα πλήθη θεωρήστε τη δεδομένη πριν δέσουμε όλοι μαζί τις ζώνες μας.

Εξαρτάται πάντοτε πόσο πολιτικό σινεμά αντέχει ο καθένας. Υπάρχει το είδος που διαχωρίζει τον κόσμο σε μαύρο και άσπρο, τεχνοκράτες και ιδεαλιστές, ελίτ και λαουτζίκο. Δείχνει με το δάχτυλο τις ευθύνες του καπιταλισμού για οτιδήποτε συμβαίνει στον μικρόκοσμό μας. Οι ήρωες σέρνονται κάτω από το φορτίο της μέθης, της τοξικομανίας ή της ανεργίας χωρίς να αμφιβάλλουν, να αναπνέουν, να αποτυγχάνουν καλύτερα και, κυρίως, να επικαλούνται την ατομική ευθύνη. Δεν χρειάζεται καν το namedropping σ’ αυτές τις περιπτώσεις. Οι ταινίες του είδους προκύπτουν από τα συμφραζόμενα της εποχής (και συνήθως χάνονται μέσα στην καταιγίδα του «anyhting goes»). Υπάρχουν και οι ταινίες που λειτουργούν υποδόρια. Το πολιτικό σχόλιό τους είναι ενίοτε μια ανεπαίσθητη χειρονομία, ένα βλέμμα, ένα φευγαλέο καρέ. Οι νεότεροι σκηνοθέτες έχουν «διαβάσει» τη Βίβλο του είδους και κονταροχτυπιούνται με τους προγόνους τους. Ανακαλύπτουν ότι ο Γκοντάρ στέκεται στο ύψος του επειδή στα πολιτικά πλάνα έχει ενσωματώσει το τίμημα της προσωπικής αισθητικής. Ο Αγγελόπουλος μεγαλουργεί με μια σχεδία πεταμένη στα διεθνή ύδατα αντί επιλόγου. Και εδώ η «Ομολογία» του Κώστα Γαβρά θέτει τον πήχη πιο ψηλά και από το «Ζ».

Η ίδια αγωνία διαπερνά και το πολιτικό μυθιστόρημα των καιρών. Πέθανε ή αναγεννάται από τις στάχτες του; Πού τελειώνει το είδος και πού ξεκινάει η καταγγελία; Η «Μέση Αγγλία» του Κόου (με τις υπερμεγέθεις «σκηνές ζωής»), ο «Γαλατάς» της Αννας Μπερνς, το «Φθινόπωρο» της Αλι Σμιθ, πόση σχέση έχουν με το αρχετυπικό «1984» του Τζορτζ Οργουελ; Εξαρτάται, όπως πάντα, πόση πολιτική επιθυμεί κανείς στο μυθιστόρημά του. Κατά τ’ άλλα ισχύει η άποψη του κορυφαίου της «Φάρμας των ζώων»: «Κανένα βιβλίο δεν είναι απολύτως “καθαρό” από πολιτικές ιδέες. Η άποψη ότι η τέχνη δεν αφορά καθόλου την πολιτική είναι κατ’ ουσίαν πολιτική».

Κάτι αντίστοιχο πιστεύει και ο Σαλμάν Ρούσντι, ο πρώτος που έβαλε τον Τζόκερ στην τέχνη της εποχής µας, για να είµαστε ακριβοδίκαιοι. Στον «Χρυσό οίκο» οι επιχειρήσεις του Νέρωνα Γκόλντεν στεγάζονται στον Πύργο που ανήκει «σ’ έναν κάποιον Γκάρι “Πράσινο” Γκουάινπλεϊν», στον οποίο αρέσει να αποκαλεί τον εαυτό του Τζόκερ, επειδή έχει γεννηθεί με πρασινοκίτρινα μαλλιά. Εναν κάποιον, είπατε; «Ανοιξη, οι τελευταίοι πάγοι χάθηκαν από τον Χάντσον και χαρούμενα πανιά εμφανίζονται στα νερά το Σαββατοκύριακο. Ανομβρία στην Καλιφόρνια, Οσκαρ για το Birdman, αλλά κανένας υπερήρωας διαθέσιμος στην Γκόθαμ. Ο Τζόκερ ήταν στην TV μαζί με την υπόλοιπη ομάδα αυτοκτονίας και ανακοίνωνε την υποψηφιότητά του για την προεδρία».