Οι μάχες της Ιστορίας

Σήμερα, «ΤΑ ΝΕΑ» προσφέρουν στους αναγνώστες τους την ανατύπωση ενός διδακτικού βιβλίου της Ιστορίας που είχε εγκριθεί για τα παιδιά της ΣΤ’ Δημοτικού, τα πρώτα χρόνια μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Ασχετα με τους λόγους της ήττας του ελληνικού στρατού, αυτό που κυρίως είχε ηττηθεί ήταν η βασική ιδεολογικοπολιτική στρατηγική του εθνικού μας κράτους, η Μεγάλη Ιδέα. Ξέρετε ποιο είναι το μήνυμα του βιβλίου, που στις τελευταίες σελίδες έχει διάφορες ανώδυνες δικαιολογίες για την ελληνική ήττα; Ακριβώς η Μεγάλη Ιδέα!

Για μεγάλο μέρος της οικείας κοινής γνώμης, αλλά και για τους διαμορφωτές της, η πραγματικότητα δεν υπάρχει. Την αντικαθιστά μια άλλη, γλυκιά, ιδεατή εικονική πραγματικότητα, η οποία διαδίδεται ασμένως. Δείτε τι ακριβώς γίνεται στις μέρες μας. Οι λεγόμενοι αντισυστημικοί, που κυβέρνησαν τεσσεράμισι χρόνια και ήμασταν πολύ τυχεροί που η χώρα δεν έζησε τη δεύτερη Μικρασιατική Καταστροφή της, συνεχίζουν να έχουν σημαντική κοινοβουλευτική εκπροσώπηση, ενώ το αντιμνημονιακό πνεύμα μιας υπερβατικής αντίστασης συνεχίζει να εμπνέει και να οδηγεί μεγάλα κομμάτια του πληθυσμού περιμένοντας απλώς την πολιτική έκφραση του επόμενου αντισυστημικού παροξυσμού για να αποκτήσει πλειοψηφική δυναμική. Ο Τσίπρας παραμένει μεγάλος ηγέτης κι ο Βαρουφάκης έγινε ταινία.

Υπό αυτούς τους όρους, προχθές άρχισε ένας νέος ιδεολογικός πόλεμος για τον τρόπο διδασκαλίας της Ιστορίας. Αφορμή, η φράση της υπουργού Παιδείας Νίκης Κεραμέως στο τέλος μιας συνέντευξης: «Για εμάς η Ιστορία δεν πρέπει να έχει κοινωνιολογικό χαρακτήρα αλλά έναν χαρακτήρα διαμόρφωσης εθνικής συνείδησης». Προφανώς, η υπουργός δεν έχει στο μυαλό της την κοινωνική Ιστορία όπως π.χ. την έγραψε ο Κορδάτος, πιθανόν κάτι έχει στον νου της σχετικά με τις κατευθύνσεις της Ιστορίας όπως καταγράφονται στα προγράμματα σπουδών επί υπουργίας Γαβρόγλου. Αρκεί η φράση για να δικαιολογηθεί η επίθεση που ισχυρίζεται ότι η Κεραμέως επαναφέρει τις ιδεολογίες της εθνικοφροσύνης;

Κατά τη γνώμη μου, δεν φτάνει η φράση μιας υπουργού για να χρεώσεις αντιπολιτευτικά τη μομφή του εθνικισμού σε μια κυβέρνηση που καταλαμβάνει ραγδαία τον μεσαίο χώρο. Δεν αρκεί καν η αποσαφήνιση της εκπαιδευτικής κατεύθυνσης του μαθήματος της Ιστορίας προκειμένου να μιλήσει κανείς, θετικά ή αρνητικα, για τις όποιες κυβερνητικές επιδόσεις. Ιδίως μάλιστα στο θέμα της διδασκαλίας της Ιστορίας, το θέμα πρωτίστως είναι παιδαγωγικό και όχι ιδεολογικό: το σχολείο έχει εδώ και πολλά χρόνια παραιτηθεί από τη διδασκαλία της Ιστορίας. Κι οι εκπαιδευτικοί, με μερικές λαμπρές εξαιρέσεις, υλοποιούν τα εκπαιδευτικά προγράμματα με συνέπεια: δίνουν τα SOS και φροντίζουν να κατευθύνουν τα παιδιά στην απομνημόνευση της ύλης – η οποία, μετά τις εξεταστικές δοκιμασίες, θα ξεχαστεί. Οσο για το περιεχόμενο και την ιδεολογία της Ιστορίας, αυτή κυρίως προσλαμβάνεται από την περιρρέουσα ατμόσφαιρα: από την οικογένεια ή και από τα ΜΜΕ.

Οσο για την Ιστορία, ως μάθημα, προφανώς και συμβάλει στην καλλιέργεια εθνικού αφηγήματος. Οι κοινωνίες το χρειάζονται, χρειάζεται να γνωρίζουμε πού ανήκουμε, πώς βρεθήκαμε εκεί, γιατί προχωράμε μαζί, με ποιες κοινές αξίες, αντιτιθέμενοι σε ποιους. Πρέπει να ξέρουμε γιατί ανήκομεν εις την Δύσιν και ότι η Μεγάλη Ιδέα έχει ηττηθεί.

Η διδασκαλία της Ιστορίας χρειάζεται να απαλλαγεί από τους εθνικούς μύθους αλλά και από τις ιδεοληπτικές αναγνώσεις. Εκεί κρίνεται η εκπαίδευση – και έως σήμερα παίρνει συνέχεια κάτω απ’ τη βάση.