Αντισυστήματα

Nα μια περίεργη εβδομάδα. Ξεκίνησε με καμπανάκι κινδύνου για τη Μέρκελ και τον κυβερνητικό συνασπισμό του Βερολίνου, μετά τα πολύ υψηλά ποσοστά και τη δεύτερη θέση που κατέλαβε το ακροδεξιό ΑfD στη Σαξονία και το Βρανδεμβούργο. Και τελειώνει με μια πολύ αισιόδοξη νότα για την αρχή του τέλους του λαϊκισμού στην Ευρώπη, μετά την αφύπνιση των «δημοκρατικών δυνάμεων» στη Βρετανία, την Ιταλία, την Ισπανία, τη Γαλλία.

Τι από τα δύο συμβαίνει; Ισως και τα δύο. Μια χώρα-πρότυπο όπως η Γερμανία, που με την επιμονή της στη λιτότητα τροφοδότησε την Ακροδεξιά σε διάφορες άλλες χώρες, πλούσιες και φτωχές, βόρειες και νότιες, βλέπει τώρα το τέρας να στρέφεται εναντίον της. Την ίδια στιγμή, μια «τελειωμένη» χώρα όπως η Ιταλία βγάζει μπροστά έναν άσημο καθηγητή όπως είναι ο Τζουζέπε Κόντε, που εξουδετερώνει με μαεστρία τον τοξικό Σαλβίνι και αναλαμβάνει τα ηνία μιας κεντροαριστερής, φιλοευρωπαϊκής κυβέρνησης.

Ο διευθυντής της Libération Λοράν Ζοφρέν παρατηρεί ότι το «σύστημα» κατάφερε τελικά να παράγει «αντισυστήματα» που είναι αφοσιωμένα στην υπεράσπιση του ίδιου αυτού «συστήματος». Συνέβη πρώτα με τον Εμανουέλ Μακρόν, που νίκησε τους βαρόνους του παλιού κόσμου υποσχόμενος μια επανάσταση και κατέληξε να ακολουθήσει μια παραδοσιακή, κεντροδεξιά, φιλοευρωπαϊκή πολιτική. Ακολούθησε ένας ουκρανός κωμικός, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, που σάρωσε το πολιτικό τοπίο, ανέλαβε τον έλεγχο του Κοινοβουλίου, προκάλεσε έντονες ανησυχίες, για να φτάσει σήμερα να ακολουθεί μια πολιτική εσωτερικών μεταρρυθμίσεων, προσέγγισης με την ΕΕ και το ΝΑΤΟ, και διαλόγου με τη Ρωσία. Κι ύστερα ήρθε η σειρά του ανθρώπου που ο Φέρχοφστατ είχε αποκαλέσει κάποτε «μαριονέτα» των ιταλών λαϊκιστών.

Υπάρχει βέβαια ένας κίνδυνος: το κανονικοποιημένο «αντισύστημα» να γεννήσει με τη σειρά του αμφισβητίες που θα το καταγγείλουν. Ενα παράδειγμα μιας τέτοιας αντίδρασης είναι ο μαθηματικός Σεντρίκ Βιλανί, βουλευτής του κόμματος En Marche, που κατεβαίνει στις δημοτικές εκλογές του Παρισιού κόντρα στον επίσημο υποψήφιο του Μακρόν. Αλλά πρόκειται για μάλλον περιθωριακά φαινόμενα. Και, εν πάση περιπτώσει, το να προδίδεις έναν προδότη δεν αποτελεί ακριβώς προδοσία.

Η Γερμανία, πάλι, δεν έβγαλε εγκαίρως ένα υγιές αντισύστημα για να υπερασπιστεί το σύστημα. Οσο για τη χώρα μας, η λύση ήρθε μέσα από τα ίδια τα σπλάχνα του συστήματος, έστω κι αν η εκλογή του Κυριάκου Μητσοτάκη στην ηγεσία της ΝΔ είχε αποτελέσει τότε έκπληξη. Και είναι ενδιαφέρον ότι η μόνη αμφισβήτηση της σημερινής κυβέρνησης δεν προέρχεται από την αριστερή αντιπολίτευση – οι ψηφοφόροι του ΣΥΡΙΖΑ φαίνεται αντίθετα να συμφωνούν με τις βασικές κυβερνητικές επιλογές – αλλά από φιλελεύθερες φωνές που ενοχλούνται από την υπερσυγκέντρωση των εξουσιών ή τον συνεχιζόμενο σφιχτό εναγκαλισμό με την Εκκλησία.

Αν τα καταφέρουν και οι φιλοευρωπαίοι Βρετανοί, όλα θα πάνε καλύτερα. Εστω και με τον Τζόνσον «νεκρό σε χαντάκι». ‘Η ακριβώς γι’ αυτό.