Εφιάλτης στο γκέτο

Γραμμένο σχεδόν πριν από πενήντα χρόνια, το «Αρπακτικό» του Gil Scott Heron (Εκδόσεις Βακχικόν, μτφ. Βασίλη Κοντόπουλου, επιμέλεια Μαρίας Πίζγα και με έναν πολύ ενδιαφέροντα πρόλογο του συγγραφέα) διατηρεί τον διαχρονικό του χαρακτήρα και αποτυπώνει μια αναλυτική και πειστική εικόνα του γκέτο, όπου περικλείονται προστατευτικά μα και ασφυκτικά η ζωή και τα όνειρα της νεαρής γενιάς των Αφροαμερικανών.

Αφετηρία του μυθιστορήματος είναι η δολοφονία του νεαρού Τζον Λι, ενός μικροδιακινητή ναρκωτικών στη γειτονιά του. Η ιστορία εξελίσσεται με τις πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις των νεαρών, που έχουν μεγαλώσει μαζί με τον Τζον Λι. Αν και ακολούθησαν διαφορετικούς δρόμους, κατά κάποιον τρόπο έχουν σχέση με τη δολοφονία του. Παρακολουθούμε λοιπόν πρώτα την καθημερινότητα του Σπέιντ, ενός σκληρού και γοητευτικού νεαρού, που εμπλέκεται κι αυτός στη διακίνηση ναρκωτικών, ανερχόμενος γοργά την κλίμακα της ιεραρχίας των μικρών, τοπικών συμμοριών. Ο Σπέιντι καταφέρνει να χαρακτηριστεί ένας μικρός τοπικός ήρωας και να αποτελέσει παράδειγμα προς μίμηση για τα νεότερα μέλη της τοπικής κοινωνίας. Ενα τέτοιο μέλος είναι και ο Τζούνιορ Τζόουνς, το δεύτερο πρόσωπο της υπόθεσης. Μικρότερος από τον Σπέιντ, παρακολουθεί την εκτόξευση της καριέρας του και προσπαθεί να τον αντιγράψει, πράγμα που σύντομα θα συνειδητοποιήσει ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο. Τη σκυτάλη παίρνει ο Τόμι Χολ, ένας εντελώς διαφορετικός χαρακτήρας από τους υπόλοιπους που με οποιονδήποτε άμεσο ή έμμεσο τρόπο έχουν εμπλακεί στην μπίζνα των ναρκωτικών. Ο Τόμι Χολ, αντίθετα, κινείται από ευγενικά ιδανικά. Βαθιά πολιτικοποιημένος και με έντονη διάθεση να προσφέρει όσο περισσότερα μπορεί στην εκπαίδευση των νεαρών ομοφύλων του, στρατεύεται με ενθουσιασμό στις οργανώσεις των μαύρων κοινοτήτων. Γρήγορα όμως θα ανακαλύψει ότι η πρόθεσή τους είναι να χτυπήσουν τους διακινητές ναρκωτικών, πράγμα που θα τον φέρει αντιμέτωπο με τους παλιούς του φίλους. Τέταρτο πρόσωπο ο Αϊβαν Κουίν, κατά σύντμηση Αϊ Κιου. Ενας εντελώς ιδιόρρυθμος νεαρός, ο οποίος περιφέρεται στις σελίδες του μυθιστορήματος μιλώντας με βαθυστόχαστα γνωμικά και κάνοντας αναφορές σε λόγια μεγάλων ανδρών. Ο Αϊ Κιου ενδύεται τον μανδύα διαφορετικών προσωπικοτήτων και προσπαθεί να εντυπωσιάσει με κάθε τρόπο τον συνομιλητή του.

Ο ΜΕΓΑΛΟΣ «ΠΟΤΑΜΟΣ». Οι τέσσερις παράλληλες πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις θα συγκλίνουν σαν παραπόταμοι στην κοίτη του μεγάλου ποταμού, όπου βρίσκεται κρυμμένη η αλήθεια για τη δολοφονία του Τζον Λι. Αυτή δεν αποτελεί προτεραιότητα του συγγραφέα, δεδομένου ότι όλη η ιστορία έχει στηθεί με διαφορετικό σκεπτικό. Στόχος του είναι να περιγράψει με όσο το δυνατόν ρεαλιστικότερο τρόπο την κατάσταση στο γκέτο, εκεί όπου πάνω από τις ζωές τους κυριαρχεί αδηφάγο και απειλητικό το «Αρπακτικό», η ανελέητη, θανατηφόρα μάστιγα των ναρκωτικών.

Η ιδέα της συγγραφής του μυθιστορήματος ήρθε αίφνης στον Gil Scott Heron το 1968, όταν ήταν δευτεροετής στο Πανεπιστήμιο Λίνκολν, στην Οξφόρδη της Πενσιλβάνια. Ζήτησε εκπαιδευτική άδεια, σκοπεύοντας να επιστρέψει στα φοιτητικά έδρανα τον Φλεβάρη. Στρώθηκε στο γράψιμο, δούλεψε σκληρά τον τρόπο που θα συνέδεε τις τέσσερις παράλληλες ιστορίες και οριστικοποίησε το τέλος. Οπως λέει στον πρόλογό του, «το μόνο που μου έλειπε τώρα ήταν μια καρέκλα και μια γραφομηχανή». Βρήκε δουλειά σε κάποιο στεγνοκαθαριστήριο, όπου κοιμόταν σε ένα δωμάτιο στο πίσω μέρος κι έγραφε μανιωδώς.

Με δεδομένο ότι η «αστυνομική» πλοκή του είναι σαφώς το ντεκόρ της υπόθεσης, το «Αρπακτικό» θεωρείται ένα κλασικό κοινωνικοαστυνομικό μυθιστόρημα, πολλά χρόνια πριν καθιερωθεί ο σχετικός νεολογισμός. Η περιγραφή της ζωής στο γκέτο είναι σκληρή και αδυσώπητη. Μήπως όμως και η ίδια η ζωή των νεαρών εγχρώμων δεν είναι σκληρή και εφιαλτική; Ο Gil Scott Heron δίνει μια τόσο ρεαλιστική εικόνα της δεκαετίας του 1960 που θυμίζει ψυχρό ντοκιμαντέρ… Από τη μια μεριά το μαχητικό κίνημα για την απελευθέρωση των μαύρων κοινοτήτων και από την άλλη τα γκέτο των ναρκωτικών και της κάθε μορφής παραβατικής συμπεριφοράς. Και στη μέση ο αγώνας για την επιβίωση με οποιοδήποτε κόστος. «Το να ζεις στην Αμερική σημαίνει θάνατος για τους μαύρους. Είτε γρήγορος θάνατος από ένα όπλο ή ένα σκοινί είτε αργός θάνατος μέσα από την πάλη για επιβίωση σε απάνθρωπες συνθήκες. Μου φαίνεται ότι ο Θεός έφτιαξε τους μαύρους για να πίνουν μαύρο και να αντέχουν ένα σωρό σκατά και τους λευκούς να πίνουν μπύρες και να πεθαίνουν από βαρεμάρα».

Το κοινωνικό σχόλιο του πολιτικοποιημένου νεαρού συγγραφέα, βαθύ και διεισδυτικό, στρίβει το μαχαίρι στην πληγή και το φτάνει μέχρι το κόκαλο. Δυστυχώς, αποδεικνύεται απολύτως ρεαλιστικό, καθώς όπως φαίνεται δεν έχει αλλάξει σε μεγάλο βαθμό και στις μέρες μας. Αν συνυπολογίσουμε ότι το «Αρπακτικό» γράφτηκε πριν από 50 χρόνια από έναν φιλόδοξο νεαρό 20 χρονών, θεωρώ πως θα πρέπει να του αποδώσουμε τον σεβασμό που του αξίζει.

Gil Scott Heron
Αρπακτικό
Μτφ. Βασίλη Κοντόπουλου
Εκδ. Βακχικόν, σελ. 272
Τιμή 10,60 ευρώ