Η καρικατούρα του Νίξον και ένας ιδιότυπος εκβιασμός

Το έλεγε, όχι πως δεν το έλεγε. Αλλά ποιος να πιστέψει τον «τρελό του χωριού»; Ποιος να δώσει σημασία στον Γιάνη Βαρουφάκη και τον ναρκισσισμό του όταν δήλωνε πως ηχογραφούσε τις συνεδριάσεις του Γιούρογκρουπ; Πώς να μη δει τη δήλωση σαν ακόμη ένα ναρκισσιστικό καπρίτσιο, σαν μία από τις εκείνες τις αναρίθμητες προσπάθειες να μπει στο κέντρο της προσοχής με την ελπίδα πως δεν θα βγει από εκεί, από το ναρκισσιστικό του βασίλειο, ποτέ του;

Κακά τα ψέματα, ακόμη κι εδώ, στη χώρα που παραχωρούσε πάντοτε άπλετο δημόσιο χώρο στους «τρελούς του χωριού», τόσο χώρο ώστε να τους στέλνει ακόμη και στη Βουλή, ισχύει αυτό που είχε πει ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε σε συνέντευξή του στα «ΝΕΑ». Οπως στο Βερολίνο, έτσι και στην Αθήνα ο Βαρουφάκης είχε χάσει προ πολλού την αξίωση να τον παίρνει κανείς στα σοβαρά.

Να όμως που σοβαρολογούσε. Σοβαρολογούσε όταν έλεγε στην αγάπη του πως έκλεισε τις τράπεζες. Και σοβαρολογούσε όταν έλεγε και στην αγάπη του αλλά και σε όλους τους υπόλοιπους πως ηχογραφούσε τις συνεδριάσεις του Γιούρογκρουπ. Μάρτυρας ο σκηνοθέτης Κώστας Γαβράς που υπερασπίστηκε την πιστότητα της ταινίας του στα γεγονότα με μια ομολογία. Εχω ακούσει, είπε, τις ηχογραφήσεις των συνεδριάσεων του Γιούρογκρουπ. Τις ηχογραφήσεις που του έδωσε ο Βαρουφάκης για να κάνει τους «Ενηλίκους στην αίθουσα».

Η ομολογία Γαβρά δεν έχει σχέση με την ομώνυμη ταινία που σκηνοθέτησε ο ίδιος με πρωταγωνιστή τον Ιβ Μοντάν πριν από πέντε δεκαετίες. Εχει σχέση όμως με την πολιτική περισσότερο ενδεχομένως απ’ όσο θα ήθελε ο ίδιος ως μετρ του πολιτικού σινεμά. Ο Γαβράς ομολόγησε για να πείσει πως η ταινία του είναι περίπου ένα δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ, βαρετό ίσως όσο μια συνεδρίαση του Γιούρογκρουπ, αλλά πάντως πιστό στην αλήθεια.

Μπορεί όμως το υλικό του να είναι οι κοριοί που έβαζε ο Βαρουφάκης στις συνεδριάσεις του Γιούρογκρουπ; Μπορεί ένα καλλιτεχνικό έργο να βασίζεται στους κοριούς του Τόμπρα, του Μαυρίκη ή του Πολάκη; Ακόμη και αν δεχθεί κανείς πως καλλιτεχνική αδεία μπορεί, μάλλον δεν μπορεί ο Βαρουφάκης, όπως δεν μπορεί ο Πολάκης ή όπως δεν θα έπρεπε να κάνουν, για όσους θυμούνται την πολιτική προϊστορία, ο Τόμπρας και ο Μαυρίκης.

Δεν μπορεί επειδή δυσκολεύεται να πιστέψει κανείς πως ο τότε υπουργός Οικονομικών της Ελλάδας μπήκε στην αίθουσα των συνεδριάσεων και ενημέρωσε τους ομολόγους του πως θα τους ηχογραφήσει στο κινητό του. Αλλά ακόμη και αν ο ναρκισσισμός του έφτασε σε τόσο δυσθεώρητα ύψη ώστε να βγάλει ένα κασετοφωνάκι και να το αφήσει επιδεικτικά πάνω στο τραπέζι, δυσκολεύεται να πιστέψει πως ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε και οι υπόλοιποι θα συναινούσαν.

Δεν θα συναινούσαν ούτε εάν ο Βαρουφάκης τους ορκιζόταν πως οι ηχογραφήσεις θα γίνονταν κάποτε το υλικό μιας ταινίας που θα σκηνοθετούσε ολόκληρος Κώστας Γαβράς. Δύσκολα η ματαιοδοξία κάποιου να δει τον εαυτό του φίξιον στη μεγάλη οθόνη θα υπερνικούσε τη στοιχειώδη αίσθηση αυτοπροστασίας, εκτός ίσως εάν ο ναρκισσισμός του ήταν αντίστοιχος του Βαρουφάκη που θα έκανε αυτά και άλλα τόσα για λίγη προσοχή ακόμη.

Το συμπέρασμα είναι πως ο Βαρουφάκης ηχογράφησε τις συνεδριάσεις του Γιούρογκρουπ εν αγνοία των τότε συναδέλφων του. Ηταν πολιτική πράξη; Ολα είναι πολιτικές πράξεις. Δεν είναι όμως όλα πράξεις του κοινού ποινικού δικαίου. Κι αυτή που δείχνει να είναι μια πράξη του κοινού ποινικού δικαίου, είναι το πρώτο σε μια σειρά από σοβαρά και σοβαρότερα προβλήματα. Ως τι, ας πούμε, ηχογράφησε τις συνεδριάσεις ο Βαρουφάκης; Ως Γιάνης με ένα Νι; Ως νάρκισσος; Μπορεί. Ενεργοποίησε τους κοριούς του όμως και ως εκπρόσωπος μιας χώρας.

Με άλλα λόγια, ο Βαρουφάκης στο Γιούρογκρουπ εκπροσωπούσε κάτι περισσότερο από τον ναρκισσισμό του. Δεν διέρρηξε μόνο τις δικές του σχέσεις εμπιστοσύνης με τους υπόλοιπους, δεν υπονόμευσε μόνο τη δική του αξίωση να τον παίρνει κανείς στα σοβαρά. Μετέφερε το πλήγμα από τη δική του αξιοπιστία στην αξιοπιστία μιας ολόκληρης χώρας. Μπορεί κανείς να πάρει στα σοβαρά μια χώρα της οποίας ο υπουργός Οικονομικών παγιδεύει με κοριούς τα ευρωπαϊκά όργανα; Μπορεί να την εμπιστευτεί όταν ένας αξιωματούχος της με τόσο υψηλό αξίωμα στήνει ένα Γουότεργκεϊτ στην καρδιά της Ευρώπης σαν μια, έστω και καρτουνίστικη, εκδοχή των κοριών του Νίξον;

Το γεγονός ότι ο Βαρουφάκης έκανε και τον κοριό Νίξον και το βαθύ λαρύγγι που αποκάλυψε το σκάνδαλο πριν ακουστεί σαν ηχώ της αποκάλυψης του σκανδάλου ο Γαβράς, δεν κάνει τα προβλήματα λιγότερα. Ενα τρίτο πρόβλημα, για παράδειγμα, είναι εάν ο Βαρουφάκης είναι και το βαθύ λαρύγγι και ο κοριός του Νίξον και ο ίδιος ο Νίξον, δηλαδή ο εμπνευστής της υποκλοπής, ή εάν είχε, ως υφιστάμενος στην ιεραρχία της κυβέρνησης, λάβει εντολή από κάποιον προϊστάμενό του. Αν, με απλά λόγια, ο Νίξον ήταν άλλος.

Δεν φαίνεται πιθανό. Αλλά αυτή η απιθανότητα δημιουργεί ένα νέο πρόβλημα. Είναι ένα ζήτημα δηλαδή εάν ο Βαρουφάκης έκανε τον Νίξον και τον κοριό του Νίξον μόνο στο μέγαρο όπου συνεδριάζει το Γιούρογκρουπ ή εάν επεξέτεινε αυτή του τη δραστηριότητα, εθισμένος πια εκτός από νάρκισσος, και σε άλλα μέγαρα. Στο Μέγαρο Μαξίμου, ας πούμε. Στο γραφείο του πρωθυπουργού με τον τότε πρωθυπουργό απέναντί του. Σε συζητήσεις που δεν θα έπρεπε να περάσουν τους τοίχους του πρωθυπουργικού γραφείου.

Πολλοί μπορούν να ζήσουν με την υποψία. Είναι ένα ερώτημα όμως πώς θα διαχειριστούν την υποψία τα πιθανά θύματα του Γιάνη Βαρουφάκη. Οπως ένα άλλο ερώτημα είναι εάν αυτό που είναι υποψία για όλους τους υπόλοιπους για τα ίδια τα πιθανά θύματα είναι βεβαιότητα. Μια βεβαιότητα που θέτει τα πιθανά θύματα σε καθεστώς ομηρίας υπό τον θύτη τους.

Το πρόβλημα διατυπώνεται και ως εξής: Πόσο να τσακωθείς, πολιτικά πάντα, με τον Βαρουφάκη όταν φοβάσαι πως μπορεί ανά πάσα στιγμή να γίνουν οι παλιές σας συζητήσεις φέιγ βολάν; Ακόμη και χωρίς τη βεβαιότητα, αρκεί η υποψία για να δημιουργηθεί μια ιδιότυπη συνθήκη. Το πιθανό θύμα της υποκλοπής είναι ένα πραγματικό θύμα εκβιασμού ακόμη και αν ο εκβιασμός είναι αβάσιμος, ένα αποκύημα της φαντασίας. Ο θεωρητικός θύτης το ξέρει πως δεν έχει υποκλέψει. Τα πιθανά θύματα το ξέρουν;

Μοιάζει με ένα πρόβλημα που ήρθε για να μείνει έστω και αν το σκεπάσει κάποια στιγμή η λήθη. Εστω και εάν το ξεπεράσει η Ιστορία και οι ηχογραφήσεις έχουν τόση αξία όση θα είχαν σήμερα του Τόμπρα και του Μαυρίκη. Το πρόβλημα ήρθε για να μείνει ακόμη και αν ο Βαρουφάκης διαβεβαιώσει δημοσίως, και μαζί του και ο Κώστας Γαβράς, πως έκανε τον κοριό του Νίξον μόνο στις συνεδριάσεις του Γιούρογκρουπ. Γιατί με την αξίωση να τον παίρνει κανείς στα σοβαρά να έχει χαθεί προ πολλού, το πρώτο, το αρχετυπικό ερώτημα επιστρέφει. Ποιος πιστεύει τον «τρελό του χωριού»;