Οι κίνδυνοι της μεταφοράς και το μεγάλο στοίχημα

Με μια πρώτη ανάγνωση της φράσης «πρακτικές δυσκολίες… για τη μεταφορά γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα» ο νους μου πηγαίνει στα προβλήματα που δημιουργούνται κατά τη μεταφορά έργων τέχνης και ειδικότερα  αρχαιοτήτων. Στην περίπτωση των τελευταίων, όταν έχουμε να κάνουμε με έργα μοναδικά και μάλιστα με γλυπτά του Παρθενώνα, καθίσταται απαγορευτική οποιαδήποτε πρόσκαιρη μεταφορά τους. Ασφαλώς θα ήταν μεγάλη ζημιά αν κατά τη μεταφορά ενός πίνακα, π.χ. του  Ραφαήλ, συνέβαινε  κάποιο «ατύχημα». Παρ’ όλα αυτά η βλάβη θα μετριαζόταν από το ότι σώζονται και άλλα έργα του περίφημου αυτού καλλιτέχνη της Αναγέννησης, κάτι που δεν συμβαίνει με τους καλλιτέχνες που δημιούργησαν τα  αριστουργηματικά γλυπτά του Παρθενώνα. Το επιχείρημα ότι σήμερα έχουν εκμηδενιστεί οι κίνδυνοι κατά τις μετακινήσεις έργων τέχνης είναι  μάλλον θεωρητικό και πόρρω απέχει από την πραγματικότητα. Δεν είναι μόνο  οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν κατά την ίδια τη μεταφορά τους που, αν και περιορισμένοι, είναι πάντα υπαρκτοί, πολύ πιο σοβαροί και κάθε άλλο σπάνιοι είναι οι κίνδυνοι που ανακύπτουν κατά τη διάρκεια της συσκευασίας  και αποσυσκευασίας των αρχαίων, όπως και κατά το στήσιμό τους στους εκάστοτε εκθεσιακούς χώρους, όταν μάλιστα έχουμε να κάνουμε με έργα (λίθινα, μεταλλικά ή πήλινα) που είναι συγκολλημένα από περισσότερα κομμάτια.

Τις τελευταίες δεκαετίες, καθώς η ανταλλαγή καλλιτεχνικών θησαυρών ανάμεσα σε διάφορες χώρες είναι ιδιαίτερα συχνές, δεν είναι καθόλου σπάνιο να συμβαίνουν ποικίλης μορφής ατυχήματα, άλλοτε ήσσονος σημασίας και άλλοτε πολύ σοβαρά, ατυχήματα που έχουν επισυμβεί δυστυχώς και κατά τη μεταφορά σπουδαίων έργων αρχαίας τέχνης. Ωστόσο οι εμπλεκόμενοι στις μετακινήσεις αυτές φορείς φροντίζουν να τα αποσιωπούν φοβούμενοι προφανώς μήπως, εκτός των άλλων συνεπειών,   καταλογιστούν ευθύνες και σ’ αυτούς. Ετσι τα ατυχήματα αυτά «θάβονται» και όταν κάποτε κάτι γίνει γνωστό αυτό παρουσιάζεται ως άνευ σημασίας. Οι ειδικοί διαβεβαιώνουν ότι και η πιο άριστη συσκευασία δεν μπορεί να αποτρέψει ανεπαίσθητες έστω δονήσεις και μετακινήσεις, ικανές ωστόσο να βλάψουν π.χ. το ζωγραφιστό στρώμα ενός πίνακα και να το καταστήσουν στο εξής πιο ευάλωτο σε απολεπίσεις και ραγίσματα. Γι’ αυτό σωστά το  υπουργείο Πολιτισμού έχει χαρακτηρίσει ορισμένα έργα των ελληνικών αρχαιολογικών μουσείων ως αμετακίνητα.

Την ιδέα της ένταξης λοιπόν τέτοιων δραστηριοτήτων στον εορτασμό των διακοσίων χρόνων από την έναρξη του απελευθερωτικού αγώνα του 1821 δεν τη θεωρώ ιδιαίτερα επιτυχή. Οι προαναφερθέντες κίνδυνοι με κανένα τρόπο δεν μπορούν, κατά την άποψή μου, να θεωρηθούν ήσσονος σημασίας συγκρινόμενοι με την αξία του όποιου συμβολισμού τους.  Βέβαια η πρόταση της προσωρινής μεταφοράς «ελγίνειων» γλυπτών στην Ελλάδα υποκρύπτει την εκπεφρασμένη επιθυμία των Ελλήνων για τον επαναπατρισμό τους και για τη μόνιμη παραμονή τους στη χώρα όπου δημιουργήθηκαν. Πάντως, ως προς το θέμα  αυτό, πιστεύω ότι οι όποιες σχετικές ενέργειες γίνονται θα πρέπει να αποσκοπούν όχι στην ικανοποίηση του εγχώριου ακροατηρίου αλλά στην κινητοποίηση της παγκόσμιας κοινής γνώμης και ιδιαίτερα στην αλλαγή στάσης των υπευθύνων του Βρετανικού Μουσείου και ειδικότερα της βρετανικής κυβέρνησης.