Μια χώρα σε συνταγματική κρίση

Η συνταγματική κρίση που ταλανίζει το Ηνωμένο Βασίλειο από το δημοψήφισμα του Ιουνίου του 2016 και έπειτα φαίνεται να έφτασε στα αποκορύφωμά της με τις δραματικές εξελίξεις των τελευταίων ημερών στο βρετανικό Κοινοβούλιο. Αυτές οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η συνταγματική ομαλότητα στη χώρα έχει διασαλευθεί. Αν αναλογιστούμε μάλιστα ότι το συμπέρασμα αυτό αφορά τη χώρα η οποία ιστορικά βλέπει τον εαυτό της – και την οποία ο υπόλοιπος κόσμος επίσης συχνά θεωρεί – ως την «πατρίδα του κοινοβουλευτισμού», την οποία και κοσμεί «η μητέρα των Κοινοβουλίων» (με βάση την έκφραση του πολιτικού του 19ου αιώνα, Τζον Μπράιτ), τότε γρήγορα θα διαπιστώσουμε πόσο σοβαρή είναι – και με τι ταχύτητα πραγματοποιείται αυτή τη στιγμή – η ολίσθηση προς συνθήκες «συνταγματικής ανωμαλίας».

Στο επίκεντρο των ραγδαίων αυτών εξελίξεων βρίσκεται φυσικά η απόφαση της κυβέρνησης του Μπόρις Τζόνσον να αναστείλει τη λειτουργία της Βουλής, με σκοπό την αποφυγή του κοινοβουλευτικού ελέγχου ως προς την αποχώρηση από την ΕΕ χωρίς συμφωνία. Σε επίπεδο πολιτικό, αυτή η απόφαση φανερώνει για ακόμη μια φορά το υποκριτικό πνεύμα με το οποίο κατά κύριο λόγο διατυπώθηκε η «λαϊκή απαίτηση» για το Brexit, από την πλευρά των κύριων ενορχηστρωτών του, η υποτιθέμενη ανάκτηση, δηλαδή, από το βρετανικό Κοινοβούλιο, των κυριαρχικών εξουσιών που αυτό είχε παραχωρήσει στις Βρυξέλλες, το περίφημο πολιτικό σύνθημα «take back control». Από τη σκοπιά του συνταγματικού δικαίου, επίσης, δύσκολα θα διαφωνήσει κάποιος με το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει ο καθηγητής Πολ Κρεγκ, κάτοχος της έδρας Αγγλικού Δικαίου στην Οξφόρδη: «Το επιχείρημα αυτό καθαυτό, ότι η εκτελεστική εξουσία μπορεί να θέσει στο περιθώριο το Κοινοβούλιο επειδή απλά αυτό δεν συμμερίζεται την άποψή της, οδηγεί σε πλήρη ανατροπή θεμελιωδών αρχών του Συντάγματος. Εχουμε πτωχεύσει συνταγματικά ως χώρα εάν θεωρούμε αυτή (την κατάσταση) τη νέα συνταγματική μας κανονικότητα».

Απολύτως δικαιολογημένες ήταν λοιπόν – και αποτελούν «παράσημο» γρήγορων συνταγματικών αντανακλαστικών – οι αλυσιδωτές αντιδράσεις που ακολούθησαν· η ανάκτηση δηλαδή, από τους «επαναστάτες» βουλευτές των Συντηρητικών, σε συνεργασία με την αντιπολίτευση, του ελέγχου της κοινοβουλευτικής διαδικασίας ως προς το Brexit, παρά την επερχόμενη αναστολή των εργασιών της Βουλής, αλλά και την απειλή της αποπομπής τους από το κόμμα (η οποία και αμείλικτα τέθηκε τελικά σε εφαρμογή).

Στον απόηχο των ιστορικών αυτών εξελίξεων είναι δυνατόν ίσως να εκφράσει κάποιος την άποψη ότι η 3η Σεπτεμβρίου 2019 θα μνημονεύεται για χρόνια σε μαθήματα Συνταγματικού Δικαίου στις νομικές σχολές της Βρετανίας. Η συγκυρία μάλιστα της συγκεκριμένης ημερομηνίας οδηγεί σε ενδιαφέρουσες σκέψεις και από την οπτική γωνία της συνταγματικής ιστορίας της χώρας μας, με τα γεγονότα της 3ης Σεπτεμβρίου του 1843, τα οποία οδήγησαν και στην ψήφιση του Συντάγματος του επόμενου έτους, να έχουν γενεσιουργό αιτία τους την προστασία του ελληνικού φιλελευθερισμού απέναντι σε ένα καθεστώς απόλυτης μοναρχίας.

Σαν ενστικτώδη αντίδραση στην εμφάνιση τάσεων απολυταρχικών, αυταρχικών, που δεν συνάδουν με τη συνταγματική ιστορία της χώρας, από την πλευρά της κυβέρνησης του Μπόρις Τζόνσον, θα πρέπει να ερμηνευθούν και οι κοινοβουλευτικές εξελίξεις της 3ης Σεπτεμβρίου του 2019 στη Βρετανία.

Ο Δημήτρης Γιαννουλόπουλος είναι καθηγητής στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Λονδίνου Goldsmiths και ιδρυτής της δεξαμενής σκέψης Britain in Europe