Ο εμπορικός πόλεμος και ο Θουκυδίδης

Οι θεωρητικοί των παιγνίων χαρακτηρίζουν τον κλιμακούμενο εμπορικό πόλεμο ΗΠΑ – Κίνας ως «δίλημμα του φυλακισμένου». Ενας κρατούμενος μπορεί να επωφεληθεί καρφώνοντας έναν άλλο, αλλά μόνο αν ο δεύτερος κρατούμενος δεν προδώσει τον πρώτο. Αν αλληλοκαρφώνονται, είναι και οι δύο χαμένοι. Ετσι το καλύτερο και για τους δύο θα είναι να μείνουν σιωπηλοί και εχέμυθοι. Ομοίως, μια οικονομία μπορεί να επωφεληθεί δασμολογώντας μια άλλη, μα μόνο αν η άλλη δεν αντιδράσει. Διαφορετικά βγαίνουν αμφότερες χαμένες.

Το παράδειγμα δεν εξηγεί επακριβώς τον εμπορικό πόλεμο, διότι άλλα κίνητρα έχουν η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο και άλλα ο φυλακισμένος. Η σινοαμερικανική κόντρα εξηγείται καλύτερα από τον αρχαίο Ελληνα Θουκυδίδη, τον ιστορικό του Πελοποννησιακού Πολέμου. Διότι ο 27ετής πόλεμος Αθήνας και Σπάρτης ξέσπασε έπειτα από μια σειρά μικρότερων συγκρούσεων για το εμπόριο και τη ναυτιλία. Οπως παρατήρησε ο Θουκυδίδης, «ο πόλεμος κατέστη αναπότρεπτος εξαιτίας της αυξανόμενης εμπορικής και ναυτικής δύναμης της Αθήνας» και «του φόβου ότι η πόλη αυτή θα ξεπεράσει και στρατιωτικά την ηγέτιδα Σπάρτη».

Ο κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ λειτουργεί με βάση μια σινοκεντρική προσέγγιση του κόσμου, κυρίως απαιτώντας ειδικά προνόμια από τη διεθνή κοινότητα. Ηδη η Κίνα απολαμβάνει τεράστια οφέλη από τη συμμετοχή της στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, παρά το ότι δεν τηρεί ορισμένους κομβικούς κανόνες και δομές, που αφορούν κυρίως το σύστημα προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας. Ο Σι θέλει να διατηρήσει και να επεκτείνει τα προνόμια αυτά, ενώ διεκδικεί μεγαλύτερη επιρροή της χώρας του στην παγκόσμια τάξη.

Η Σπάρτη απάντησε στην ισχυροποίηση της Αθήνας με «φόβο, ανασφάλεια και ισχυρή θέληση να υπερασπιστεί την καθεστηκυία τάξη», όπως σημειώνει ο Θουκυδίδης. Ετσι ακριβώς βλέπει τον κόσμο και ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ. Στόχος του είναι να περιορίσει τη διαρκώς αυξανόμενη ισχύ της Κίνας και να διατηρήσει το «μεγαλείο» της Αμερικής. Το ερώτημα είναι αν οι δύο σύγχρονες υπερδυνάμεις θα πέσουν στην «παγίδα της ανασφάλειας», όπως λέει ο αρχαίος ιστορικός, και οδηγηθούν σε ένα γενικευμένο και αμοιβαία επιβλαβή πόλεμο.

* Ο Κοΐτσι Χαμάντα είναι επίτιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Yale και ειδικός σύμβουλος του ιάπωνα πρωθυπουργού Σίνζο Αμπε.