Το κόμμα του Ερωτα

Στο τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ήταν 23 ετών. Ηταν πολιτικά συνειδητοποιημένος από τα δώδεκα, όταν ο Χίτλερ ανέλαβε την εξουσία, ενώ τρία χρόνια αργότερα έλαβε μέρος σε δράσεις αλληλεγγύης της Αντιφασιστικής Διεθνούς Αλληλεγγύης. Οταν λοιπόν ο εκδότης του τού ζήτησε ένα ιστορικοκοινωνιολογικό δοκίμιο, εκείνος έγραψε το «Ετος μηδέν της Γερμανίας». Το θέμα του ήταν ο θάνατος και η στάση του ανθρώπου απέναντί του. Η μητέρα του είχε πεθάνει όταν ήταν δέκα ετών, πολλοί σύντροφοί του είχαν χάσει τη ζωή τους στην Αντίσταση, ο ίδιος είχε κινδυνεύσει: το θέμα λοιπόν τον στοίχειωνε. Και τον οδήγησε σε όλους σχεδόν τους επιστημονικούς κλάδους, από τη βιολογία και την προϊστορία, μέχρι την ψυχολογία, τις θρησκείες, την ποίηση, τη λογοτεχνία, την ψυχανάλυση.

Ετσι ξεκίνησε μια θρυλική περιπέτεια. Και σήμερα, στα 98 του χρόνια, ο Εντγκάρ Μορέν τη διηγείται στο βιβλίο «Οι αναμνήσεις έρχονται να με συναντήσουν». Πρόκειται για απομνημονεύματα όπου ανακατεύονται φίλοι, έρωτες, πνευματικά πάθη και σκέψεις για τη διαδρομή μιας ζωής. Ενα πόνημα, όπως λέει σε συνέντευξή του στο περιοδικό «L’Obs», που αισθάνθηκε το χρέος να γράψει για όλους εκείνους τους αξιοθαύμαστους φίλους και συντρόφους που έμειναν στη λήθη ή στο σκοτάδι. Αλλά και για να διηγηθεί «πώς ο κομμουνισμός συνέτριψε γενναιόδωρους και ευφυείς ανθρώπους».

Διαυγέστερος από ποτέ, πρωτοπόρος της οικολογίας, μάρτυρας και πρωταγωνιστής της ιστορίας μας, ο «κοινωνιολόγος της πολυπλοκότητας» παρατηρεί ότι η εποχή μας διακρίνεται από την ίδια υπνοβασία μ’ εκείνη της δεκαετίας του ’30, την ίδια άρνηση να δούμε τους κινδύνους. Αν όμως τότε ο κίνδυνος προερχόταν από μια δύναμη πρωτίστως ρατσιστική, σήμερα ζούμε μια κρίση πολιτισμού. Δεν πιστεύουμε πια στην πρόοδο και οι άνθρωποι κλείνονται στον εαυτό τους, στις εθνικές, εθνοτικές ή θρησκευτικές τους ταυτότητες. Μας λείπει μια οικουμενική συνείδηση της μοίρας της ανθρωπότητας και των κινδύνων που αντιμετωπίζει ο πλανήτης.

Αισθάνεται πάντα αριστερός; «Για μένα, το να ανήκεις στην Αριστερά σημαίνει να αισθάνεσαι ζωντανές μέσα σου τις τρεις πηγές της. Την ελευθεριακή πηγή, δηλαδή την ολοκλήρωση των ατόμων. Τη σοσιαλιστική πηγή, δηλαδή τη βελτίωση της κοινωνίας. Και την κομμουνιστική πηγή, δηλαδή την αδελφότητα και την κοινότητα. Εγώ πρόσθεσα και την οικολογική πηγή, που είναι η σχέση μας με τη φύση».

Με την παγκοσμιοποίηση, λέει ο Μορέν, βλέπουμε να ενώνονται δύο βαρβαρότητες. Αυτή που έρχεται από τα βάθη των αιώνων και στηρίζεται στην κυριαρχία, την περιφρόνηση, τον θάνατο, τη σφαγή, τη δουλεία. Και μια άλλη, ψυχρή και παγωμένη, που είναι η βαρβαρότητα του κέρδους. «Εγώ όμως γνώρισα την περίοδο όπου ο θρίαμβος του ναζισμού ένοιαζε αναπόφευκτος κι έμαθα ότι μπορούμε να αντισταθούμε. Σε αυτή την ατελείωτη μάχη ανάμεσα στον Ερωτα και τον Θάνατο, ας διαλέξουμε το κόμμα του Ερωτα!».