Η Κάρπαθος χορεύει με τα ρίχτερ

Στον ρυθμό των ρίχτερ χορεύουν το τελευταίο χρονικό διάστημα οι κάτοικοι του Νότιου Αιγαίου, καθώς σεισμική έξαρση, η οποία έχει ενταθεί τον Αύγουστο, παρατηρείται από την αρχή του έτους στη θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στην Κάρπαθο και τη Ρόδο. Είναι ενδεικτικό ότι τον Ιανουάριο μέχρι σήμερα έχουν σημειωθεί στην περιοχή επτά σεισμικές δονήσεις μεγαλύτερες των 4,1 ρίχτερ ενώ ολόκληρο το 2018 είχε σημειωθεί μόλις μία…

Η Κάρπαθος βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα του ελληνικού σεισμικού τόξου, του σημείου όπου λαμβάνει χώρα μια τιτάνια «μάχη» ανάμεσα στην ευρασιατική και την αφρικανική πλάκα.

Το σημείο χαρακτηρίζεται από πολύ υψηλή σεισμικότητα με σεισμούς που σε ορισμένες περιπτώσεις επιδεικνύουν σημαντικά μεγέθη. Το 2002, στις 22 Ιανουαρίου, 6,3 ρίχτερ είχαν εκδηλωθεί στο νησί ενώ στην ευρύτερη περιοχή είχε συμβεί πριν από αιώνες ένας από τους μεγαλύτερους σεισμούς της Μεσογείου.

Η πρόσφατη σεισμική δραστηριότητα ξεκίνησε στις 20 Ιανουαρίου του 2019 με έναν σεισμό 4,7 ρίχτερ και συνεχίστηκε την 1η Φεβρουαρίου με 4,5 ρίχτερ. Σχεδόν τρεις μήνες μετά, στις 29 Απριλίου 2019, κατεγράφη δόνηση μεγέθους 4,9 ρίχτερ ενώ στις 3 Ιουλίου ακολούθησε άλλη μεγέθους 4,1 ρίχτερ. Τον μήνα που διανύουμε η δραστηριότητα εντάθηκε περαιτέρω καθώς σημειώθηκαν τρεις αξιόλογοι σεισμοί με μεγαλύτερο τον προχθεσινό μεγέθους 4,9 ρίχτερ. Ολες οι δονήσεις ήταν επιφανειακές εκτός από εκείνην της 1ης Φεβρουαρίου που είχε εστιακό βάθος 82,5 χλμ., ήταν δηλαδή ενδιάμεσου βάθους.

«Κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο, εκτός από τους επτά μεγαλύτερους σεισμούς, πολύ περισσότεροι ήταν οι σεισμοί με μεγέθη μικρότερα του τέσσερα και ιδιαίτερα στον τρέχοντα μήνα. Συνεπώς, μπορούμε να πούμε ότι αν και η δράση ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2019, ωστόσο εντάθηκε τον τελευταίο μήνα και αυτό θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ιδιαίτερης προσοχής, δεδομένου ότι η περιοχή έχει πολύ υψηλή σεισμικότητα και τα μεγάλα μεγέθη είναι αρκετά συχνά» λέει στα «ΝΕΑ» ο Γεράσιμος Παπαδόπουλος, σεισμολόγος και επιστημονικός συνεργάτης της Ευρωπαϊκής Ενωσης και της UNESCO.

Αναφερόμενος στα ιστορικά δεδομένα της περιοχής ο δρ Παπαδόπουλος επισημαίνει ότι εκεί εντοπίζεται και η εστία του φοβερού σεισμού που είχε σημειωθεί το καλοκαίρι του 1303 με μέγεθος 8 ρίχτερ σαρώνοντας το Ηράκλειο της Κρήτης, την Αλεξάνδρεια και άλλες παράκτιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.

«Ο σεισμός που σημειώθηκε την περασμένη Τετάρτη στις τρεις το μεσημέρι ήταν επιφανειακός, με το εστιακό του βάθος να εντοπίζεται στα 20 χιλιόμετρα από την επιφάνεια της γης, ήταν ένας κλασικός σεισμός πάνω στο ελληνικό τόξο» λέει από την πλευρά του ο δρ Αθανάσιος Γκανάς, σεισμολόγος και διευθυντής Ερευνών στο Γεωδυναμικό Ινστιτούτο Αθηνών. «Από την εκδήλωσή του μέχρι σήμερα (σ.σ.: χθες) εκδηλώθηκαν επτά μετασεισμοί στον θαλάσσιο χώρο ανατολικά της Καρπάθου με τον μεγαλύτερο, μεγέθους 3,8 ρίχτερ, να εκδηλώνεται την ίδια ημέρα σχεδόν μία ώρα μετά.

Να προσθέσουμε ότι σεισμική δραστηριότητα εντός των φυσιολογικών ορίων σημειώνεται τις τελευταίες ημέρες, συγκεκριμένα από τις 12 Αυγούστου, και λίγο βορειότερα, μεταξύ Ρόδου και Χάλκης» προσθέτει. «Με βάση τα δεδομένα που έχουμε μέχρι στιγμής στη διάθεσή μας εκτιμώ ότι η σεισμική δράση των τελευταίων ημερών προέρχεται από ένα ρήγμα που βρίσκεται επάνω στην ηπειρωτική ευρασιατική πλάκα – και όχι στην αφρικανική που καταβυθίζεται – και έχει διεύθυνση από βορειοανατολικά προς νοτιοδυτικά. Είναι ένα ρήγμα μεσαίας δυναμικότητας και θεωρώ ότι δεν έχουμε λόγο να ανησυχούμε για κάτι ιδιαίτερο» λέει ο Αθανάσιος Γκανάς.

ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΛΕΚΚΑΣ

Τρεις διαφορετικές εστίες

Ο καθηγητής Γεωλογίας στο ΕΚΠΑ και πρόεδρος του ΟΑΣΠ, Ευθύμιος Λέκκας, επικεντρώνεται στο γεγονός ότι οι σεισμικές δονήσεις προέρχονται από τρεις, όπως λέει, διαφορετικές εστίες. «Και οι τρεις εντοπίζονται επάνω στο ελληνικό τόξο, γεγονός που σημαίνει ότι το συγκεκριμένο τμήμα του τόξου έχει διεγερθεί. Ομως η μία εντοπίζεται σε απόσταση 70 χιλιομέτρων από την Κάρπαθο, η δεύτερη σε απόσταση 80 χιλιομέτρων και η τρίτη νότια της Ρόδου. Και αυτό είναι θετικό, είναι καλύτερο από το να είχαμε δραστηριότητα μόνο σε μία θέση», εξηγεί. «Η πλούσια μετασεισμική ακολουθία που έχει καταγραφεί μετά τον σεισμό της Τετάρτης μας κάνει να πιστεύουμε ότι το φαινόμενο έχει μπει σε διαδικασία εκτόνωσης. Πρέπει, επίσης, να πούμε ότι οι συγκεκριμένες σεισμικές δονήσεις έχουν για εμάς μεγάλο επιστημονικό ενδιαφέρον, καθώς η περιοχή των Δωδεκανήσων έχει χαρτογραφηθεί πολύ καλά – τα ρήγματα σε στεριά και θάλασσα, τα ηφαίστεια κ.λπ. – με αποτέλεσμα χρησιμοποιώντας συγκεκριμένα μοντέλα ανάλυσης να βγάζουμε σημαντικά συμπεράσματα για το πώς αντιδρά και μεταβάλλεται η περιοχή».

ΤΟ 1303

Το τσουνάμι που έφτασε μέχρι το Ισραήλ

Ενας από τους μεγαλύτερους γνωστούς σεισμούς στην ελληνική ιστορία σημειώθηκε στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Ρόδου και Κρήτης πριν από 716 χρόνια. Ηταν στις 8 Αυγούστου του 1303 όταν ένας ισχυρός σεισμός μεγέθους 8 ρίχτερ διέρρηξε το ανατολικό τμήμα του Ελληνικού Σεισμικού Τόξου. Η δόνηση σκόρπισε τον τρόμο σε ακτίνα χιλιομέτρων: Ισοπέδωσε την Κρήτη, αφαίρεσε ζωές και προκάλεσε τσουνάμι που έφτασε μέχρι τις ακτές του Ισραήλ και που είχε ύψος τουλάχιστον πέντε μέτρων στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου.
Πλούσιες πληροφορίες έχουν αντληθεί για τον σεισμό από βυζαντινές, αραβικές και λατινικές πηγές, οι οποίες συνηγορούν στην τεράστια καταστροφή.

Ο σεισμός του 1303 είχε και πολιτικές προεκτάσεις, καθώς σύμφωνα με τους ιστορικούς, ο ελληνικός πληθυσμός της Κρήτης αξιοποιώντας την αναταραχή προσπάθησε – ανεπιτυχώς – να εξεγερθεί κατά των Ενετών ενώ ο Εγκέλαδος έδωσε την ευκαιρία στους Τούρκους να επιτεθούν στη Ρόδο. Ενδεικτική ως προς αυτό είναι και η αναφορά του βυζαντινού ιστορικού Γ. Παχυμέρη, σύμφωνα με τον οποίο «η Ρόδος ανετράπη εξαιτίας αυτού του σεισμού».