Μικροί Αϊνστάιν με ράμφος και λοφίο

Με 4; Ε όχι και στο πανεπιστήμιο με 4. Φιλόλογος με 9,5 μέσο όρο; Αν είναι δυνατόν να διδάξει αύριο τα παιδιά μας ένας τόσο κακός μαθητής. Μαθηματικός με 3 στα Μαθηματικά; Ούτε πρόσθεση δεν θα ξέρει να κάνει.

Ποιος θα διαφωνούσε με τις ενστάσεις; Και ποιος δεν θα αποτύπωνε σε αυτές ακριβώς τις ενστάσεις την τραγωδία ενός εκπαιδευτικού συστήματος, του οποίου τα πανεπιστήμια γεμίζουν ξαφνικά με κουμπούρες; Και η τραγωδία δεν τελειώνει εδώ. Το σύστημα ανακυκλώνεται. Τα σχολεία πλημμυρίζουν από φιλολόγους που δεν ξέρουν αρχαία ελληνικά και ενδεχομένως ούτε νέα, μαθηματικούς που δεν έχουν ιδέα από ολοκληρώματα και φυσικούς που αδυνατούν να κατανοήσουν, ακόμη και με ένα μήλο που πέφτει, τον νόμο της βαρύτητας. Για να εκπαιδεύσουν τι; Νέες στρατιές από κουμπούρες που δεν θα παίρνουν τα γράμματα επειδή δεν θα υπάρχει κανένας ικανός να τους τα δώσει. Την κατάληξη μπορεί να τη φανταστεί κανείς. Χωρίς παιδεία, δεν υπάρχει έθνος. Η κατάληξη, με μία λέξη, είναι ο αφανισμός. Αυτό κι αν είναι τραγωδία.

Εστω και στην υπερβολή του, το σχήμα περιγράφει την αιτιολογία ενός αιτήματος. Να μπει όριο στην εισαγωγή. Να επιστρέψει η βάση και το βασικό μάθημα. Κανένας στα ανώτατα ιδρύματα με μέσο όρο 4. Κανένας κουμπούρας στα αμφιθέατρα. Να μπαίνεις δύσκολα στο πανεπιστήμιο και να βγαίνεις ακόμη πιο δύσκολα με τον μόχθο που απαιτεί η πραγματική παιδεία. Πώς το έλεγε ο Λουκιανός; Η παιδεία δεν είναι απροϋπόθετη. Θέλει κόπο. Και χρόνο. Και χρήμα. Και τύχη. Θέλει φιλολόγους και μαθηματικούς του 20. Αλλά τι 20 είναι αυτό; Είναι το 20 της αριστείας ή της αποστήθισης; Της κριτικής σκέψης ή των ατελείωτων επαναλήψεων; Της δεξιότητας στην ανάλυση ή της φωτογραφικής μνήμης; Των μικρών Αϊνστάιν ή των μεγάλων παπαγάλων; Την απάντηση γνωρίζουν πολύ καλά όσοι κινούνται πέριξ του εκπαιδευτικού συστήματος ή ορίζουν τις τύχες του. Αλλά την έχουν ζήσει στο πετσί τους, επώδυνα ασφαλώς, όσοι αναζήτησαν μια θέση στον ήλιο την εποχή που οι φιλολογικές σχολές ήταν στα ύψη. Τότε που δεν αρκούσε να απαντήσει κανείς στην ερώτηση της Ιστορίας, αλλά έπρεπε σχεδόν να θυμάται ακόμη και τον αριθμό της σελίδας που περιείχε την απάντηση. Εντάξει, το σύστημα ήταν πάντοτε αδιάβλητο. Και σε μια χώρα όπου οι διαδικασίες, από τους διορισμούς υπαλλήλων έως τις αναθέσεις έργων, είναι συχνά διαβλητές, τουλάχιστον αυτό το στοίχημα κερδήθηκε. Φαίνεται όμως να χάνεται ένα πιο σημαντικό στοίχημα για την εκπαίδευση. Η φιλοσοφία των εξετάσεων παραμένει σχεδόν αρχαϊκή, ένας στείρος διαγωνισμός γνώσεων, τις οποίες δεν κάνει κανείς πραγματικά κτήμα του. Δεν πρόκειται παρά για μια φρενίτιδα αποστήθισης που παραδίδει τους υποψήφιους στην τριτοβάθμια εκπαίδευση εντελώς αποκαμωμένους. Εντελώς αποκαμωμένοι, όχι οι φοιτητές του 4 αλλά του 17 και του 18, εκπλήσσουν τους πανεπιστημιακούς καθηγητές τους με την τραγική έλλειψη βάθους στις γνώσεις που κομίζουν από το σχολείο. Σε αυτές τις γνώσεις που υποτίθεται πως έχουν αποκτήσει μελετώντας ατελείωτες ώρες και με τεράστιες ποσότητες άγχους για να τις επιδείξουν στις εξετάσεις. Μπορεί να μοιάζει οξύμωρο αλλά δεν είναι. Σε ένα τέτοιο σύστημα ακόμη και ο πραγματικός Αϊνστάιν θα ξυπνούσε μια μέρα με ράμφος και λοφίο.