Ο παγιδεύσας του παγιδεύσαντος

Η επικράτηση της μικροκομματικής σκοπιμότητας αποτέλεσε διαχρονικά την κυρίαρχη σταθερά στην επιλογή του εκλογικού συστήματος στη χώρα μας. Η συντριπτική πλειοψηφία των κυβερνήσεων υπέκυπτε – όχι με μεγάλη δυσκολία είναι η αλήθεια – στον πειρασμό της αλλαγής του εκλογικού νόμου.

Αν και το μοτίβο της ενισχυμένης αναλογικής κατά βάση παρέμενε σταθερό, οι παραλλαγές που υιοθετούνταν από την εκάστοτε κυβέρνηση σχεδιάζονταν είτε με βάση το πρόσκαιρο κομματικό της συμφέρον είτε τις περισσότερες φορές για να δυσχεράνει και να απομειώσει την κοινοβουλευτική ισχύ της επόμενης κυβέρνησης.

Στην πρώτη περίπτωση η επίκληση της ανάγκης για πολιτική σταθερότητα και κυβερνησιμότητα ήταν το κρίσιμο επιχείρημα, ενώ στη δεύτερη, η ανάγκη για αναλογικότερη και δικαιότερη κοινοβουλευτική εκπροσώπηση. Ασφαλώς και τα δύο ζητήματα είναι εξίσου κρίσιμα αλλά πάντοτε λειτούργησαν ως προφάσεις…

Αποθέωση αυτού του πολιτικού κυνισμού αποτέλεσε ο περιβόητος νόμος Κουτσόγιωργα που οδήγησε τη χώρα σε τρεις αλλεπάλληλες εκλογικές αναμετρήσεις, με τη ΝΔ το 1989 να λαμβάνει ποσοστό 46,19% και να μη σχηματίζει κυβέρνηση αλλά και με 46,89% τον Απρίλιο του 1990 να λαμβάνει μόλις 150 έδρες!

Σε αυτή την εδραία λογική τα κόμματα εξουσίας ανάλογα με το αν βρίσκονται σε ανερχόμενη ή απερχόμενη πορεία δεν διστάζουν να εναλλάσσουν και τις προτιμήσεις τους στο εκλογικό σύστημα που προτιμούν με την αντίστοιχη βεβαίως επιχειρηματολογία. Η αναθεώρηση του Συντάγματος το 2001 προσπάθησε να βάλει ένα φρένο σε αυτή την κατάφωρα αντιθεσμική εργαλειοποίηση του εκλογικού νόμου ορίζοντας ότι κάθε αλλαγή θα ισχύει από τις μεθεπόμενες εκλογές εκτός της περιπτώσεως που υπερψηφίζεται από 200 βουλευτές.

Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ σε αυτό το θέμα δεν είχε καμία αυταπάτη και δεν διαφοροποιήθηκε από αυτή την πρακτική. Μην έχοντας καμία αμφιβολία για τη βέβαιη ήττα της και υποτιμώντας τη δυναμική της ΝΔ αλλά και της δικής της επιρροής, αρχικά επιχείρησε αν και ανεπιτυχώς, να συγκεντρώσει 200 ψήφους για την υπερψήφιση της απλής αναλογικής – το ίδιο είχε προτείνει και ο Ανδρέας Παπανδρέου το 1989 – για να το πράξει με τις δικές της ψήφους στη συνέχεια.

Στην πραγματικότητα ο ΣΥΡΙΖΑ έπεσε στην παγίδα που ο ίδιος σχεδίασε. Αυτή η επιλογή αμβλύνει το αφήγημα του νέου κόμματος εξουσίας με προοπτικές επανόδου και όχι μόνο δεν δυσκόλεψε τον Κυριάκο Μητσοτάκη, μάλλον του ενίσχυσε τα ποσοστά, αλλά ταυτόχρονα επιτρέπει την ανάπτυξη φυγόκεντρων τάσεων στο εσωτερικό του, ενώ σε συνδυασμό με τα τεράστια προβλήματα και τις παραδοξότητες που γέννησε η εφαρμογή της στην Τοπική Αυτοδιοίκηση δικαιώνει όσους προτάσσουν ως υπέρτερη αξία τις αρχές της σταθερότητας και της κυβερνησιμότητας σε μια χώρα που δυστυχώς διακρίνεται για την απουσία κουλτούρας σύνθεσης, σύμπραξης και συνεννόησης ακόμη και σε πεδία που δεν συντρέχουν πραγματικοί λόγοι διαφωνιών.

Οσο το εκλογικό σύστημα αντιμετωπίζεται κατά το δοκούν και όχι στο πλαίσιο της αντιμετώπισης του συνολικού ζητήματος των καταφανών δυσλειτουργιών του πολιτικού συστήματος και της συνεπακόλουθης απονομιμοποίησής του – θέματα όχι μόνο εγχώρια -, το δημοκρατικό μας πολίτευμα θα παραμένει αδύναμο και ευάλωτο στον λαϊκισμό και τις ολοκληρωτικές αντιλήψεις.

Ο Γρηγόρης Τσιμογιάννης είναι σύμβουλος Στρατηγικής Επικοινωνίας στην Precise Strategy