Μισό ελληνικό ΑΕΠ δαπανά η Γερμανία για την έρευνα

Στη Γερμανία, οι δαπάνες για έρευνα και καινοτομία αγγίζουν το μισό ΑΕΠ της Ελλάδας και μόνο το 2017, οπότε και τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Eurostat, ξεπέρασαν τα 99 δισ. ευρώ.

Η Γερμανία βρίσκεται στις κορυφαίες θέσεις της λίστας της ΕΕ (προηγούνται η Σουηδία, η Αυστρία και η Δανία στην κατάταξη δαπανών ως ποσοστό του ΑΕΠ) αναφορικά με τις επενδύσεις σε έρευνα και καινοτομία.

Η Ελλάδα από την άλλη πλευρά καταλαμβάνει τη δέκατη θέση από το τέλος της λίστας των χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αν και έχει κάνει φαινομενικά τεράστια πρόοδο τα τελευταία χρόνια. Το 2007 οι δαπάνες για έρευνα και καινοτομία ανέρχονταν στο 0,58% του ΑΕΠ και το 2017 έφτασαν το 1,13% του ΑΕΠ. Το πρόβλημα είναι ότι στο μεσοδιάστημα το ΑΕΠ στην Ελλάδα συρρικνώθηκε δραστικά, όπως αναδεικνύουν και τα απόλυτα μεγέθη δαπανών για έρευνα και καινοτομία. Από 1,342 δισ. ευρώ το 2007, αυξήθηκαν σε 2,033 δισ. ευρώ το 2017.

ΤΑ ΚΕΡΔΗ. Στο παγκόσμιο στερέωμα οι πρωταγωνιστές της οικονομίας φαίνεται να έχουν αντιληφθεί τα κέρδη που μπορούν να αποκομίσουν από την έρευνα και την καινοτομία. Δεν είναι τυχαίο ότι οι ΗΠΑ το 2017 προχώρησαν σε δαπάνες αυτής της κατηγορίας συνολικού ύψους 453,261 δισ. ευρώ και η Κίνα έκανε άλμα στα 203 δισ. ευρώ έναντι μόλις 35,6 δισ. ευρώ το 2007.

Η Ευρώπη επιχειρεί να ανεβάσει γρήγορα ταχύτητα αναφορικά με το ύψος των δαπανών, αλλά καταγράφει ήδη προβάδισμα καινοτομίας σε σχέση με τις ΗΠΑ. Στο πλαίσιο των προσπαθειών για περισσότερη καινοτομία στην Ευρώπη, η Κομισιόν προτείνει να διατεθούν 100 δισ. ευρώ στην έρευνα και την καινοτομία στον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027.

Σύμφωνα με την Κομισιόν, ένα νέο πρόγραμμα – το πρόγραμμα Ορίζων Ευρώπη – θα αξιοποιήσει τα επιτεύγματα και την επιτυχία του προηγούμενου προγράμματος έρευνας και καινοτομίας (Ορίζων 2020) και θα διατηρήσει την ΕΕ πρωτοπόρο σε παγκόσμιο επίπεδο στους τομείς της έρευνας και της καινοτομίας. Το πρόγραμμα Ορίζων Ευρώπη είναι το πλέον φιλόδοξο πρόγραμμα έρευνας και καινοτομίας που σχεδιάστηκε ποτέ.

Παράλληλα με την προώθηση της επιστημονικής αριστείας μέσω του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ερευνας (ΕΣΕ) και των υποτροφιών και ανταλλαγών Marie Skłodowska-Curie, το πρόγραμμα Ορίζων Ευρώπη θα εισαγάγει τα ακόλουθα κύρια χαρακτηριστικά:

• Ενα Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (ΕΣΚ) που θα βοηθήσει την ΕΕ να καταστεί πρωτοπόρος στην καινοτομία που δημιουργεί νέες αγορές. Θα παρέχει άμεση στήριξη σε φορείς καινοτομίας μέσω δύο βασικών χρηματοδοτικών μέσων, ενός για τα πρώτα στάδια και ενός άλλου για την ανάπτυξη και την εμπορική προώθηση. Θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΚΤ).
• Νέες αποστολές έρευνας και καινοτομίας σε επίπεδο ΕΕ που εστιάζουν στις κοινωνικές προκλήσεις και την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας: στο πλαίσιο του προγράμματος Ορίζων Ευρώπη, η Επιτροπή θα δρομολογήσει νέες αποστολές με φιλόδοξους στόχους και μεγάλη ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία για την αντιμετώπιση ζητημάτων που επηρεάζουν την καθημερινή μας ζωή. Αυτές μπορούν να κυμαίνονται από την καταπολέμηση του καρκίνου μέχρι τις καθαρές μεταφορές ή την απαλλαγή των ωκεανών από τα πλαστικά.
• Μεγιστοποίηση του δυναμικού καινοτομίας σε ολόκληρη την ΕΕ. Η στήριξη θα διπλασιαστεί για τα κράτη – μέλη που υστερούν στις προσπάθειές τους να αξιοποιήσουν στο έπακρο το εθνικό τους δυναμικό έρευνας και καινοτομίας.

Επιπλέον, νέες συνέργειες με τα διαρθρωτικά ταμεία και το Ταμείο Συνοχής θα διευκολύνουν τον συντονισμό και τον συνδυασμό χρηματοδοτήσεων και θα βοηθήσουν τις περιφέρειες να αγκαλιάσουν την καινοτομία.

• Περισσότερο άνοιγμα. Η αρχή της «ανοικτής επιστήμης» θα καταστεί ο τρόπος λειτουργίας του προγράμματος Ορίζων Ευρώπη, στο πλαίσιο του οποίου θα απαιτείται η ανοικτή πρόσβαση σε δημοσιεύσεις και δεδομένα.
• Νέα γενιά ευρωπαϊκών συμπράξεων και αυξημένη συνεργασία με άλλα προγράμματα της ΕΕ. Το πρόγραμμα Ορίζων Ευρώπη θα εξορθολογίσει τον αριθμό των συμπράξεων που συμπρογραμματίζει ή συγχρηματοδοτεί η ΕΕ.

Με βάση τον πίνακα αποτελεσμάτων καινοτομίας του 2019, οι χώρες της ΕΕ κατανέμονται σε τέσσερις ομάδες επιδόσεων: πρωτοπόρες χώρες καινοτομίας, χώρες με καλές επιδόσεις καινοτομίας, χώρες με μέτριες επιδόσεις καινοτομίας και χώρες με χαμηλές επιδόσεις καινοτομίας.

Η Σουηδία είναι πρωτοπόρος στον τομέα της καινοτομίας στην ΕΕ το 2019, ακολουθούμενη από τη Φινλανδία, τη Δανία και τις Κάτω Χώρες.

Το Ηνωμένο Βασίλειο και το Λουξεμβούργο υποχώρησαν από την πρώτη θέση των πρωτοπόρων καινοτομίας στην ομάδα των χωρών με καλές επιδόσεις καινοτομίας, ενώ η Εσθονία περιλαμβάνεται στην ομάδα αυτή για πρώτη φορά. Η Ελλάδα μαζί με την Ιταλία και την Ισπανία κατατάσσονται στις χώρες με μέτριες επιδόσεις στην καινοτομία.

Η ΕΕ αναφέρει ότι κατά μέσο όρο οι επιδόσεις της ΕΕ στην καινοτομία βελτιώθηκαν κατά 8,8% από το 2011. Από το 2011, οι επιδόσεις στον τομέα της καινοτομίας αυξήθηκαν σε 25 χώρες της ΕΕ. Οι επιδόσεις αυξήθηκαν περισσότερο στη Λιθουανία, την Ελλάδα, τη Λετονία, τη Μάλτα, τη Βρετανία, την Εσθονία και τις Κάτω Χώρες, ενώ μειώθηκαν περισσότερο στη Ρουμανία και τη Σλοβενία.

ΕΧΟΥΝ ΠΡΟΒΑΔΙΣΜΑ. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η ΕΕ έχει ξεπεράσει τις Ηνωμένες Πολιτείες σύμφωνα με την Κομισιόν. Το προβάδισμα στις επιδόσεις της ΕΕ έναντι της Βραζιλίας, της Ινδίας, της Ρωσίας, και της Νότιας Αφρικής παραμένει σημαντικό. Ωστόσο, η Κίνα καλύπτει τη διαφορά τρεις φορές ταχύτερα απ’ ό,τι αυξάνονται οι επιδόσεις της ΕΕ στον τομέα της καινοτομίας. Σε σχέση με την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα, η ΕΕ χάνει έδαφος.

Σε επιλεγμένους τομείς καινοτομίας, την πρώτη θέση στην ΕΕ κατέχουν η Δανία για τους ανθρώπινους πόρους και το φιλικό προς την καινοτομία περιβάλλον, το Λουξεμβούργο για τα ελκυστικά συστήματα έρευνας, η Γαλλία για τη χρηματοδότηση και τη στήριξη, η Γερμανία για τις επενδύσεις επιχειρήσεων, η Πορτογαλία για τις καινοτόμες ΜΜΕ, η Αυστρία για τις διασυνδέσεις, η Μάλτα για την πνευματική ιδιοκτησία και η Ιρλανδία για τον αντίκτυπο στην απασχόληση και στις πωλήσεις.