Η ηθική είναι κάτι που μπορεί να διδαχθεί;

Οσοι παρακολουθούν ένα μάθημα φιλοσοφίας – πιο συγκεκριμένα ένα μάθημα εφαρμοσμένης ηθικής – τείνουν να δρουν πιο ηθικά σε σύγκριση με άλλους; Αυτή η ερώτηση έχει μια ευρύτερη φιλοσοφική σημασία, καθώς η απάντηση θα μπορούσε να ρίξει φως στην αρχαία και θεμελιώδη ερώτηση σχετικά με το τι ρόλο παίζει η λογική στον σχηματισμό των ηθικών μας κρίσεων και κατά πόσο καθορίζει τις πράξεις μας.

Ο Πλάτωνας στον Φαίδρο χρησιμοποιεί τη μεταφορά του άρματος που το σέρνουν δυο άλογα. Το ένα αντιπροσωπεύει τις λογικές και ηθικές παρορμήσεις και το άλλο τα παράλογα πάθη και επιθυμίες. Ο οδηγός πρέπει να κάνει τα άλογα να δουλέψουν ομαδικά.

Τον 18ο αιώνα ο Ντέιβιντ Χιουμ υποστήριξε πως αυτή η εικόνα της μάχης ανάμεσα στη λογική και τα πάθη είναι λανθασμένη. Πιστεύει πως η λογική από μόνη της δεν μπορεί να επηρεάσει τη θέληση. Η λογική είναι ο «σκλάβος των παθών». Η άποψη του Χιουμ για τη λογική έχει επηρεάσει πολύ τη μοντέρνα ψυχολογία.

Ο ψυχολόγος Τζόναθαν Χέιντ χρησιμοποιεί μια παρομοίωση παρόμοια με του Πλάτωνα, αλλά είναι πιο κοντά στις απόψεις του Χιουμ, για να επεξηγήσει αυτό που αποκαλεί κοινωνική και διορατική αντίληψη της ηθικής. Στο βιβλίο του The Righteous Mind γράφει «το μυαλό είναι διαιρεμένο όπως ένας καβαλάρης σε έναν ελέφαντα. Η δουλειά του καβαλάρη είναι να υπηρετήσει τον ελέφαντα». Ο καβαλάρης αντιπροσωπεύει τις διανοητικές διεργασίες που ελέγχουμε, κυρίως τη συνειδητή σκέψη, και ο ελέφαντας αντιπροσωπεύει τα συναισθήματα και τα ένστικτά μας.

Ο Χέιντ βασίζει τις απόψεις του στην έρευνα δυο αμερικανών καθηγητών Φιλοσοφίας, η οποία δείχνει πως οι καθηγητές ηθικής δεν συμπεριφέρονται καλύτερα από άλλους καθηγητές Φιλοσοφίας και κατ’ επέκταση δεν είναι πιο ηθικοί από καθηγητές που δεν διδάσκουν καν Φιλοσοφία. Αρα μπορούμε να συμπεράνουμε πως η ηθική συλλογιστική δεν μπορεί να κάνει τους ανθρώπους να φερθούν πιο ηθικά; Δεν είμαι πεπεισμένος. Εχω δει αρκετούς μαθητές μου από την τάξη της εφαρμοσμένης ηθικής να αλλάζουν τον τρόπο ζωής τους π.χ. μερικοί έγιναν χορτοφάγοι.

Ο Πίτερ Σίνγκερ είναι καθηγητής Βιοηθικής στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον