Οι κεντρικοί τραπεζίτες ως αποδιοπομπαίοι τράγοι

Το θέμα της ανεξαρτησίας των Κεντρικών Τραπεζών επέστρεψε στην επικαιρότητα. Στις ΗΠΑ ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δεν χάνει ευκαιρία να μαλώσει τη FED επειδή κρατά τα επιτόκιά της ψηλά και έχει επανειλημμένως προσπαθήσει να επηρεάσει τον πρόεδρο Τζερόμ Πάουελ. Για τον ίδιο λόγο στην Τουρκία ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απέλυσε τον διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας. Ο νέος που ανέλαβε προχωρεί σε δραστικές μειώσεις επιτοκίων. Δεν είναι τα μόνα παραδείγματα του τρόπου που αντιμετωπίζουν τις Κεντρικές Τράπεζες οι λαϊκιστικές κυβερνήσεις. Θεωρητικά, η ανεξαρτησία της Κεντρικής Τράπεζας επιτρέπει σ’ αυτή να λαμβάνει αντιδημοφιλείς αποφάσεις, κυρίως όταν πρέπει να αντιμετωπίσει τον πληθωρισμό και τις οικονομικές υπερβολές. Αποφάσεις που δύσκολα μπορούν να λάβουν οι αιρετοί πολιτικοί. Ετσι όμως εμπνέουν εμπιστοσύνη στους επενδυτές για τη νομισματική και οικονομική σταθερότητα της χώρας. Και οι επενδυτές εκφράζουν την εμπιστοσύνη τους αρκούμενοι σε χαμηλά επιτόκια για να αγοράσουν κρατικά ομόλογα. Το χαμηλό κόστος δανεισμού εξασφαλίζει στη χώρα χαμηλό πληθωρισμό και χρηματοοικονομική σταθερότητα.

Τα τελευταία χρόνια τρεις εξελίξεις έχουν κλονίσει την περιγραφείσα σχέση εμπιστοσύνης στις αναπτυγμένες χώρες. Η πρώτη είναι η παγκόσμια κρίση του 2008, που απέδειξε ότι οι κεντρικοί τραπεζίτες είχαν κοιμηθεί στο τιμόνι. Επρεπε να επέμβουν οι πολιτικοί για να περισώσουν ό,τι μπορούσε να περισωθεί. Η δεύτερη εξέλιξη είναι ότι, μετά την κρίση, οι Κεντρικές Τράπεζες έπεσαν επανειλημμένα έξω στους στόχους τους για τον πληθωρισμό.

Η τρίτη εξέλιξη των τελευταίων ετών είναι ότι πολλοί κεντρικοί τραπεζίτες άλλαξαν την επικοινωνιακή τους προσέγγιση, μετατρεπόμενοι από εκφραστές δελφικών χρησμών σε κυριολεκτούντες ρήτορες μιας πλήρως διαφανούς πολιτικής. Ομως, μετά την κρίση έπεσαν έξω σε πολλές προβλέψεις τους για την ανάπτυξη και τον πληθωρισμό. Ετσι μπήκαν στο στόχαστρο των πολιτικών για τρεις λόγους: απέτυχαν (και δίχως να υποστούν συνέπειες) να προειδοποιήσουν για την κρίση του 2008, αποτυγχάνουν τώρα στην αποστολή τους και φαίνονται σαν να μη γνωρίζουν για την οικονομία τίποτε περισσότερο από τον απλό κόσμο. Οι λαϊκιστές ηγέτες θεωρούν ότι έχουν τη λαϊκή εντολή να ελέγχουν όλους τους ελιτίστικους θεσμούς. Ετσι, μετέτρεψαν τους κεντρικούς τραπεζίτες σε αποδιοπομπαίους τράγους.

Ο Ραγκουράμ Ρατζάν είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου