Ο πρώτος φάρος της λογοτεχνίας

Χτίστηκε με φιρμάνι του σουλτάνου και φωτίζει τον δρόμο των θαλασσινών αδιάκοπα από το 1890. Ο φάρος του Κάβο Πάπα είναι σημείο αναφοράς για τους ναυτικούς αλλά και όλους τους κατοίκους του νησιού της Ικαρίας. Και φέτος, λίγο πριν κλείσει τα 130 του χρόνια, γίνεται ο πρώτος λογοτεχνικός φάρος της Ελλάδας. Χάρη στην όμορφη πρωτοβουλία του χιώτη συγγραφέα Γιάννη Μακριδάκη, τη συνεργασία του Ορειβατικού – Πεζοπορικού Συλλόγου Ικαρίας και την έγκριση του Πολεμικού Ναυτικού και της Υπηρεσίας Φάρων, μια μικρή λογοτεχνική βιβλιοθήκη θα στηθεί και θα οργανωθεί μέσα στο κτίριο στο απομονωμένο ακρωτήρι. Και την Κυριακή 18 Αυγούστου, Παγκόσμια Ημέρα Φάρων, μικροί και μεγάλοι καλούνται να περπατήσουν περίπου τέσσερα χιλιόμετρα από το χωριό Κιρκινάγρι στο νοτιοδυτικό άκρο της Ικαρίας έως το Κάβο Πάπα και να λάβουν μέρος στο στήσιμό της. Ετσι, το παλιό μονοπάτι των φαροφυλάκων ορίζεται ως η πρώτη λογοτεχνική πεζοπορική διαδρομή της Ικαρίας.

Τα μέλη του Ορειβατικού – Πεζοπορικού Συλλόγου Ικαρίας επί τρία χρόνια εργάστηκαν εθελοντικά στην περιοχή: την εξερεύνησαν, βρήκαν τα ίχνη του παλιού μονοπατιού και πραγματοποίησαν εργασίες διάνοιξης και σηματοδότησής του. Πρόκειται για μία διαδρομή περίπου τεσσάρων χιλιομέτρων, εξ ολοκλήρου εντός της ζώνης ειδικής προστασίας για την ορνιθοπανίδα που χαρακτηρίζει ολόκληρη τη δυτική Ικαρία ως σημαντικό βιότοπο για τα άγρια πτηνά.

Η ιδέα του Γιάννη Μακριδάκη για τη «μετατροπή» του φάρου σε λογοτεχνικό και τη «λογοτεχνική» πεζοπορία ενθουσίασε τα μέλη του συλλόγου. «Πρωτοπήγα στον φάρο την άνοιξη και έτυχε να μάθω ότι άναψε πρώτη φορά στις 20 Μαΐου 1890», λέει ο συγγραφέας στα «ΝΕΑ». «Εκλεινε, λοιπόν, τα 129 του και σκέφτηκα να του κάναμε ένα… πάρτι γενεθλίων. Η ιδέα σταδιακά μεταλλάχθηκε, εξελίχθηκε και αισίως θα στηθεί εκεί σε λίγες ημέρες η πρώτη μικρή λογοτεχνική βιβλιοθήκη στο φαρικό δίκτυο της Ελλάδας». Η διαδρομή που ανέδειξε ο ορειβατικός σύλλογος θα εγκαινιαστεί ιδανικά για την τοπική κοινωνία με μια συμβολική προσφορά στους εργαζόμενους φαροφύλακες αλλά και όλους τους πεζοπόρους που θα επιλέγουν να φτάνουν ως εκεί.

Δεν είναι λίγοι οι λογοτέχνες που έχουν δωρίσει βιβλία τους· κάποιοι μάλιστα θα τα τοποθετήσουν οι ίδιοι στη βιβλιοθήκη την τρίτη Κυριακή του Αυγούστου και θα διαβάσουν αποσπάσματα των έργων τους στους παρευρισκόμενους. Ανάμεσά του και ο εμπνευστής Γιάννης Μακριδάκης. Επόμενο στάδιο; Ισως η σύνδεση της ικαριώτικης αυτής λογοτεχνικής διαδρομής με την αντίστοιχη χιώτικη που οργανώνεται από τους Φίλους των Μονοπατιών Χίου, την πρώτη Κυριακή κάθε Οκτώβρη στα μονοπάτια του Πελινναίου και στα χνάρια του Γιώργη Πέτικα, ήρωα στο μυθιστόρημα «Ανάμιση ντενεκές» του Γιάννη Μακριδάκη. Αλλά και ίσως μια μεγάλη εκδήλωση τον Μάιο του 2020, τότε που ο γεροφάρος του Κάβο Πάπα θα σβήσει, στρογγυλά, 130 κεράκια…

Πέτρα από τη Μάλτα, πορσελάνη από τη Μήλο

Ο φάρος στο νοτιοδυτικότερο άκρο της Ικαρίας, στο Ακρωτήρι Πάπας ή Κάβο Πάπας ή «το Μπουγάζι του Πάπα» όπως λέγεται από τους ντόπιους, είναι από τους παλαιότερους των Βαλκανίων και από τους μεγαλύτερους σε φωτοβολία στην Ελλάδα. Φωτίζει από το 1890 και συνδέεται στενά με τη ναυτική μας παράδοση διατηρώντας επάξια την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στο κεντρικοανατολικό Αιγαίο. Ολόκληρη η περιοχή καλύπτεται από βράχους αμμουδερού, κρυσταλλικού γρανίτη μπεζ χρώματος. Η προεξοχή του ακρωτηρίου όπου είναι κτισμένος ο φάρος αλλά και το διπλανό ακρωτήριο που στον χάρτη μοιάζει με κέρατο, αποτελείται από σκληρό ασβεστόλιθο. Ο Κάβο Πάπας, ο οποίος παλαιότερα λεγόταν Κάβο Μαύρο, σύμφωνα με την παράδοση πήρε το όνομά του από έναν πάπα που ναυάγησε στην περιοχή τον 13ο αιώνα καθώς πήγαινε από τη Ρώμη στην Κωνσταντινούπολη. Το 1815 η Οθωμανική αυτοκρατορία, ύστερα από τις έντονες πιέσεις των ναυάρχων της, προγραμμάτισε και άρχισε την ανέγερση φάρων για τη βελτίωση της ναυσιπλοΐας στα ελληνικά νησιωτικά συμπλέγματα. Ετσι, το 1884 με φιρμάνι που εξέδωσε η Μεγάλη Πύλη και υπέγραφε ο σουλτάνος Μαχμούτ Β’ έφτασε η σειρά του Κάβου Πάπα. Την κατασκευή του έργου ανέλαβε η Γαλλική Εταιρεία Φάρων. Ιστιοφόρα φορτηγά πλοία μετέφεραν στην απόκρημνη περιοχή τις απαραίτητες ποσότητες πέτρας από τη Μάλτα και πορσελάνης από τη Μήλο. Ο ύψους 11 μέτρων φάρος βρίσκεται 64 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και είναι χτισμένος κυλινδρικά, για καλύτερη προστασία από τους ακραίους περιμετρικούς ανέμους της περιοχής. Εντάχθηκε στο ελληνικό φαρικό δίκτυο μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912-13. Τότε λειτουργούσε με πετρέλαιο και ήταν ορατός από 28 ναυτικά μίλια.