Ο Ελληνας Τεριάντ και τα θηρία της τέχνης του 20ού αιώνα

Ο Τεριάντ, ο έλληνας κριτικός τέχνης από τη Μυτιλήνη, που ζούσε στη Γαλλία και άσκησε επιρροή στην τέχνη των αρχών του 20^ού αιώνα, αναδεικνύοντας μεταξύ άλλων τον Πικάσο, το 1973 προετοιμάζει την ίδρυση του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης στο νησί της καταγωγής του. Ο Γ.Κ. Πηλιχός τον συναντά στο διαμέρισμά του στο Παρίσι, στο Μονπαρνάς, γεμάτο με πίνακες των Ματίς, Σαγκάλ, Πικάσο, Φερνάν Λεζέ, Μιρό και γλυπτά του Τζακομέτι για να γνωρίσει έναν θρύλο.

«Με λένε Ευστράτιο Ελευθεριάδη κι έχω γεννηθεί στη Μυτιλήνη, στα 1897… Θυμάμαι είχαμε ένα εξοχικό σπίτι έξω από τη Μυτιλήνη, μέσα σε έναν ελαιώνα, μεταξύ Βαριάς και Ακρωτηρίου. Εκεί στο ίδιο μέρος έκανα τώρα το Μουσείο Θεόφιλου – πλάι στην Αγία Παρασκευή και στεγάζει ήδη το μεγαλύτερο μέρος από τα έργα  του. Θα προστεθούν αργότερα και μερικά άλλα που κρατώ ακόμη εδώ στο Παρίσι. Το κτίριο που αναφέρατε και που χτίζεται από την άλλη μεριά του Μουσείου Θεόφιλου προορίζεται για Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης. Θα αποτελείται από δύο πατώματα και γίνεται πάνω σε σχέδια του καλού μυτιληνιού αρχιτέκτονα Γιανουλέλλη, που ήταν μαθητής του Πικιώνη. Ελπίζω ως το τέλος του ’74 να είναι έτοιμο. Εκεί θα μεταφέρω όλα τα τεύχη του “Minotaure” και της “Verve”, όλα τα καλλιτεχνικά  βιβλία που έβγαλα ως τώρα καθώς και όλα τα πρωτότυπα έργα που οι μεγαλύτεροι ζωγράφοι και χαράκτες του αιώνα μας είχαν κάνει ειδικά για τα εξώφυλλα και την εικονογράφηση αυτών των περιοδικών και των βιβλίων. Θα μεταφέρω επίσης και ορισμένα ταμπλό και γλυπτά μεγάλων καλλιτεχνών από τη συλλογή μου. Είναι ό,τι μπορώ να προσφέρω στην ιδιαίτερη πατρίδα μου, τη Μυτιλήνη, αλλά και στην Ελλάδα».

– Δεν σας κρύβω πως με έχετε συγκινήσει βαθιά. Καθώς ξεκινούσα για να σας συναντήσω, νόμιζα πως θα βρισκόμουν μπροστά σε έναν άνθρωπο που ύστερα από μισό αιώνα ζωής στη Γαλλία θα είχε λησμονήσει την καταγωγή του, τη γλώσσα του…

Τεριάντ: Ναι πολλοί πιστεύουν πως είμαι όπως με είχατε φαντασθεί. Ομως εγώ παραμένω κι αισθάνομαι Ελληνας, κρατάω πάντα την ελληνική μου υπηκοότητα, επισκέπτομαι συχνά την Ελλάδα, έχω φιλικούς δεσμούς με πολλούς Ελληνες… Βέβαια το «Τεριάντ» δεν ηχεί ελληνικά. Ζώντας όμως στη Γαλλία ήταν δύσκολο να έχω ένα μακρόσυρτο και δυσκολοπρόφερτο επώνυμο σαν το Elefteriades. Ετσι αναγκάστηκα να το συντμήσω σε «Teriade»…

Στα 1916 ήρθα στο Παρίσι, σπούδασα Νομικά αλλά ποτέ δεν τα χρησιμοποίησα. Τότε ήταν που είχα αρχίσει να κάνω γνωριμίες και φιλίες με τους ζωγράφους του Μονπαρνάς. Πίστευα πως κοντά τους θα έβαζα σε πραγματοποίηση όνειρο που είχα από παιδί να γίνω ζωγράφος. Ομως δεν το αποφάσισα. Η συναναστροφή με όλους αυτούς τους καλλιτέχνες, με όλα αυτά τα θεριά, μου έφερε ένα φόβο…

Γύρω στα 1925 γνώρισα τον Κριστιάν Ζερβό. Ηταν δέκα χρόνια μεγαλύτερός μου, είχε σπουδάσει Φιλολογία και είχε την επιθυμία να βγάλει ένα δικό του έντυπο που να ασχολείται με την τέχνη και ιδιαίτερα με τα νέα ρεύματα εκείνου του καιρού. Ετσι, στα 1926, βγήκαν τα «Τετράδια Τέχνης» (Les Cahiers d’Art) όπου πρωτόγραψα τα πρώτα μου κριτικά σημειώματα κι αισθητικά άρθρα για τους μεγάλους ζωγράφους. Αργότερα στα 1935 ο γνωστός εκδότης Αλμπέρ Σκιρά μου πρότεινε να συνεργασθούμε στην έκδοση του «Μινώταυρου» – τον τίτλο του περιοδικού τον είχε προτείνει ο Ζορζ Μπατάιγ. Βγάλαμε τον «Μινώταυρο» όπου ήμουν καλλιτεχνικός διευθυντής, για να συνεργασθούμε βασικά με τους σουρρεαλιστές, κρατώντας παράλληλα επαφή και με άλλους που ανήκαν σε διαφορετικά πνευματικά και καλλιτεχνικά ρεύματα. Μετά το ένατο τεύχος, αποχώρησα από τον «Μινώταυρο» κι έβγαλα μια δική μου καλλιτεχνική επιθεώρηση, τη «Verve» το 1937. Ηταν ένα περιοδικό που ενδιαφερόταν για την καλλιτεχνική δημιουργία. Από εδώ ξεκίνησα, αφού δημιουργησα στενές φιλικές σχέσεις με τους πιο πολλούς από τους μεγάλους καλλιτέχνες, συγγραφείς και ποιητές κι έκαναν κατόπιν τις εκδόσεις των εικονογραφημένων βιβλίων. Εϊναι τόσοι πολλοί… Μπονάρ, Μπρακ, Σαγκάλ, Ντερέν, Λοράνς, Λεζέ, Ματίς, Πικάσο, Ρουό, Μποντέν, Αλμπέρτο Τζιακομέτι, Μπορές, Μασόν, Μιρό, Χουάν Γκρις, Λε Κορμπιζιέ, Γκρομέρ. Ανάμεσα στους συγγραφείς και τους ποιητές με τους οποίους συνεργάσθηκαν ήταν ο Τζέιμς Τζόις, οι Ζιροντού, Αντρέ Ζιντ, Κλοντέλ, Ταγκόρ, Καμύ, Χέμινγουεϊ, Ντος Πάσος, Σαρτρ, Βαλερί, Ελύτης, Αλέν, Μισό, Σουάρες, Μπατάιγ, Μαλρό…».