Ψαλίδι 0,25% στα επιτόκια για να τονωθεί η ανάπτυξη

Την αναμενόμενη από τους ειδικούς και προεξοφληθείσα από τις αγορές μείωση του βασικού προεξοφλητικού επιτοκίου των ΗΠΑ κατά 25 μονάδες βάσης, στο 2,25%, ανακοίνωσε χθες ο πρόεδρος της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας Τζερόμ Πάουελ.  Πρόκειται για την πρώτη χαλάρωση της αμερικανικής νομισματικής πολιτικής από το 2008, όταν είχε σπεύσει ασμένως με αλλεπάλληλες μειώσεις επιτοκίων να στηρίξει την ευρισκόμενη σε κατάσταση σοκ οικονομία εξαιτίας της κατάρρευσης της αμερικανικής αγοράς στεγαστικών δανείων υψηλού ρίσκου (subprime market) και της χρεοκοπίας της εμβληματικής Lehman Brothers. Μάλιστα ο αμερικανός κεντρικός τραπεζίτης άφησε ανοιχτό παράθυρο για νέες μειώσεις επιτοκίων το επόμενο διάστημα.

Το ερώτημα που αβίαστα ανακύπτει είναι αν η αμερικανική οικονομία χρειαζόταν μια τέτοια ώθηση για να διατηρήσει ικανοποιητικούς ρυθμούς ανάπτυξης – υπενθυμίζεται ότι οι ΗΠΑ βιώνουν τη μακροβιότερη αναπτυξιακή περίοδο της ιστορίας τους. Διότι υπάρχουν κριτικές φωνές που υποστηρίζουν ότι δεν ήταν απαραίτητη η μείωση των επιτοκίων και ότι η Fed απλώς υπέκυψε στις πάγιες πιέσεις του Ντόναλντ Τραμπ για νομισματική χαλάρωση.

Πέφτουν οι ρυθμοί. Κατ’ αρχάς πρέπει να σημειωθεί ότι η κατάσταση στο επίπεδο των τιμών στις ΗΠΑ επέτρεπε στη Fed να αυξήσει τη ρευστότητα στην αμερικανική οικονομία δίχως τον φόβο πως θα προκαλέσει ανεπιθύμητες πληθωριστικές πιέσεις. Ο πληθωρισμός βρίσκεται στο 1,6% και έχει περιθώριο να ενισχυθεί πιο κοντά στο ανώτατο επιθυμητό επίπεδο 2% που έχει θέσει η Fed, όπως άλλωστε και η ΕΚΤ και η Τράπεζα της Αγγλίας και άλλες κεντρικές τράπεζες της Δύσης. Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις επιβράδυνσης της αμερικανικής ανάπτυξης, τις οποίες άλλωστε την περασμένη εβδομάδα επισήμανε και το ΔΝΤ.

Η αμερικανική ανάπτυξη επιβραδύνθηκε στο 2,1% το δεύτερο τρίμηνο του έτους σε ετήσια βάση από 3,1% που ήταν το πρώτο τρίμηνο. Παραμένει υψηλότερη από 1,8% που προέβλεπαν οι ειδικοί, και αυτό χάρη κυρίως στην αύξηση των δημοσίων επενδύσεων από την κυβέρνηση Τραμπ. Επίσης, η αμερικανική κυβέρνηση αναθεώρησε προς τα κάτω τις μετρήσεις της για την ανάπτυξη το 2018 στο 2,5%, κάτι που σημαίνει ότι η απόκλιση από τον αναπτυξιακό στόχο 3% που είχε θέσει ο Τραμπ για την περυσινή χρονιά δεν είναι και τόσο μικρή.

Πλέον όλων αυτών, η αμερικανική οικονομία – όπως άλλωστε και οι οικονομίες της ευρωζώνης και άλλων δυτικών οικονομιών – βρίσκεται αντιμέτωπη με μια «νέα κανονικότητα», που ανατρέπει τα δεδομένα του παρελθόντος σε ό,τι αφορά τις σχέσεις αφενός της ρευστότητας και του αναπτυξιακού ρυθμού και αφετέρου της απασχόλησης και των μισθών, και κατ’ επέκταση των καταναλωτικών δαπανών και του πληθωρισμού – σε αντίθεση με την Ευρώπη και την Ιαπωνία, στις ΗΠΑ η καταναλωτική ζήτηση παραμένει τουλάχιστον υψηλή.

Εκφυλισμός της εργασίας. Η ανεργία στις ΗΠΑ βρισκόταν τον Ιούνιο στο 3,7%, ενώ τον Μάιο είχε πέσει στο χαμηλότερο ποσοστό των τελευταίων 49 ετών. Παρά ταύτα, οι θέσεις εργασίας που δημιουργούνται αφορούν τον τομέα των υπηρεσιών και είναι κακοπληρωμένες ή/και μερικής απασχόλησης, όπως επισήμανε χθες μιλώντας στο BBC η καθηγήτρια Οικονομίας του Χάρβαρντ Μέγκαν Γκριν. «Συνήθως η χαμηλή ανεργία ωθεί ανοδικά τους μισθούς διότι οι εργοδότες πρέπει να πληρώσουν περισσότερα για να προσλάβουν εργαζομένους. Αλλά αυτό δεν συμβαίνει σήμερα, καθώς η ποιότητα των προσφερομένων θέσεων εργασίας δεν είναι ικανοποιητική» είπε η αμερικανίδα οικονομολόγος.

Πλέον όλων αυτών μαίνεται και ο πόλεμος που έχουν κηρύξει οι ΗΠΑ κατά των εμπορικών εταίρων τους, που επίσης ροκανίζει και την αμερικανική παραγωγή και τη ζήτηση, ενώ συνιστά παράλληλα τη μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια οικονομία. Είναι χαρακτηριστικό ότι εξαιτίας του σινοαμερικανικού εμπορικού πολέμου έχουν συρρικνωθεί πολύ οι εταιρικές επενδύσεις στις ΗΠΑ. Και εν προκειμένω η μείωση των επιτοκίων, ακόμα κι αν είχε τα μεγέθη που επιθυμούσε ο Τραμπ, ουδόλως θα ενθάρρυνε τους αμερικανούς επιχειρηματίες να αγνοήσουν τα κινεζικά αντίποινα στις δασμολογήσεις του Τραμπ και να επενδύσουν. Διότι δεν είναι το κόστος του δανεισμού που τους αποτρέπει. Είναι η απουσία οικονομικών προσδοκιών.