Η εποχή των κυνικών ψηφοφόρων

Ολοι ξέρουμε πως οι πολιτικοί είναι πανούργοι και κυνικοί, αλλά μπορούμε να πούμε το ίδιο και για τους ψηφοφόρους; Στην Πολωνία όλοι γνωρίζουν πως το κυβερνών κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη έχει γεμίσει τα διοικητικά όργανα με δικούς του ανθρώπους, κακομεταχειρίζεται τα μέσα ενημέρωσης, ανταμείβει τους πιστούς φίλους του και υπονομεύει την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Ωστόσο και πάλι κατατρόπωσε τα κόμματα της αντιπολίτευσης στις ευρωεκλογές.

Το γεγονός ότι οι Πολωνοί, οι Βρετανοί και οι Αμερικανοί ψήφισαν ηθικά χρεοκοπημένες κυβερνήσεις, αποτελεί σύμπτωμα ενός φαινομένου που ο γερμανός φιλόσοφος Πέτερ Σλότερντικ αποκαλεί «κυνισμό της λογικής». Ο Σλότερντικ υποστηρίζει πως λόγω της έλλειψης ευρέως διαδεδομένων αφηγημάτων προόδου, η ελίτ της Δύσης εσωτερίκευσε τα διδάγματα του Διαφωτισμού, αλλά τα εφάρμοσε προς όφελος των προσωπικών της συμφερόντων αντί για το κοινό καλό. Κοινωνικά προβλήματα όπως η δουλεία, η φτώχεια και η ανισότητα δεν μπορούσαν πια να αποδοθούν αποκλειστικά στην άγνοια, αλλά οι διαφωτισμένοι άνθρωποι δεν ήταν αρκετά αποφασισμένοι ώστε να τα λύσουν.

Σύμφωνα με τον σλοβένο φιλόσοφο Σλαβόι Ζίζεκ η ιδεολογία σήμερα δεν λειτουργεί με τη λογική «δεν ξέρουν ότι το κάνουν όμως το κάνουν» αλλά με τη λογική «ξέρουν τι κάνουν και το κάνουν έτσι και αλλιώς». Ο Σλότερντικ πιστεύει πως αυτός ο κυνισμός ξεκίνησε με την ελίτ. Σήμερα όλοι συμπεριφερόμαστε σαν διαφωτισμένοι εγωιστές. Παρόλο που ξέρουμε πώς να πολεμήσουμε τις ανισότητες, εκείνες συνεχίζουν να αυξάνονται.

Ο απολυταρχισμός (είτε είναι κινέζικης είτε ρώσικης προέλευσης) αντιμετωπίζει τη φτώχεια πιο αποτελεσματικά από τη δημοκρατία. Οι πλούσιες κοινωνίες λίγο συγκινούνται από πολέμους ή από προσφυγικές κρίσεις. Οι μεγάλες ιδέες που υπόσχονται σημαντική κοινωνική αλλαγή, όπως η σοσιαλιστική ή η χριστιανική δημοκρατία, βρίσκουν απήχηση μόνο στην παλιότερη γενιά. Οι ψηφοφόροι που αδιαφορούν αν οι λαϊκιστές αλλάζουν τις δεδηλωμένες θέσεις τους από τη μια μέρα στην άλλη, δεν είναι τυφλοί οπαδοί της εξουσίας. Απλώς κοιτούν το συμφέρον τους.

Ο Slawomir Sierakowski είναι ιδρυτής του κινήματος Krytyka Polityczna και διευθυντής του Ινστιτούτου Προωθημένων Σπουδών της Βαρσοβίας