Νέο κλίμα

Η κοινοβουλευτική διαδικασία για την παροχή ψήφου εμπιστοσύνης διεξήχθη θεσμικά άψογα και υπό συνθήκες πολιτικού πολιτισμού. Υπήρξε πολιτικός λόγος και αντίλογος, μετριοπάθεια και, όπου χρειαζόταν, έντονη αντιπαράθεση επιχειρημάτων. Σε σχέση με τις συγκρουσιακές συνθήκες των χρόνων της κρίσης, σαφέστατα υπήρξε νέο κλίμα.

Ποιοι είναι οι λόγοι για αυτό; Πόσο βιώσιμη είναι η πολιτική μετριοπάθεια; Προφανώς, ο βασικός λόγος αφορά στα αποτελέσματα των εκλογών, που αξιολογήθηκαν ικανοποιητικά από αμφότερους τους μονομάχους, και στη μακρά περίοδο που έχουμε μπροστά μας δίχως εκλογικές προκλήσεις. Από εκεί και πέρα, υπάρχουν ειδικότεροι λόγοι που αφορούν στην αξιωματική αντιπολίτευση και την κυβέρνηση.

Για την αξιωματική αντιπολίτευση, είναι σαφές ότι η μετριοπάθεια του πολιτικού λόγου συναρτάται με τη διακηρυχθείσα πρόθεση μετεξέλιξης. Περαιτέρω, σε αντίθεση με το 2015, ο ΣΥΡΙΖΑ έχει και κυβερνητική εμπειρία και κυβερνητικά πεπραγμένα. Επομένως, ο πολιτικός λόγος εκ των πραγμάτων φωτίζεται από την πρώτη, και δεν μπορεί να αποκλίνει ουσιωδώς από τα δεύτερα.

Για την κυβέρνηση τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Κατ’ αρχάς, το συναινετικό κλίμα διαμορφώνει όρους σταθερότητας, οι οποίοι είναι απαραίτητοι για τη διεθνή εικόνα και τις επενδύσεις. Ωστόσο, αυτό δεν αρκεί. Ούτε η μείωση της (δημευτικών διαστάσεων) φορολογίας, ούτε η πρόσκληση για επενδύσεις αρκούν για την ανάταξη της οικονομίας μας. Αυτή απαιτεί μεταρρυθμίσεις και διάχυση ευκαιριών, δυνατοτήτων και θετικού κλίματος. Και εδώ είναι το πρόβλημα: Δεν υπάρχει κάποια υγιής επιχειρηματική τάξη σε μείζονα κλίμακα, έτοιμη να αξιοποιήσει χαμηλότοκες πιστώσεις, να συνεργαστεί με μία φιλόξενη δημόσια διοίκηση και η δημιουργικότητά της να ενθαρρυνθεί από ένα ευέλικτο δημόσιο δίκαιο. Αντίθετα, υπάρχει μία μεσαία τάξη που στηρίχθηκε στο κράτος και μόλις κατόρθωσε να επιβιώσει στα χρόνια της κρίσης, ένα δυσκίνητο κράτος και ένα αγκυλωμένο δημόσιο δίκαιο, προσανατολισμένο στην απαγόρευση και όχι τη δημιουργία.

Σε τέτοιες συνθήκες, ο μεταρρυθμιστικός οίστρος πρέπει να συνοδεύεται από μέτρα οικοδόμησης κοινωνικής εμπιστοσύνης. Ο βασικός άξονας οφείλει να είναι το θετικό πρόσημο. Και το κίνητρο σε όλους – ακόμη και τους βραχυπρόθεσμα χαμένους – να συμμετάσχουν σε μία προσπάθεια δημιουργίας. Περαιτέρω, είναι σκόπιμο να αποφεύγονται άσκοπες ανατροπές και αντιπαραθέσεις. Είναι ανθρώπινο να θες να αλλάξεις «τα πάντα». Ωστόσο, συχνά το κόστος μετάβασης, και οι τριβές και εντάσεις που το συνοδεύουν, υπερκαλύπτουν ένα αβέβαιο όφελος.

Η πολιτική ζωή θα γνωρίσει εκ νέου εντάσεις και συγκρούσεις. Ζητούμενο είναι να καλλιεργήσουμε όρους εμπιστοσύνης, ώστε και οι πολιτικές δυνάμεις και οι κοινωνικοί φορείς να έχουν όφελος από τη δημιουργία.

Ο Νίκος Παπασπύρου, διδάκτωρ Νομικών του Παν. Χάρβαρντ, είναι επίκουρος καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ)