Ακαδημαϊκή ελευθερία και πανεπιστημιακό άσυλο{CR}

Δεν έχει νόημα ο διάλογος για το ελληνικό πανεπιστημιακό άσυλο εκτός του διαλόγου για την ακαδημαϊκή ελευθερία. Αλλωστε στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία η μόνη συζήτηση που έχει βάθος και εύρος αφορά την ακαδημαϊκή ελευθερία, όχι το άσυλο.

Το μόνο άξιο απάντησης ερώτημα είναι λοιπόν το πώς το πανεπιστημιακό άσυλο, που δημιούργησε συνθήκες ανοχής στις έκνομες πράξεις, επηρέασε την ακαδημαϊκή ελευθερία στο ελληνικό πανεπιστήμιο.

Τι σημαίνει όμως ακαδημαϊκή ελευθερία; Ενας κλασικός διεθνής ορισμός της ακαδημαϊκής ελευθερίας την προσδιορίζει ως «α) την ελευθερία που παρέχεται σε πανεπιστημιακούς να ασκήσουν τη διδασκαλία, την έρευνα και τη δημοσίευσή της χωρίς την έξωθεν επιβολή εμποδίων σε αυτές τις δραστηριότητές τους και β) την ελευθερία που παρέχεται στους πανεπιστημιακούς να ακολουθήσουν ερευνητικές προσεγγίσεις που αμφισβητούν επικρατούσες απόψεις, να προκαλέσουν και να συμμετάσχουν σε διαλόγους που μπορούν να προκαλέσουν δυσαρέσκεια και μη δημοφιλία, χωρίς τον φόβο ότι θα μπορούσαν να χάσουν την εργασία τους και τις προνομίες αυτής».

Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, με τον Νόμο 1268/82, μέχρι το 2011, με τον Νόμο Διαμαντοπούλου 4009, για τριάντα χρόνια, το άσυλο σε αρνητική συνέργεια με τη συμμετοχή των φοιτητών στην εκλογή των πανεπιστημιακών Αρχών, υπέσκαψε την ακαδημαϊκή ελευθερία στο κρισιμότατο σκέλος της διδασκαλίας. Βέβαια από μόνη της η ψήφος των φοιτητών, και ο αναπόφευκτος τρόπος με τον οποίο χειραγωγήθηκε από τις πολιτικές νεολαίες, θα επέφερε σημαντικό πλήγμα στην ελευθερία της διδασκαλίας. Με τη χειραγωγημένη φοιτητική ψήφο και μόνο, οι πολιτικές νεολαίες θα ήταν σε θέση να ασκήσουν πίεση στο εύρος της διδακτέας και εξεταζόμενης ύλης και στην ακεραιότητα της βαθμολογίας των φοιτητών. Ομως η απειλή και η άσκηση βίας, οι εισβολές στις διασκέψεις συγκλήτων, οι καταλήψεις, οι φθορές σε πάγια, οι βιαιοπραγίες κατά συγκεκριμένων πανεπιστημιακών ενίσχυσαν περαιτέρω τη θεσμοθετημένη ισχύ των φοιτητικών οργανώσεων όσο και των άτυπων ομάδων φοιτητών. Το άσυλο έτσι αποδυνάμωσε περαιτέρω την ακαδημαϊκή ελευθερία στο σκέλος της πανεπιστημιακής διδασκαλίας.

Η άσκηση βίας όμως, που επέτρεψε και εξέθρεψε το άσυλο, έφερε ως αναπόδραστο πλήγμα και την παρεμπόδιση της άσκησης της ακαδημαϊκής ελευθερίας της έρευνας. Οι έλληνες πανεπιστημιακοί ερευνητές για δεκαετίες κλήθηκαν να ασκήσουν την ερευνητική αποστολή τους σε ένα από τα πιο επισφαλή εργασιακά περιβάλλοντα της χώρας όσον αφορά την επαναλαμβανόμενη διακοπή του έργου τους και τη φθορά ή καταστροφή των χώρων και μέσων της εργασίας τους. Σημαντικότατο μέρος αυτού του περιορισμού του ερευνητικού σκέλους της ακαδημαϊκής ελευθερίας υπήρξε το κόστος ευκαιρίας που προκάλεσε το άσυλο. Το άσυλο οδήγησε, από μόνο του ή σε συνδυασμό με άλλες παραμέτρους, σε σημαίνοντες έλληνες ερευνητές είτε να αναζητήσουν την τύχη τους σε πανεπιστήμια του εξωτερικού είτε να μην επιδιώξουν την επιστροφή τους από το εξωτερικό στην Ελλάδα. Το άσυλο επίσης απέτρεψε τα πανεπιστήμια και τους πανεπιστημιακούς της χώρας να αναζητήσουν δωρεές από γηγενείς και διασπορικούς κεφαλαιούχους εις όφελος του ερευνητικού τους έργου. Η επαναλαμβανόμενη καταστροφή ή φθορά παγίων στα δημόσια πανεπιστήμια κατέστησε επισφαλή την οποιαδήποτε δωρεά σε πάγια, όπως βιβλιοθήκες και ερευνητικός εξοπλισμός. Συγχρόνως, η ιδεολογική αντίθεση φοιτητικών ομάδων και οργανώσεων κατά των ιδιωτικών δωρεών μεταφράστηκε στη σχεδόν εν κρυπτώ προσέλκυση δωρεών από τις πρυτανικές Αρχές, σε αντιδιαστολή με την οργανωμένη και συστηματική προσέλκυση δωρεών που διεξάγει κάθε σοβαρό ευρωπαϊκό πανεπιστήμιο.

Μετά το αντιμεταρρυθμιστικό διάλειμμα της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ / ΑΝΕΛ και την επιστροφή από τη νέα κυβέρνηση της ΝΔ στη μεταρρυθμιστική παρακαταθήκη Γιαννάκου και Διαμαντοπούλου – με μια ενισχυμένη διαδικασία αξιολόγησης από την ΑΔΙΠ, με ένα πλαίσιο διακυβέρνησης που εκτοπίζει τις πολιτικές νεολαίες από τη διοίκηση των ΑΕΙ, που περαιτέρω περιθωριοποιεί τις συγκρούσεις συμφερόντων με την επανασύσταση των συμβουλίων ιδρυμάτων και διευκολύνει, όσο και πολιτικά νομιμοποιεί, τον οργανωμένο προσπορισμό δωρεών -, η ακαδημαϊκή ελευθερία θα εδραιωθεί όσο ποτέ άλλοτε στα πανεπιστήμια της χώρας: οι πανεπιστημιακοί θα μπορούν να διαμορφώνουν τη διδακτέα ύλη χωρίς αλλότριες πιέσεις και η αριστεία στη διδασκαλία και την έρευνα θα μπορεί βασίμως να προσβλέπει στην αυξημένη της χρηματοδότηση από δημόσιους πόρους αλλά και από τη γηγενή και διασπορική ευεργεσία. Σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο η κατάργηση του ασύλου θα αποτελέσει καταλύτη των εξελίξεων σηματοδοτώντας σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη – γηγενείς όσο και αλλοδαπούς φοιτητές και γονείς, διδάσκοντες, δωρητές και επιστήμονες της Διασποράς, διεθνή συνεργαζόμενα πανεπιστήμια – ότι μπορούν με ασφάλεια να επενδύσουν στην ακαδημαϊκή ελευθερία των δημόσιων πανεπιστημίων της χώρας.

Ο Αντώνης Καμάρας έχει διεξαγάγει έρευνα για την ακαδημαϊκή ελευθερία στην Ελλάδα και την Τουρκία