Η «καθαρή» έξοδος της Ελλάδας από την κρίση

Η ΔΕΗ είναι ο μεγάλος «ασθενής» της Ελλάδας. Είναι η πρώτη «καυτή πατάτα» που πήρε στα χέρια της η νέα κυβέρνηση Μητσοτάκη, ένα από τα ανοιχτά μέτωπα στις πρώτες επαφές του υπουργού Κωστή Χατζηδάκη με τα κλιμάκια των θεσμών. Η ΔΕΗ πληρώνει τα σπασμένα κακοδιαχείρισης της απερχόμενης διοίκησης. Αλλά κινδυνεύει να χάσει και το τρένο του μέλλοντος επενδύοντας στις κοστοβόρες και περιβαλλοντοκτόνες ορυκτές πηγές ενέργειας.

Η Ελλάδα έχει όλες τις προϋποθέσεις να καλύψει μακροπρόθεσμα τις ενεργειακές της ανάγκες με Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), τονίζουν στη συζήτηση με «ΤΑ ΝΕΑ» δύο ερευνητές του Γερμανικού Ινστιτούτου Οικονομίας (DIW), η Κλάουντια Κέμπφερτ και ο Αλέξανδρος Κρητικός.

Το στοίχημα για τη νέα κυβέρνηση είναι η αποκεντρωμένη στρατηγική για την ενεργειακή στροφή της χώρας;

Αλ. Κρητικός: Εγινε μια πρώτη απόπειρα ενεργειακής στροφής στην αρχή της κρίσης το 2010. Η ιδέα – και του τότε γερμανού υπουργού Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε – ήταν η Ελλάδα να εξάγει ηλεκτρική ενέργεια από φωτοβολταϊκά ακόμα και στη Γερμανία. Το βασικό πρόβλημα ήταν η υψηλή προμήθεια για τους παραγωγούς ρεύματος από ηλιακή ενέργεια. Η προσφορά έφτασε γρήγορα το 6%, αλλά εξαιτίας του το υψηλό κόστος οδήγησε το Δημόσιο να τραβήξει χειρόφρενο και να σταματήσει το πρόγραμμα. Η αισιόδοξη αλλά αδρά επιδοτούμενη αρχή σταμάτησε και η Ελλάδα συνεχίζει σήμερα να χρησιμοποιεί ηλεκτρική ενέργεια κατά 84% από συμβατικές πηγές. Ταυτόχρονα τα τελευταία χρόνια η ΔΕΗ έχει δραματικά οικονομικά προβλήματα, επειδή δεν πληρώνουν οι πελάτες και μένουν στάσιμες οι επενδύσεις, διατηρούνται οι ξεπερασμένες δομές.

Το αποτέλεσμα είναι ακριβό ρεύμα για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις που μειονεκτούν έναντι των ευρωπαίων ανταγωνιστών που έχουν αισθητά χαμηλότερο ενεργειακό κόστος…

Κλ. Κέμπφερτ: Εχουν μεγάλο μειονέκτημα που αθροίζεται στις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης. Ειδικά στον ενεργειακό τομέα η Ελλάδα έχει πολλές δυνατότητες αλλαγής των δεδομένων. Οι ΑΠΕ γίνονται συνεχώς φθηνότερες, δίνουν περιθώρια για φθηνότερη ενέργεια για τις επιχειρήσεις. Αντίθετα, οι συμβατικές δομές επιδεινώνουν την κατάσταση και κάνουν ακριβό το ενεργειακό σύστημα.

Είναι δηλαδή λάθος οι προτεραιότητες στον ενεργειακό τομέα;

Κλ. Κέμπφερτ: Σε κάθε περίπτωση δεν είναι ο σωστός δρόμος εξόδου από την κρίση. Οι μεγάλες επενδύσεις που γίνονται στο φυσικό αέριο θα εκτινάξουν τις τιμές της ενέργειας. Το βλέπουμε και στη Γερμανία που είναι οικονομικά πολύ σταθερότερη από την Ελλάδα. Στη Γερμανία ο αγωγός Northstream 2 θα αυξήσει σημαντικά τις τιμές. Στην Ελλάδα θα είναι δραματικότερη η επίπτωση υποστήριξης ενός κοστοβόρου αγωγού, αντί της ηλιακής ενέργειας και άλλων ΑΠΕ που μπορούν να διασφαλίσουν τη σταθεροποίηση μιας εξερχόμενης από κρίση οικονομίας.

Πάντως, η χώρα δεν μπορεί να παραιτηθεί από τις ορυκτές πηγές ενέργειας και να περάσει από τη μια μέρα στην άλλη στις ΑΠΕ.

Αλ. Κρητικός: Οι ορυκτές πηγές υπάρχουν και η χρήση τους μπορεί σταδιακά να μειωθεί. Το κρίσιμο ερώτημα αφορά τις επενδύσεις. Θα γίνουν στις ΑΠΕ; Θα είναι ένα μείγμα ή θα γίνουν μόνο στις παραδοσιακές, ορυκτές πηγές; Με τα σημερινά σχέδια οι επενδύσεις κατευθύνονται στο φυσικό αέριο, στα δίκτυα. Αντίθετα, το πρώτο βήμα πρέπει να είναι η αποκέντρωση στην παραγωγή ενέργειας. Σε δεύτερη φάση να δοθεί βάρος στη δικτύωση, όταν η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ θα φτάσει σε επαρκές στάδιο. Αυτή η αλληλουχία είναι σημαντική, διότι σε όλη την Ευρώπη γίνεται το λάθος να σκέφτονται όλοι τα δίκτυα, ενώ το μεγάλο πλεονέκτημα των ΑΠΕ είναι η αποκεντρωμένη εγκατάσταση και χρήση τους.

Κλ. Κέμπφερτ: Η Ελλάδα δίνει 700 εκατ. ευρώ για γεννήτριες ντίζελ! Σκεφτείτε τι θα μπορούσε να γίνει εάν η επένδυση αυτή κατευθυνόταν αποκεντρωμένα σε ΑΠΕ για τη δημιουργία ενός βιώσιμου ενεργειακού συστήματος, αντί να συντηρούνται παλιές ρυπογόνες δομές. Η ενεργειακή στροφή πραγματοποιείται τοπικά, οι φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις είναι σήμερα πολύ φθηνές, το κόστος πρόσβασης επίσης. Οι μπαταρίες για την αποθήκευση ενέργειας φθηναίνουν συνεχώς, εξελίσσονται σε τεράστια αγορά. Το δυναμικό της Ελλάδας είναι γιγαντιαίο, π.χ. ηλιακή, αιολική ενέργεια.

Καταρχήν θα ήταν ιδανική λύση για τα ελληνικά νησιά…

Αλ. Κρητικός: Ειδικά για τα νησιά! Και αισθητικά, υπάρχουν σε όλα τα νησιά απόμερες περιοχές για τις φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις. Επίσης με επενδυτικά κίνητρα όχι μόνο για ιδιώτες, αλλά και για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, μπορούν οι δήμοι να καλύψουν τις ανάγκες τους και να γίνουν αυτοί οι φορείς της ενεργειακής στροφής.

Κλ. Κέμπφερτ: Στη Γερμανία υπάρχουν σήμερα πόλεις που καλύπτουν 100% των αναγκών τους με ήπιες μορφές ενέργειας. Εάν αυτό γίνεται στη Γερμανία που έχει μεγάλη, ενεργοβόρα βιομηχανία, γιατί να μη λειτουργήσει στην Ελλάδα;

Και γιατί δεν λειτουργεί;

Αλ. Κρητικός: Ενα κομβικό πρόβλημα της Ελλάδας είναι ότι οι δήμοι και περιφέρειες δεν λειτουργούν ανεξάρτητα από την Κεντρική Διοίκηση. Θα ήταν πολύ αποδοτικότερο αν είχαν αυτονομία χρηματοδότησης για να επενδύσουν σε περιφερειακές υποδομές. Η Αυτοδιοίκηση ήταν και το κλειδί για την επιτυχία της ενεργειακής στροφής στη Γερμανία.

Ποιες επιπτώσεις θα έχει η ενεργειακή στροφή στην οικονομία;

Κλ. Κέμπφερτ: Οπου έγινε ενεργειακή στροφή, οι επενδύσεις δημιούργησαν νέες θέσεις εργασίας και μάλιστα περιφερειακά. Δεν θα αναθερμάνουν την οικονομία τα ενεργειακά μεγαθήρια, ExxonMobil κ.λπ., αλλά οι άμεσες επενδύσεις που παράγουν τοπικά προστιθέμενη αξία. Με το πρόγραμμα του 2010 είχαν δημιουργηθεί 20.000 θέσεις εργασίας και μάλιστα σε βιώσιμο τομέα – άγκυρα σταθερότητας ειδικά για την ελληνική οικονομία. Διαβάζουμε στις εφημερίδες για τη νέα κόντρα με την Τουρκία και το φυσικό αέριο στην Ανατολική Μεσόγειο. Δεν είναι ο δρόμος του μέλλοντος. Είναι συγκρούσεις του παρελθόντος που η Ελλάδα μπορεί να αποφύγει αλλάζοντας τον ενεργειακό προσανατολισμό της και κατευθύνοντας τις επενδύσεις στις ΑΠΕ. Η Ελλάδα μπορεί να γίνει ήδη τώρα μέρος του μέλλοντος, που είναι η ενεργειακή αλλαγή.

Αλ. Κρητικός: Η Ελλάδα έχει μια υστέρηση επενδύσεων που μπορεί να κατευθυνθεί στις ΑΠΕ. Δεν είναι ευρέως γνωστό, αλλά στο μεταξύ η απόσβεση του κόστους έρχεται πολύ γρηγορότερα απ’ ό,τι πριν από 5-10 χρόνια. Βασική προϋπόθεση ωστόσο είναι ο νέος Πρωθυπουργός Μητσοτάκης και η κυβέρνησή του να υλοποιήσουν τις υποσχέσεις για βελτίωση του επενδυτικού κλίματος που θα βοηθούσε, ειδικά στον ενεργειακό τομέα, στην υλοποίηση μιας αποκεντρωμένης ενεργειακής στρατηγικής.

Πόσο γρήγορα μπορεί να αποδώσει μια ενεργειακή στροφή;

Κλ. Κέμπφερτ: Η Γερμανία σε 25 χρόνια έφτασε να καλύπτει πάνω από 40% των αναγκών της με ΑΠΕ. Στο μεταξύ, έρχεται και η ηλεκτροκίνηση που είναι πολύ σημαντική για πόλεις όπως η Αθήνα και τους στόχους για την προστασία του κλίματος. Στη Γερμανία ήταν η συντηρητική κυβέρνηση της καγκελαρίου Μέρκελ που πέρασε την ενεργειακή στροφή. Για την Ελλάδα είναι απολύτως ρεαλιστικός ένας στόχος να καλύψει σε 5-10 χρόνια το 50% των ενεργειακών αναγκών από ΑΠΕ και σε 20 χρόνια το 100%.

Τι πρέπει να κάνει η κυβέρνηση;

Αλ. Κρητικός: Η πρώτη απόπειρα απέτυχε επειδή ήταν ακριβή. Το ερώτημα είναι αν η σημερινή κυβέρνηση Μητσοτάκη και ο αρμόδιος υπουργός Κωστής Χατζηδάκης τραβήξουν μια διαχωριστική γραμμή με τις προηγούμενες και εφαρμόσουν μια αποκεντρωμένη ενεργειακή στρατηγική.