Πολιτικός δαρβινισμός: ο νικητής των εκλογών

Οπως παντού, η βασική διάκριση ανάμεσα στους μεγάλους ελληνικούς πολιτικούς χώρους από τις αρχές του 20ού αιώνα μέχρι σήμερα είναι μεταξύ «δημοκρατικής» και «συντηρητικής» παράταξης. Η διάκριση έχει λάβει, ανά περιόδους, διάφορες επιμέρους μορφές, έχει επηρεαστεί από ηγετικές προσωπικότητες στη μία ή την άλλη κατεύθυνση και έχει εμφανιστεί σε παραλλαγές. Ομως, στο βάθος της παραμένει κυρίαρχη, όπως αποδείχθηκε εκ νέου στις 7 Ιουλίου.

Στις εκλογές της περασμένης Κυριακής ο δικομματισμός εκτοξεύθηκε. Αλλά υπάρχει μία σημαντική άδηλη παράμετρος: ως προς τη Δεξιά, το κυρίαρχο κόμμα, η ΝΔ, ταυτίστηκε ποσοτικά με την έννοια της παράταξης, έπιασε περίπου «ταβάνι». Οι δυνάμεις ενώθηκαν στη μεγάλη πλειονότητά τους και αυτό είναι που κάνει ένα κόμμα να γίνεται τελικά παράταξη. Δεν είναι εύκολο. Ως προς την άλλη παράταξη, τη «δημοκρατική», είναι ξεκάθαρο ότι έχει αλλάξει χέρια: τώρα, ο κύριος κορμός της είναι πλέον ο ΣΥΡΙΖΑ. Δεν είναι το ΠΑΣΟΚ.

Αντίστοιχα κάποτε, στην πρώιμη Μεταπολίτευση, το ΠΑΣΟΚ είχε βγάλει στο περιθώριο την Ενωση Κέντρου. Και πιο πριν, η Ενωση Κέντρου είχε κάνει ακριβώς το ίδιο με το Κόμμα των Φιλελευθέρων. Με τον ξαφνικό θάνατο του Σοφοκλή Βενιζέλου ανάμεσα στις δύο εκλογικές αναμετρήσεις του 1963 και του 1964, η οικογένεια Παπανδρέου έγινε η «ιδιοκτήτρια» της «δημοκρατικής» παράταξης και παρέμεινε επί δεκαετίες. Τώρα, «ιδιοκτήτης», ή, τουλάχιστον, μακροχρόνιος ενοικιαστής, είναι πια ο ΣΥΡΙΖΑ. Αυτή η μετατόπιση υποστηρίζεται από ένα ακόμα στοιχείο: το άθροισμα του ποσοστού του ΣΥΡΙΖΑ και εκείνου του ΚΙΝΑΛ – ΠΑΣΟΚ δίνει ακριβώς το σύνολο της ιστορικής «δημοκρατικής» παράταξης στις καλές εποχές της. Η σύγκριση αυτού του αθροίσματος με το ποσοστό της ΝΔ, που ταύτισε τώρα κόμμα και παράταξη, ανταποκρίνεται περίπου απόλυτα στην ιστορική ισορροπία των δύο παρατάξεων σε διάφορες στιγμές που κονταροχτυπήθηκαν όταν ήταν και οι δύο ενωμένες.

Αυτό σημαίνει ότι το σημερινό πολιτικό περιβάλλον έχει εκ νέου εσωτερικές προϋποθέσεις σταθερότητας, αν φυσικά δεν διαταραχθεί από ευρύτερα αίτια, όπως λ.χ. έγινε σε όλη την προηγούμενη δεκαετία με την τρικυμία που έφερε η πτώχευση του 2010. Σημαίνουν επίσης ότι πολύ δύσκολα το ΠΑΣΟΚ θα αποφύγει τελικά την αφομοίωσή του με τον ένα ή τον άλλο τρόπο από τον ΣΥΡΙΖΑ: κάποια στιγμή θα κληθεί να επιλέξει είτε αυτή, είτε την εξαφάνιση. Είναι, όπως όλα αυτά άλλωστε, ζήτημα πολιτικού δαρβινισμού…

Τέλος, πρέπει να προστεθεί και η ειρωνεία της Ιστορίας. Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης υπήρξε καίριο στέλεχος της «δημοκρατικής» παράταξης: με αυτήν πρωτοεξελέγη και έγινε σταδιακά πρωταγωνιστής της. Οταν η οικογένεια Παπανδρέου την «κληρονόμησε», ήρθε η ρήξη. Επειτα, έγινε ο μοναδικός σύγχρονος πολιτικός που προερχόμενος από τη μία παράταξη, έγινε ο αρχηγός και πρωθυπουργός της άλλης. Ενα τέταρτο του αιώνα αργότερα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης πέτυχε την επανένωση, μεγιστοποίηση και τελικά την επιστροφή στην εξουσία αυτής πλέον της παράταξης.