Μια νίκη της ανοικτής κοινωνίας

Οι παγκόσμιες εξελίξεις των τελευταίων ετών έχουν οδηγήσει σε νίκες αντιφιλελεύθερων και αντιδημοκρατικών πολιτικών δυνάμεων. Δεν αναφέρομαι μόνο σε πολιτικές δυνάμεις της Ακρας Δεξιάς, αλλά σε όλο το κύμα λαϊκισμού δεξιάς ή αριστερής έμπνευσης.

Οι πολιτικές αυτές δεν είναι συντηρητικές. Είναι επιθετικά, βάναυσα αντιδραστικές και αντιδημοκρατικές, άκρατα αυταρχικές και οπισθοδρομικές. Ακόμα και μια χώρα κυριολεκτικά οργωμένη από θεσμούς με πολύχρονη παράδοση, όπως η Βρετανία, απειλείται να υποστεί μεγάλα πλήγματα από την άνοδο τέτοιων ρευμάτων εφόσον το ίδιο το Συντηρητικό Κόμμα έχει διαβρωθεί από τους ζηλωτές του Brexit.

Ομως η ανοιχτή κοινωνία κατάγει μια μεγάλη νίκη στη μικρή Ελλάδα με την άνετη επικράτηση ενός μεταρρυθμιστικού κόμματος της Κεντροδεξιάς, που εξαρχής απαρνήθηκε τον λαϊκισμό. Εχει μεγάλη σημασία το γεγονός ότι η νίκη της ΝΔ δεν είναι μόνο αποτέλεσμα της αποτυχίας του ΣΥΡΙΖΑ σε όλα σχεδόν τα μέτωπα μέχρι σήμερα. Είναι μια προσωπική νίκη του Κυριάκου Μητσοτάκη ως μεταρρυθμιστή, διότι είναι πολλοί εκείνοι που είχαν αριστερό προσανατολισμό και ψήφισαν τη ΝΔ λόγω εμπιστοσύνης στη μεταρρυθμιστική του επαγγελία. Η απογοήτευση με τον ΣΥΡΙΖΑ που ανέβηκε με ένα κίνημα καθαρά λαϊκιστικό δεν μετατράπηκε, σε άλλο λαϊκιστικό κίνημα εναντίον του: αυτή ήταν η εύκολη οδός για τη ΝΔ, και αυτήν θα επέλεγε άλλος ηγέτης της. Ο Κυριάκος κατόρθωσε να μετατρέψει τη δυναμική του λαϊκισμού του ΣΥΡΙΖΑ σε κίνηση υπέρ των μεταρρυθμίσεων και της ανάπτυξης που πρότεινε, όταν το «αφήγημα» περί του τέλους της «πολιτικής λιτότητας» έδειξε την κενότητά του.

Βέβαια, έπαιξε ρόλο το τέλος των ταμπού περί της «επαράτου Δεξιάς»: όλο και λιγότεροι πείθονται πλέον ότι καλό, δίκαιο και αληθινό ταυτίζεται με την αριστερή παράταξη, ενώ η Δεξιά περικλείει ό,τι άδικο, οπισθοδρομικό, κακό και υποκριτικό. Αποτελεί, όμως, κατόρθωμα του Μητσοτάκη το ότι δεν πλειοδότησε ως αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης σε υποσχέσεις – πράγμα μέσα στα πολιτικά ήθη της Ελλάδας. Κράτησε ανοιχτές τις δυνατότητες επιλογής της πολιτικής που θα ακολουθήσει δεσμευόμενος, όμως, για συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις – στην Παιδεία, στη Διοίκηση, στην προστασία του πολίτη, μεταξύ άλλων. Κατηγορήθηκε για το γεγονός ότι κρατάει «κλειστά τα χαρτιά του» και ότι έχει «κρυφή ατζέντα». Αλλά αψήφησε τις κατηγορίες και έδειξε πολιτικό θάρρος με αυτήν του τη στάση. Κατάλαβε ότι αυτό θα έπειθε το δυναμικό, μη παρασιτικό τμήμα της κοινωνίας που θα του έδινε τη νίκη.

Και αυτό με φέρνει στο κύριο ζήτημα που είναι μια σημαντική αλλαγή στην ελληνική κοινωνία, που σηματοδοτεί μια απαίτηση για άλλο είδος διακυβέρνησης από αυτήν που είχαμε ώς τώρα. Δεν εννοώ ότι το απαιτεί το σύνολο, αλλά το δυναμικότερο κομμάτι της, αυτό που δρομολογεί τις εξελίξεις, που αντιτίθεται στον κρατισμό και που έχει εμπιστοσύνη στους θεσμούς της ανοιχτής κοινωνίας.

Σε μεγάλο βαθμό ο λαϊκισμός σε όλες του τις εκφάνσεις – ξενοφοβία, αντισημιτισμός, εναντίωση σε θεσμούς της δημοκρατίας ή προσπάθεια αλλοίωσης ή νόθευσής τους – είναι σύνδρομο φοβίας: πολιτικής, οικονομικής, πολιτισμικής μπρος στο νέο, το άγνωστο, το παγκόσμιο. Ημασταν από τους πρώτους που γευθήκαμε τον καρπό του λαϊκισμού, που πιστέψαμε στο πρωτείο του «λαού» έναντι των «θεσμών». Δεν είναι η πικρή γεύση του που μας προσγείωσε από μόνη της. Είναι το ότι βρέθηκε η κατάλληλη ομάδα, υπό την κατάλληλη ηγεσία με το κατάλληλο πρόγραμμα που έδωσε την ευκαιρία στην ελληνική κοινωνία να εκφράσει την απόφασή της για ανάπτυξη στο πλαίσιο μιας ανοιχτής, δημοκρατικής κοινωνίας.

Ο Δημήτρης Δημητράκος είναι ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών