Η ανεργία κάνει χώρο να περάσει η… μερική απασχόληση

Συνεχίστηκε η τάση ανάκαμψης της απασχόλησης, που εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 2014, και πέρυσι αλλά και το πρώτο τρίμηνο του 2019. Παράλληλα μειώνεται η ανεργία, αν και με αργούς ρυθμούς.

Αυτά αναδεικνύονται από την έρευνα της ICAP, η οποία προχώρησε στην ανάλυση της απασχόλησης και της ανεργίας στην Ελλάδα για το 2018 αλλά και τους πρώτους τρεις μήνες του 2019.

Την έρευνα της ICAP δημοσιεύουν σήμερα «ΤΑ ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» και όπως σχολιάζουν οι αναλυτές της εταιρείας: «Η σημαντική συρρίκνωση του ΑΕΠ κατά την περίοδο της πρόσφατης οικονομικής κρίσης έπληξε σε μεγάλο βαθμό την αγορά εργασίας, καθώς προκάλεσε σημαντικές απώλειες στην απασχόληση και εκτίναξε την ανεργία σε υψηλά επίπεδα. Ωστόσο, από το 2014 και μετά, καταγράφεται αύξηση της απασχόλησης και περιορισμός της ανεργίας, με αργούς όμως ρυθμούς».

Η θετική εικόνα που καταγράφηκε την περίοδο 2014-2018 συνεχίζεται και το τρέχον έτος. Βάσει των στοιχείων της τελευταίας έρευνας εργατικού δυναμικού της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ) για το Α’ τρίμηνο του 2019, προκύπτουν τα εξής: Η απασχόληση στην Ελλάδα αυξήθηκε κατά 2,4% συγκριτικά με το Α’ τρίμηνο του 2018. Ο αριθμός των απασχολουμένων διαμορφώθηκε σε 3.814.000 άτομα, προκύπτει δηλαδή προσθήκη 90,2 χιλιάδων νέων θέσεων εργασίας (συγκριτικά με το Α’ τρίμηνο του 2018).

Οι πρόσφατες αλλαγές είχαν ως αποτέλεσμα την περαιτέρω βελτίωση του λόγου «άνεργοι/απασχολούμενοι», με τον δείκτη να περιορίζεται πλέον σε 23,8% (από 26,9% το Α’ τρίμηνο του 2018).

Το ποσοστό των μισθωτών εκτιμάται σε 67% επί των συνολικά απασχολουμένων, με τον δείκτη αυτόν να παραμένει σε αρκετά χαμηλότερα επίπεδα από τον μέσο όρο της ΕΕ, όπου οι μισθωτοί αντιστοιχούν σε περίπου 84% του συνόλου των απασχολουμένων.

Το ποσοστό μερικής απασχόλησης κάλυψε το 9,2% της συνολικής. Επίσης, το ποσοστό προσωρινής απασχόλησης κάλυψε το 10,2% της συνολικής, στο Α’ τρίμηνο του 2019.

Βέβαια, εάν εστιάσουμε στις νέες προσλήψεις (αναγγελίες προσλήψεων που καταγράφει το σύστημα ΕΡΓΑΝΗ), επιβεβαιώνεται το γεγονός ότι η πλειοψηφία σχεδόν των νέων προσλήψεων αφορά συμβάσεις μερικής και εκ περιτροπής απασχόλησης.

Στην ανάλυση που ακολουθεί επιχειρείται να δοθεί μια σαφής εικόνα των εξελίξεων και τάσεων σχετικά με την απασχόληση και ιδιαίτερα με την εξέλιξη της ανεργίας στην παρούσα φάση, όπως αυτή διαμορφώνεται από την οικονομική συγκυρία.

ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ. Η τάση ανάκαμψης της απασχόλησης που αρχικά εμφανίστηκε το 2014 συνεχίστηκε και την επόμενη τετραετία (2015- 2018).  Οπως φαίνεται από τα στοιχεία των τριμηνιαίων Ερευνών Εργατικού Δυναμικού της ΕΛΣΤΑΤ, η ανάκαμψη της απασχόλησης επικράτησε και το 2018. Ειδικότερα, κατά το Δ’ τρίμηνο του 2018 η απασχόληση κατέγραψε αύξηση 2,6% σε ετήσια βάση (σύγκριση με το Δ’ τρίμηνο του 2017), ενώ σε σχέση με το αμέσως προηγούμενο τρίμηνο οι απασχολούμενοι μειώθηκαν κατά 1,6% (λόγω και της εποχικότητας στην απασχόληση – π.χ. στον τουρισμό).

Ο αριθμός των απασχολουμένων στα τέλη του 2018 ανήλθε σε 3.833.700 άτομα. Ο μέσος αριθμός των απασχολουμένων αυξήθηκε κατά 2% το 2018, έναντι αύξησης 2,2% το 2017 και 1,7% το 2016.

Αναφορικά με τη σύνθεση του εργατικού δυναμικού, οι απασχολούμενοι το Δ’ τρίμηνο του 2018 αντιστοιχούν στο 42% του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας.

Στα τέλη του 2018 από το σύνολο των απασχολουμένων οι άνδρες κάλυψαν το 58,7%, ενώ οι γυναίκες το 41,3%.

Επίσης, οι μισθωτοί καλύπτουν το 66,8% του συνόλου των απασχολουμένων, οι αυτοαπασχολούμενοι γενικά το 29,7% ενώ το υπόλοιπο αφορά μέλη οικογενειακών επιχειρήσεων (ως βοηθητικό προσωπικό). Οσον αφορά τις μεταβολές με βάση το φύλο των απασχολουμένων, παρατηρείται ότι στις γυναίκες μετά τη μείωση που παρουσιάστηκε στην απασχόληση το Δ’ τρίμηνο του 2016, σημειώθηκε αύξηση καθ’ όλη τη διετία 2017-2018, το δε Δ’ τρίμηνο του τελευταίου έτους η αύξηση ανήλθε σε 31,1 χιλιάδες άτομα.

Στην πλευρά των ανδρών παρατηρείται σταθερά θετική μεταβολή από το Β’ τρίμηνο του 2015 και μετά. Το Δ’ τρίμηνο του 2018 η αύξηση των απασχολουμένων ανήλθε σε 66,3 χιλιάδες άτομα.

Το ποσοστό της μερικής απασχόλησης διευρύνθηκε σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Από την έρευνα της ΕΛΣΤΑΤ προκύπτει ότι συνολικά η μερική απασχόληση κάλυψε το 9,2% της συνολικής το Δ’ τρίμηνο του 2018, έναντι ποσοστού 7,3% το Δ’ τρίμηνο του 2012 (διάγραμμα 4). Επίσης, εάν εστιάσουμε μόνο στις νέες προσλήψεις (βάσει στοιχείων του πληροφοριακού συστήματος ΕΡΓΑΝΗ), προκύπτει ότι κατά το 2018 το 54,3% των νέων προσλήψεων αφορά συμβάσεις μερικής ή εκ περιτροπής απασχόλησης, ενώ οι προσλήψεις μισθωτών με σχέση πλήρους απασχόλησης μειοψηφούν (καλύπτουν το 45,7% του συνόλου). Συνεπώς, παρατηρείται μία ριζική αλλαγή στην αγορά εργασίας, καθώς ναι μεν σημειώθηκε ανάκαμψη της απασχόλησης την τελευταία πενταετία, ωστόσο οι εργοδότες κατά κύριο λόγο προσλαμβάνουν προσωπικό με σχέση μερικής ή εκ περιτροπής απασχόλησης.

Εξετάζοντας τις μεταβολές της απασχόλησης ανά μορφωτικό επίπεδο, επιβεβαιώνεται ξεκάθαρα ότι η κρίση έπληξε με ιδιαίτερη σφοδρότητα τους εργαζομένους χαμηλού μορφωτικού επιπέδου. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι η μόνη κατηγορία που κατέγραψε συνεχή πτώση την περίοδο 2010-2017, ενώ μόνο το τελευταίο έτος (το Δ’ τρίμηνο) παρουσίασε ελαφρά αύξηση, ήταν οι εργαζόμενοι με απολυτήριο Δημοτικού.

Τέλος, αναφορικά με τις μεταβολές της απασχόλησης σε κλαδικό επίπεδο (πίνακας 6), σημαντικές αυξήσεις κατά τη διάρκεια του έτους παρουσίασαν κυρίως ορισμένοι κλάδοι του τριτογενούς τομέα καθώς και ο αγροτικός τομέας.

Σημαντικά υψηλότερο το ποσοστό ανεργίας των γυναικών

Οι εξελίξεις στην αγορά εργασίας παρέμειναν θετικές και το 2018 με τον αριθμό των ανέργων να βαίνει μειούμενος την τελευταία πενταετία.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το Δ’ τρίμηνο του 2018 ο αριθμός των ανέργων περιορίστηκε και πάλι σε 881,1 χιλιάδες, μειωμένος κατά 12,5% σε ετήσια βάση. Ο ρυθμός μείωσης της ανεργίας το 2018 ήταν ο υψηλότερος της τελευταίας πενταετίας (2017: -10,4%, 2016: -4,3%, 2015: -5,7%, 2014: -6,8%). Συγκριτικά με το αμέσως προηγούμενο τρίμηνο του 2018 (Γ’) ο αριθμός των ανέργων ήταν αυξημένος οριακά κατά 1,1%, γεγονός που απορρέει από την εποχικότητα στην αγορά εργασίας. Το ποσοστό ανεργίας υποχώρησε σε 18,7% στο Δ’ τρίμηνο του 2018, από 21,2% στα τέλη του 2017.

Ωστόσο, το ποσοστό ανεργίας των γυναικών είναι σημαντικά υψηλότερο (κατά 9 ποσοστιαίες μονάδες) σε σύγκριση με αυτό των ανδρών.

Συγκεκριμένα, το Δ’ τρίμηνο του 2018 η ανεργία στις γυναίκες διαμορφώθηκε σε 23,7%, παρουσιάζοντας μείωση σε σχέση με το Δ’ τρίμηνο του 2017 που ήταν 26,1%, ενώ στους άνδρες διαμορφώθηκε σε 14,7% μειωμένο και πάλι έναντι του 2017 (17,3%) (διάγραμμα 9). Το μέσο ετήσιο ποσοστό ανεργίας μειώθηκε σε 19,3% το 2018 (από 21,5% το 2017), γεγονός θετικό, εφόσον η ανεργία συνεχίζει να υποχωρεί για πέμπτο κατά σειρά έτος.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ. Εξετάζοντας τη σύνθεση των συνολικά καταγεγραμμένων ανέργων με βάση την ηλικιακή κλίμακα προκύπτουν ενδιαφέροντα συμπεράσματα:

– Υψηλό παραμένει το ποσοστό ανεργίας στους νέους (ηλικίες 15-24 ετών), αν και παρουσιάζει διαχρονική μείωση τα τελευταία χρόνια. Συγκεκριμένα, το 40% των ατόμων αυτής της ομάδας δεν βρίσκουν θέση στην αγορά εργασίας, σύμφωνα με τα στοιχεία του Δ’ τριμήνου του 2018. Επισημαίνεται, ωστόσο, ότι το αντίστοιχο ποσοστό το Δ’ τρίμηνο του 2014 ήταν 51,5%.

– Από τους 881,1 χιλιάδες ανέργους (Δ’ τρίμηνο του 2018), ποσοστό 39,7% είναι άτομα ηλικίας 30-44 ετών, ενώ το ποσοστό ανέργων ηλικίας 45-64 ετών διαμορφώθηκε σε 33,3%, γεγονός που υποδηλώνει τη δυσκολία απορρόφησής τους στην αγορά εργασίας.

– Ωστόσο, με βάση το ποσοστό συμμετοχής των ανέργων κάθε ηλικιακής ομάδας στο σύνολο του εργατικού δυναμικού της συγκεκριμένης ομάδας, είναι ξεκάθαρο ότι οι ομάδες που κατεξοχήν πλήττονται από την ανεργία είναι οι νέοι και ειδικότερα τα άτομα ηλικίας 15-19 και 20-24 ετών, όπου το ποσοστό ανεργίας τους παραμένει το υψηλότερο, καθώς φτάνει το 52,5% και 38,3% αντίστοιχα στο Δ’ τρίμηνο του 2018. Το πλέον ανησυχητικό όμως ζήτημα σχετικά με τη διάρθρωση της ανεργίας είναι η εκτόξευση του ποσοστού των μακροχρόνια ανέργων (εκτός εργασίας για περισσότερους από 12 μήνες). Σύμφωνα με τα στοιχεία του Δ’ τριμήνου του 2018, από το σύνολο των ανέργων το 69,3% είναι μακροχρόνια άνεργοι, ποσοστό ελαφρώς βελτιωμένο συγκριτικά με το Δ’ τρίμηνο του 2017 (71,8%), αλλά αυξημένο κατά 23,8 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2010.