Κυβέρνηση {LF}μειοψηφίας – ανοχής

Μετά τη διενέργεια βουλευτικών εκλογών δύο είναι τα τινά: (α) ένα κόμμα να έχει την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών στη Βουλή, δηλαδή να διαθέτει, μόνο του, 151 βουλευτές ή (β) να μην έχει κανένα κόμμα απόλυτη κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Στην πρώτη περίπτωση, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας υποχρεούται να διορίσει πρωθυπουργό τον αρχηγό του κόμματος που διαθέτει την απόλυτη πλειοψηφία των βουλευτικών εδρών και, μετά από πρότασή του, τους υπουργούς και τους υφυπουργούς (άρθρα 37 παρ. 1 και 2 Συντ.). Μέσα σε δεκαπέντε μέρες από την ορκωμοσία του πρωθυπουργού, η κυβέρνηση υποχρεούται να ζητήσει ψήφο εμπιστοσύνης από τη νέα Βουλή, για την οποία αρκεί απλώς η σχετική πλειοψηφία 120 βουλευτών (άρθρο 84 παρ. 6 Συντ.).

Στη δεύτερη περίπτωση, δεν γίνεται διορισμός πρωθυπουργού, αλλά ξεκινά η διαδικασία των διερευνητικών εντολών, με δέκτη της πρώτης διερευνητικής εντολής τον αρχηγό του κόμματος που διαθέτει τη σχετική πλειοψηφία των βουλευτικών εδρών. Η διερευνητική εντολή μπορεί να μετασχηματισθεί σε εντολή σχηματισμού κυβέρνησης, και τελικά σε διορισμό πρωθυπουργού και των λοιπών μελών της κυβέρνησης, αν ο φορέας της μπορεί να εξασφαλίσει είτε την απόλυτη κοινοβουλευτική πλειοψηφία τουλάχιστον 151 βουλευτών, είτε τη σχετική αρκεί αυτή να μην είναι κατώτερη των 120 βουλευτών. Ενα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ελληνικού Συντάγματος είναι λοιπόν ότι διευκολύνει την ύπαρξη κυβερνήσεων σχετικής πλειοψηφίας, δηλαδή «κυβερνήσεων μειοψηφίας», αφού για την παροχή ψήφου εμπιστοσύνης αρκεί πάντοτε η πλειοψηφία 120 βουλευτών. Τεχνικά αυτό μπορεί να γίνει είτε με την απουσία ενός ή περισσοτέρων κομμάτων από την ψηφοφορία είτε με την αποχή τους από αυτήν, δηλαδή με τη δήλωση «παρών» των βουλευτών τους αντί για «ναι» ή «όχι». Αν υπάρξει δημόσια δήλωση αρχηγού κόμματος ή αρχηγών κομμάτων για απουσία ή αποχή από την ψηφοφορία και με τον τρόπο αυτόν διασφαλίζεται η ύπαρξη σχετικής κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας τουλάχιστον 120 βουλευτών, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας οφείλει να δώσει εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον αρχηγό του κόμματος της σχετικής πλειοψηφίας, εφόσον βέβαια τη θέλει και τη ζητήσει ο ίδιος. Αν δεν υπάρχει δήλωση βουλήσεως για «ανοχή» στην κυβέρνηση, διά της απουσίας ή της αποχής από την ψηφοφορία για την παροχή της εμπιστοσύνης, αλλά το θέμα αυτό αφήνεται ανοιχτό, ανήκει στη διακριτική ευχέρεια του Προέδρου της Δημοκρατίας να δώσει εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον αρχηγό του πρώτου κόμματος ή διερευνητική εντολή στον αρχηγό του δεύτερου κόμματος και ούτω καθεξής.

Υπό το ισχύον εκλογικό σύστημα, δεν υπάρχει πρακτικά η δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης χωρίς τη συμμετοχή του πρώτου κόμματος. Κυβέρνηση «μεγάλου συνασπισμού» είναι εκτός συζήτησης, συνεπώς σε περίπτωση σχετικής κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, η μόνη ρεαλιστική δυνατότητα για τον σχηματισμό κυβέρνησης, είναι η κυβέρνηση «μικρού συνασπισμού» ή η κυβέρνηση μειοψηφίας. Ολα αυτά μπορούν και πρέπει να διευκρινιστούν μέσα στο τριήμερο της πρώτης διερευνητικής εντολής.

Ο Χαράλαμπος Ανθόπουλος είναι καθηγητής Δικαίου και Διοίκησης ΕΑΠ