Αυτή δεν είναι Αριστερά

Ο θεμέλιος λίθος του ιδεολογικού οικοδομήματος του ΣΥΡΙΖΑ – ενός κόμματος για το οποίο όλα, ακόμα και η άσκηση της εξουσίας, είναι ιδεολογία – αποτελείται από τρεις λέξεις: «πρώτη φορά Αριστερά». Εκεί στήριξε την άνοδό του, έτσι εξέφρασε το «νέο» σε σχέση με το κομματικό σύστημα που διαλύθηκε μέσα στην κρίση, σε αυτή τη βάση προσπάθησε να κυβερνήσει. Το ότι το αφήγημα δεν άντεξε στη δοκιμασία της πραγματικότητας, οφείλεται απλούστατα στο ότι δεν είχε σχέση με την πραγματικότητα: ο ΣΥΡΙΖΑ δεν ήταν ούτε «πρώτη φορά» (είχαν προϋπάρξει η ΕΔΑ ως αξιωματική αντιπολίτευση και το ΠΑΣΟΚ ως κόμμα εξουσίας), ούτε Αριστερά, τουλάχιστον με την έννοια που δίνεται, σε όλο τον κόσμο, στη δημοκρατική Αριστερά.

Τη «μη αριστεροσύνη» του ΣΥΡΙΖΑ τη διαπίστωσαν και την κατήγγειλαν πρώτοι οι ταγοί της. Οι φιλόσοφοι – σύμβολα των αρχών της πορείας, τότε  που ο ΣΥΡΙΖΑ, πριν ακόμα και από τους Podemos, ενσάρκωνε τη μεγάλη ελπίδα της Αριστεράς στην Ευρώπη της κρίσης, ο Ζίζεκ και ο Μπαντιού, μίλησαν ο πρώτος για «απογοήτευση» κι ο δεύτερος για έναν έλληνα Πρωθυπουργό που «με τη στάση του μετά το δημοψήφισμα απέδειξε ότι δεν είναι ένας πραγματικός πολιτικός αλλά ένας χειραγωγέας (manipulateur)». Αλλά και οι σύντροφοι που έφυγαν, ή όσοι έμειναν πιστοί στις διακηρύξεις και στις ιδέες του ΣΥΡΙΖΑ, καθώς και οι πολίτες που τον ψήφισαν γιατί τον πίστεψαν, αισθάνθηκαν προδομένοι σε τρία τουλάχιστον επίπεδα: πολιτικής (μνημονιακότερη της μνημονιακής), τρόπου διακυβέρνησης (λαϊκιστικότερος των λαϊκιστών), κοινωνικών συμμαχιών (με το κεφάλαιο και όχι με την κοινωνία).

Η κυβερνητική πράξη είναι αποκαλυπτική και δεν μπορεί με κανέναν τρόπο και υπό καμία ερμηνεία να θεωρηθεί αριστερή. Επήλθε αύξηση της φτώχειας και των ανισοτήτων λόγω αντι-αναπτυξιακής πολιτικής, επιβλήθηκαν 49 νέοι φόροι, κυρίως σε βάρος της μεσαίας τάξης, ως εξαναγκασμός από το αχρείαστο τρίτο Μνημόνιο, υπήρξε πτώση της οικονομικής ανταγωνιστικότητας, άρα και του επιπέδου ζωής, εμφανής όσο και πρωτοφανής επιδείνωση των προσφερόμενων υπηρεσιών στους κρισιμότατους τομείς της Υγείας και της Παιδείας. Αν η κυβέρνηση ήταν πραγματικά αριστερή, δηλαδή κοινωνικά ευαίσθητη, θα έπρεπε να είχε οδηγηθεί σε παραίτηση ή τουλάχιστον σε ειλικρινή μεταμέλεια τόσο για το ανθρωπιστικό δράμα της Μόριας όσο και για τον τρόπο που αντιμετώπισε την τραγωδία στο Μάτι. Ακόμα και τα κάποια θετικά της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, η προσπάθεια λύσης του προβλήματος της ονομασίας της FYROM (αλλά όχι ο τρόπος που λύθηκε), μέτρα υπέρ της αποδοχής της διαφορετικότητας, όπως το σύμφωνο συμβίωσης, υπήρξαν εντελώς αποσπασματικά και γι΄αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έχουν αριστερό, ούτε καν πολιτικό, πρόσημο. Στην πραγματικότητα, το μεγαλύτερο επίτευγμα της απερχόμενης κυβέρνησης ενείχε την άρνηση της «αριστεροσύνης» της: ήταν η χωρίς μείζονες κλυδωνισμούς επιβολή σε ένα κατάκοπο κοινωνικό σώμα θυσιών και περαιτέρω λιτότητας, που θα μπορούσαν, όμως, σε μεγάλο βαθμό, να έχουν αποφευχθεί.

Κανένα από τα χαρακτηριστικά της δημοκρατικής Αριστεράς – της οποίας πυρήνας, αλλά όχι μοναδική ενσάρκωση, είναι η σοσιαλδημοκρατία – δεν συναντώνται στη διακυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ. Ούτε το άνοιγμα στον κόσμο και ο διεθνισμός: η κυβέρνηση αποδείχθηκε κλειστοφοβική, εθνοκεντρική, χωρίς ειλικρινή πίστη στο ευρωπαϊκό πολιτικό σχέδιο, προσανατολισμένη σε ad hoc προσπάθειες συμμαχιών με χώρες ήκιστα δημοκρατικές, όπως η Βενεζουέλα, και ήκιστα αριστερές, όπως οι ΗΠΑ του Τραμπ. Ούτε η προώθηση των δικαιωμάτων και των ελευθεριών: οι επιδόσεις σε αυτόν τον τομέα ήταν δραματικές, όπως αναλύθηκε χθες. Ούτε η απελευθέρωση και χειραφέτηση των λιγότερο προνομιούχων κοινωνικών στρωμάτων: με την επιδοματική λογική και τη χρήση του κράτους ως πάτρωνα οι μη προνομιούχοι δεν κέρδισαν ούτε σε επίπεδο ζωής ούτε σε αξιοπρέπεια. Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ έμεινε μάλιστα αποκομμένη και από τα σύγχρονα ρεύματα της αριστερής σκέψης, αφού έμεινε από αδρανής έως αδιάφορη έναντι των μεγάλων προκλήσεων της κλιματικής αλλαγής, της τεχνολογικής επανάστασης, της εξισορρόπησης κερδοσκοπικής και παραγωγικής οικονομίας.

Ο παράγοντας «ήθος», κεντρικός για την πραγματική Αριστερά, υπήρξε όχι απλώς απών αλλά μαύρη τρύπα σε όλη τη διάρκεια της διακυβέρνησης: λουμπενοποίηση της πολιτικής και κοινωνικής ζωής, χλεύη και διαβολή κατά των αντιπάλων, αισθητική υποχώρηση σε όλα τα μέτωπα, εχθροπάθεια, ανειλικρίνεια και κυνισμός. Η άφιξη και η νομή της εξουσίας φαίνεται να αφαίρεσε από το «κομμουνιστικό μυαλό» την αχλύ της αγνότητας και να άφησε ελεύθερα ένστικτα που προσιδιάζουν σε έναν ερασιτεχνικό και εκτός Ιστορίας μπολσεβικισμό.

Υπάρχει, θα πουν κάποιοι, και η «άλλη Αριστερά», η Αριστερά της «ανυπακοής» και της «άμεσης δημοκρατίας», όπως την είχε ορίσει ο πρώην υπουργός Ν. Παρασκευόπουλος. Ούτε αυτή λειτούργησε, δεν έγινε καν προσπάθεια να λειτουργήσει, έστω για μια μέρα. Αντί για ανυπακοή υπήρξε υποταγή (στους δανειστές, στη λαφυραγώγηση του κράτους, σε επιχειρηματικά συμφέροντα), αντί για άμεση δημοκρατία πλήγηκε στον πυρήνα της, το Κράτος Δικαίου, η ίδια η Δημοκρατία. Ο,τι προσδιορισμό και να δοκιμάσουμε για την περιγραφή της κυβερνητικής εμπειρίας του ΣΥΡΙΖΑ -«ριζοσπαστική» ή «αριστερίστικη», «παράξενη», όπως την ονόμασε ο ίδιος ο Γ. Δραγασάκης – η λέξη, και ιδίως η έννοια, Αριστερά ηχούν παράταιρα. Ισως θα ήταν πιο απλό και πιο αληθινό να αρκεστούμε στην εμπειρική παρατήρηση και στην κοινή λογική: ένα κόμμα που επέλεξε, δύο φορές και επί τέσσερα χρόνια, ως κυβερνητικό εταίρο ένα δεξιό εθνικιστικό μόρφωμα, που μοχλός του ήταν ο διχασμός, η προπαγάνδα, η θεσμική περιφρόνηση, που ακολούθησε την πολιτική που κατήγγελλε (και που συνέχισε να καταγγέλλει ενόσω την ασκούσε), που έβαλε την εξουσία πάνω από τους ανθρώπους, δεν μπορεί, και δεν δικαιούται, να λέγεται αριστερό.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος