Η ανανέωση της Βρετανίας

Η υποδοχή του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στη Βρετανία έγινε με όλες τις τιμές που προέβλεπε το πρωτόκολλο του παλατιού. Ομως πέρα από αυτό, η Βρετανία δεν έχει να αντιμετωπίσει μόνο την ακινησία σχετικά με το Brexit και την ατελείωτη σχετική συζήτηση, αλλά και μια πιο βαθιά κρίση ταυτότητας: τον αγώνα να ξαναβρεί τι σημαίνει να είσαι Βρετανός.

Είναι ειρωνικό το γεγονός ότι στις αρχές Ιουνίου συμπληρώθηκαν 75 χρόνια από την απόβαση στη Νορμανδία με την οποία ξεκίνησε η απελευθέρωση της Ευρώπης από τον φασισμό. Το σημερινό κυβερνών Συντηρητικό Κόμμα στο Ηνωμένο Βασίλειο φαίνεται αποφασισμένο να απαρνηθεί τη συμφωνία με την ΕΕ και να αποχωρήσει ούτως ή άλλως από την Ευρωπαϊκή Ενωση στις 31 Οκτωβρίου – μια κίνηση που ισοδυναμεί με διακήρυξη οικονομικού πολέμου με τους Ευρωπαίους. Η Βρετανία που περηφανευόταν ότι έχει πραγματισμό, ανοχή και λογική κινδυνεύει τώρα να αναπτύξει όλα τα αντίθετα χαρακτηριστικά και να στρέψει το βλέμμα της μόνο προς το εσωτερικό της. Κι όμως επί αιώνες, το νησί μας μας έκανε να κοιτάμε προς τα έξω, να είμαστε εξερευνητές, έμποροι, ιεραπόστολοι, διπλωμάτες και λάτρεις της περιπέτειας.

Ημασταν οι πρώτοι που εφαρμόσαμε την πολιτική ανοχή. Πολύ πριν από την Αμερικανική Επανάσταση, όπως παραδέχθηκε και ο γάλλος φιλόσοφος Μοντεσκιέ, η Βρετανία ήταν πρωτοπόρος στη σύγχρονη εκδοχή της ελευθερίας. Τους αιώνες που ακολούθησαν ασπασθήκαμε αυτό που ο Ουίνστον Τσόρτσιλ περιέγραψε ως ένα από τα πιο σημαντικά εθνικά χαρακτηριστικά μας: το fair play, το «ευ αγωνίζεσθαι».

Ομως η εκρηκτική άνοδος του κόμματος Brexit του ευρωσκεπτικιστή Νάιτζελ Φάρατζ, ο οποίος έτσι έθεσε την ατζέντα για τον επόμενο ηγέτη των Συντηρητικών, κάνει τον υπόλοιπο κόσμο να αναρωτιέται τι συνέβη στη μετριοπαθή, λογική Βρετανία. Ο Φάρατζ έχει περισσότερα κοινά με τη γαλλίδα ακροδεξιά ηγέτη Μαρίν Λεπέν, τον Τραμπ και τον Πούτιν απ’ ό,τι με τις παραδοσιακές βρετανικές αξίες. Ομως γενικά, η διαδικασία του Brexit και τα πισωγυρίσματα αποκάλυψαν μια κρίση τόσο βαθιά στη χώρα ώστε δεν υπάρχει τρόπος να την αντιμετωπίσουμε με παραδοσιακούς τρόπους. Θα πρέπει να χτίσουμε μια πιο «ενημερωμένη» δημοκρατία – με συγκεντρώσεις πολιτών που θα ενημερώνονται από ειδικούς και θα θέτουν ερωτήματα. Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να διαμορφώσουμε άποψη για το ευρωπαϊκό μέλλον της Βρετανίας εν όψει ενός πιθανού δεύτερου δημοψηφίσματος.