Απαγορεύσεις

Τo χθεσινό σκίτσο του Αρκά που σχολίαζε τις εξαγγελίες του Πρωθυπουργού στο Μέγαρο Μουσικής δεν προκάλεσε αντιδράσεις, όπως είχε συμβεί με εκείνο όπου ένας καταστηματάρχης διηγείται τα πάθη του και κάποιοι καχύποπτοι είπαν ότι προσέβαλλε τη μνήμη του Ζακ. Η λέξη «ψέματα» φαίνεται πως είναι πια άρρηκτα συνδεδεμένη με τον Αλέξη Τσίπρα και ο χαρακτηρισμός τους ως «ολοκληρωμένων και κοστολογημένων» μάλλον προκαλεί μειδιάματα ακόμη και στους εναπομείναντες οπαδούς του.

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, πάλι, σάλο προκάλεσε ένα σκίτσο που δημοσιεύτηκε στα τέλη Απριλίου στους New York Times και απεικόνιζε τον πρόεδρο Τραμπ, τυφλό και με κιπά στο κεφάλι, να κρατάει από το λουρί τον Νετανιάχου ως σκύλο-οδηγό με περιλαίμιο που είχε το άστρο του Δαβίδ. Το σκίτσο του Πορτογάλου Αντόνιο Μορέιρα Αντούνες χαρακτηρίστηκε – αδίκως – αντισημιτικό. Και ο εκδότης της εφημερίδας Α. Τζ. Σουλτσμπέργκερ δεν αρκέστηκε να εκφράσει τη λύπη του: κατέφυγε σε πειθαρχικά μέτρα εναντίον του υπεύθυνου έκδοσης που επέλεξε το συγκεκριμένο σκίτσο και αποφάσισε να μη δέχεται πλέον γελοιογραφίες εξωτερικών συνεργατών.

Χθες το κακό ολοκληρώθηκε με την ανακοίνωση των New York Times ότι από την 1^η Ιουλίου σταματούν εντελώς να δημοσιεύουν πολιτικά σκίτσα. Η απόφαση αφορά τις διεθνείς εκδόσεις, αφού οι αμερικανικές δεν φιλοξενούν γελοιογραφίες εδώ και χρόνια.

Τελικά λοιπόν υπάρχουν όρια στην ελευθερία της έκφρασης που αφορούν μάλιστα ακόμη και τους σκιτσογράφους αλλά, ίσως γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, δεν μπορεί να εφαρμοστούν; ‘Η το κίνημα της κακώς εννοούμενης πολιτικής ευπρέπειας, ενισχυμένο από τα social media, εισβάλλει μετά τα πανεπιστήμια και σε ναούς του φιλελευθερισμού όπως είναι οι New York Times;

Η απάντηση δεν είναι εύκολη ούτε μονοσήμαντη. Ο Πατρίκ Σαπάτ, ο ένας από τους δύο μόνιμους σκιτσογράφους των ΝΥΤ που πληρώνουν τώρα τη νύφη, καταγγέλλει ότι μερικοί από τους καλύτερους αμερικανούς σκιτσογράφους έχουν χάσει τα τελευταία χρόνια τη δουλειά τους επειδή οι εκδότες τούς έβρισκαν πολύ αρνητικούς απέναντι στον Τραμπ. «Ο φόβος εγκαθίσταται σιγά-σιγά στα μυαλά μας», σχολιάζει ο Πλαντί, «και οι δημοκρατίες μας θα το πληρώσουν ακριβά».

Τα πράγματα στην Ελλάδα δείχνουν καλύτερα. Σκίτσα, βέβαια, πάντα «κόβονταν» στις εφημερίδες για διάφορους λόγους, πολιτικούς ή οικονομικούς. Η απάντηση όμως στις αντιδράσεις που προκαλεί μια αιρετική γελοιογραφία είναι πως ο γελοιογράφος έχει το δικαίωμα να διασχίζει ακόμη και «κόκκινες γραμμές» – αρκεί να σατιρίζει πρόσωπα για τις επιλογές τους, όχι ολόκληρες κοινότητες για κάποιο χαρακτηριστικό τους. Το πώς θα αντιδράσουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα τρολ είναι παντελώς αδιάφορο.

Το δικαίωμα αυτό δεν είναι αυτονόητο, όπως δείχνει η απόφαση του Σουλτσμπέργκερ. Για να μπορούν να δουλεύουν ελεύθερα ο Χαντζόπουλος, ο Αρκάς και όλοι οι άλλοι λαμπροί σκιτσογράφοι που διαθέτει η χώρα, πρέπει να το υπενθυμίζουμε συνεχώς.