«Τους πέταξα το μπαλάκι, ε και κάποια στιγμή το έπιασαν στο χέρι»

Παραμονές της αισθητής έναρξης των ζεστών αθηναϊκών απογευμάτων, ο Γιάννης Χουβαρδάς ετοιμάζει την κινητή βιβλιοθήκη των παρατεταμένων διακοπών του. Ανθρωπος του Αιγαίου και του θεάτρου, αναχωρεί από την πόλη με συντροφιά σελίδες και σκέψεις για τα έργα που θα τον απασχολήσουν την επόμενη σεζόν. Η συνάντησή μας σε ένα καφέ – μπιστρό στην περιοχή του Χίλτον με το συμβολικό όνομα «Το σταμάτημα του χρόνου» οδηγεί τη συζήτησή μας στην κοιλάδα της νεωτερικότητας. Στο γύρισμα του αιώνα, στις αρχές του 1900, στο ανδρικό βλέμμα και στις γυναίκες χθες και σήμερα. Αλλωστε παραμένει ο μετρ της θεατρικής πρόκλησης.

Τι είναι σήμερα πρόκληση; «Σχεδόν τίποτα. Αν η πρόκληση είναι για την πρόκληση, τότε ψάχνεις για να προκαλέσεις. Αν η πρόκληση βγαίνει ως πηγαίο αποτέλεσμα μιας εσωτερικής διαδικασίας, στο πλαίσιο της ανάγκης του ανθρώπου να εκφράζεται, εκεί δεν έχει όρια. Ακόμα και για να σε προσβάλει δηλαδή, είναι μέσα στα όρια της τέχνης. Μπορείς να πεις ότι προσεβλήθης, να σηκωθείς και να φύγεις, να πετάξεις ένα λεμόνι, να βγεις σε εφημερίδες και να βρίζεις… Εχω δεχτεί άπειρα τέτοια, από την αρχή της πορείας μου ιδιαίτερα. Από τη μέση ηρέμησαν τα πνεύματα. Για να είμαι ειλικρινής και αυτοκριτικός, υπάρχει πάντα και το κομμάτι που και εσύ ο ίδιος επανεξετάζεις κάποια πράγματα. Και με τα χρόνια ασυναίσθητα αμβλύνεις κάποιες γωνίες. Σίγουρα είναι και το γεγονός ότι με έμαθαν, κατάλαβαν ότι αυτός είμαι. Οτι δεν είμαι ένα πυροτέχνημα και μετά άλλαξα σελίδα. Με “βάρεσαν”, με “βάρεσαν” ξανά, τους πέταξα το μπαλάκι, ε και κάποια στιγμή το έπιασαν στο χέρι».

Ηταν πρόθεσή του η εκπαίδευση του κοινού στο να δέχεται ή να αντιμετωπίζει την πρόκληση; «Δεν είχα ποτέ τη διάθεση να εκπαιδεύσω το κοινό. Αυτό που με ενδιέφερε ήταν να έρθω σε επαφή με τον κόσμο, με το κοινό – πολύ περίεργες λέξεις αυτές – , με έναν τρόπο που ταίριαζε σε εμένα και που δεν έβλεπα να συμβαίνει μέχρι εκείνη τη στιγμή. Το Αμόρε ήταν αυτή η ιστορία. Πριν από το Αμόρε η σχέση μου με το κοινό ήταν πολύ επεισοδιακή και περιπετειώδης, γιατί προερχόμουν από μια σχολή σκέψης που δεν την έχω παρατήσει τελείως, οφείλω να ομολογήσω. Δηλαδή το κοινό πρέπει να το προκαλείς, να το ωθείς, να το παρακινείς να δει κριτικά αυτό που βλέπει και να μην το δέχεται απλώς σαν μια ψυχαγωγία, διασκέδαση, ένα κομμάτι χρόνου που θα κλείσει την πρίζα και θα μπει μέσα σε αυτό το κουκούλι παίρνοντας μια ανάσα και ύστερα να ξαναφύγει από αυτό».

Ο σκηνοθέτης ακολουθεί μία προσωπική μέθοδο: οι τρεις μήνες διακοπών είναι εποχή συνάντησης με τα έργα. «Προσωπικά διαλέγω τα έργα από την αρχή, έχω μια σχέση μαζί τους την οποία δεν τη γνωρίζω ακριβώς. Τα περισσότερα είναι θέματα και τίτλοι που προέρχονται από το παρελθόν μου και έχουν μείνει στο ράφι του μυαλού μου ή είναι πράγματα τα οποία αναζητώ και πέφτω πάνω τους. Εκεί αρχίζει μια περιπέτεια σχέσης όπου δέκα στις δέκα περιπτώσεις εσύ χάνεις και κερδίζει το έργο και ο συγγραφέας του. Φέτος είμαι αντιμέτωπος με δύο έργα. Το ένα είναι η “Λούλου” του Φρανκ Βέντεκιντ. Και το άλλο ο “Γιον Γκάμπριελ Μπόρκμαν” του Ιψεν. Και τα νιώθω ως μεγάλες κοτρόνες στην πλάτη μου. Ο “Γιον Γκάμπριελ Μπόρκμαν” αναφέρεται στην εποχή του πρώιμου καπιταλισμού. Με γοητεύει αυτή η εποχή. Είναι ένας περίεργος καθρέφτης της πραγματικότητας που ζούμε τώρα. Ζούμε παραλλαγές του ίδιου ονείρου ή εφιάλτη. Αυτές οι δύο λέξεις είναι όλο το έργο. Το βλέπω σαν μία υστερική παρωδία του εαυτού του Ιψεν. Είναι η πάλη ανάμεσα στη γενιά που φεύγει και στη νέα γενιά που έρχεται και θέλει να απελευθερωθεί» λέει για τον Μπόρκμαν του που θα ανεβεί στα τέλη του ερχόμενου Ιανουαρίου στο Μέγαρο Μουσικής.

Η διάθεση όμως του σκηνοθέτη φανερώνει ότι η «Λούλου» είναι το μεγάλο του βάσανο. Ισως επειδή το πρώτο της ανέβασμα από εκείνον – το 1984 στη Νορβηγία – του φαίνεται τώρα ανώριμο. «Προσπάθησα να πω τα πάντα με αυτό το έργο. Ηταν πράγματα που με έκαιγαν πάρα πολύ τότε σε σχέση με τη σεξουαλικότητα και τη σχέση των δύο φύλων. Εως τώρα ποτέ στη ζωή μου δεν είχα κάνει έργο δεύτερη φορά. Και αυτό είναι σαν να επιστρέφω στον τόπο του εγκλήματος συνειδητά. Το έργο έχει απασχολήσει τον συγγραφέα του πάνω από 21 χρόνια. Το ξεκίνησε, το παράτησε, του άλλαξε μορφή, το έγραψε σε δύο έργα, ξαναγύρισε σε ένα έργο, εκδόθηκε, κατασχέθηκε, ανέβηκε, κατέβηκε από την αστυνομία, λογοκρίθηκε, απαγορεύθηκε. Ο ίδιος μπήκε φυλακή, πήγε σε δίκες. Από μόνο του είναι γοητευτικό για μένα αυτό το έργο ζωής που ήταν σε συνεχή μετάλλαξη. Δέκα χρόνια πριν και δέκα χρόνια μετά το 1900. Εξάλλου το γύρισμα του αιώνα είναι πολύ κομβική στιγμή. Και ο συγγραφέας ενσωμάτωνε τις κοσμογονικές αλλαγές συνεχώς μέσα στη “Λούλου”. Δηλαδή τις προσλαμβάνουσες, τις αξίες μιας αστικής κοινωνίας που ήταν εν τη γενέσει της. Μιας καπιταλιστικής κοινωνίας σε πολύ πρώιμο στάδιο που είχε μπλεγμένη μέσα και την έννοια της εκμετάλλευσης της γυναίκας. Τώρα το ακούμε και λέμε πως είναι κοινό θέμα αυτό, όμως τότε ήταν πρωτοποριακό θέμα. Αυτός είναι ο πυρήνας του έργου: τι είναι το γυναικείο φύλο για τον άντρα. Το μεγάλο ερωτηματικό του έργου είναι πώς παίζεται αυτός ρόλος της Λούλου. Δεν είναι ένα ρεαλιστικό πρόσωπο. Είναι οι φαντασιώσεις των ανδρών ενσωματωμένες. Είναι οι προβολές των ανδρών για τη γυναίκα πάνω σε ένα αδιευκρίνιστο πλάσμα. Και ο κάθε άνδρας που προσπαθεί να την κατέχει, προβάλλει πάνω της την ανάγκη του. Το πώς θέλει να τη βλέπει. Ταυτόχρονα είναι και μία ιστορία εξέλιξης της γυναικείας υπόστασης μέσα σε αυτήν την κοινωνία. Αυτό λοιπόν το έργο, τεράστιο, αχανές και με πολλές παγίδες, το συμπυκνώνω και το επικεντρώνω στη σχέση της Λούλου με μια σειρά από άνδρες μέσα σε μια μορφή θεάτρου που έχει σχέση με πράγματα στα οποία ο Βέντεκιντ είχε μεγάλη αδυναμία: το τσίρκο, το vaudeville, το καμπαρέ, το μιούζικ χολ, κάποια λίγο βρώμικα θεάματα. Εχω μπλέξει με όλο αυτό το freak show. Αλλο ένα κομμάτι του τώρα που με απασχολεί και θα με απασχολήσει είναι ότι είμαι μόνο άντρας και δεν είμαι και γυναίκα» λέει ο Γιάννης Χουβαρδάς χαμογελώντας.

Στο τραπέζι μας πλησιάζει η ηθοποιός Αλκηστις Πουλοπούλου. Η βραδιά του ζεύγους θα συνεχιστεί προς μια άλλη παράσταση. Διακριτικά η ηθοποιός επιβεβαιώνει ότι πρόκειται να είναι η Λούλου της χρονιάς στην παράσταση που θα ανεβεί γύρω στον Νοέμβριο στο Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Και στον ρόλο της Κόμησσας, η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη. «Υπάρχει στο έργο η περίπτωση της Κόμησσας που είναι ζωγράφος και αριστοκράτισσα. Ερωτεύεται τη Λούλου. Είναι το αληθινό τραγικό πρόσωπο του έργου. Ολοι λοιπόν μέσα στο έργο, συμπεριλαμβανομένης και της Λούλου, την αντιμετωπίζουν σαν freak, σαν τέρας. Η ίδια στους μονολόγους της δεν θεωρεί τον εαυτό της άνθρωπο. Η Λούλου της βάζει την ιδέα λέγοντάς της ότι “δεν ολοκληρώθηκες στη μήτρα της μάνας σου γιατί δεν είσαι ούτε άντρας ούτε γυναίκα. Για άντρα δεν είχες αρκετό υλικό και για γυναίκα σκέφτεσαι υπερβολικά”. Ολα αυτά τα λέω γιατί αυτό το πλάσμα, του οποίου την υπόσταση σκιαγραφεί ο Βέντεκιντ γύρω στα 1900, σήμερα, 110 χρόνια μετά, είναι σαν να έγινε όλος ο κύκλος και να ξαναβρεθήκαμε εδώ χωρίς να έχει κλείσει ακόμα. Το βλέπουμε από την άλλη πλευρά. Αυτό το θέμα του gender που συζητάμε, τι είναι γυναίκα, υπάρχει άνδρας, υπάρχουν τα φύλα, είναι άλλο φύλο. Ολος αυτός ο τρελός προβληματισμός που οδηγεί στο δεν υπάρχει τίποτα, το σεξιστικό metoo… είναι το ερώτημα του έργου αυτού. Αν μπορεί η φύση – που εκπροσωπείται από τη Λούλου – να συνυπάρξει με την κοινωνία. Δεν μπορεί λοιπόν και το ένα καταστρέφεται από το άλλο. Πρέπει όμως να ξεκινήσεις από ένα σημείο, γι’ αυτό και λέω ότι εδώ που έχουμε φτάσει δεν υπάρχει φύση. Ο Βέντεκιντ φτάνει σε αυτή τη στιγμή από άλλον δρόμο και γι’ αυτό νιώθω ότι βρίσκομαι στα βαθιά».