Πρωτοπορία

O ιδρυτής της Repubblica Εουτζένιο Σκάλφαρι έγραφε τις προάλλες για τον άνθρωπο που αγωνίστηκε περισσότερο από κάθε άλλον για να εκσυγχρονίσει την Ιταλία μετά το 1945. Που μετέτρεψε το κόμμα του σε κινητήρια δύναμη ενός μέλλοντος το οποίο συνεχίζεται ακόμη, πολλά χρόνια μετά τον θάνατο του ίδιου και τη μετάλλαξη της παράταξης την οποία διηύθυνε. Που υποστήριζε την ιδέα της ισότητας, χωρίς ποτέ να αποκηρύξει την ιδέα της ελευθερίας.

Ο Ενρίκο Μπερλινγκουέρ, που αύριο συμπληρώνονται 35 χρόνια από τον θάνατό του, ήταν ένας δημοκράτης που αντιλαμβανόταν την αξία του γενικού συμφέροντος χωρίς να το ταυτίζει με το κομματικό ή ακόμη και με το ταξικό συμφέρον. Είχε σε υψηλή εκτίμηση τους θεσμούς, κατανοούσε την παραμόρφωσή τους από την κομματοκρατία και γι’ αυτό  φρόντισε να απομακρύνει το Κομμουνιστικό Κόμμα από το «γκέτο» προχωρώντας σε ρήξη με τη Μόσχα και συμφωνία με τον Αλντο Μόρο. Γενναία πράγματα για την εποχή τους, πρωτοποριακά.

Αυτές τις ημέρες της απόλυτης κατάρρευσης του ΣΥΡΙΖΑ και του αφηγήματός του, με πυρήνα το περιβόητο «ηθικό πλεονέκτημα», είναι χρήσιμο να θυμόμαστε ότι αυτή η επαίσχυντη διαδρομή δεν ήταν προδιαγεγραμμένη. Η ελληνική Αριστερά είχε σοβαρά στελέχη εξίσου ανοιχτόμυαλα με τον Μπερλινγκουέρ, που θα μπορούσε να την έχουν οδηγήσει σε άλλα μονοπάτια. Αλλα ηττήθηκαν, όπως ο Λεωνίδας Κύρκος. Αλλά έφυγαν νωρίς, όπως ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης. Ο φιλελεύθερος σοσιαλισμός έπεσε στα χέρια οπορτουνιστών, σταλινικών και ανίκανων. Και τον ξεπάστρεψαν.

Στα αριστερά του κόμματος που σύντομα θα κυβερνά την Ελλάδα, το τοπίο είναι ζοφερό. Ο ΣΥΡΙΖΑ βουλιάζει ανακαλύπτοντας ξαφνικά πόσο καλοί ήταν μερικοί παλιοί του εχθροί και κατασκευάζοντας διαρκώς καινούργιους: χθες ήταν η Μαρέβα και οι δημοσκόποι, σήμερα είναι η Κομισιόν και ο Αρκάς. Το ΚΙΝΑΛ βρίσκεται στα χέρια μιας πολιτικού που αντικαθιστά τον πιο πολύτιμο συνεργάτη της με τη Βάνα Μπάρμπα και φλερτάρει την ίδια κοινότητα που πρόδωσε παλιότερα απέχοντας από την ψηφοφορία για το σύμφωνο συμβίωσης. Το Ποτάμι βγήκε από το παιχνίδι, αναγκασμένο να μετατραπεί σε κάτι που πολλοί υποστήριζαν ότι ποτέ δεν έπαψε να είναι: ένας όμιλος ιδεών. Τι έμεινε; Ο συνεπής, ο αγέρωχος, ο ανυποχώρητος Βαρουφάκης, τελευταίο καταφύγιο όσων ακόμη τρέφουν ψευδαισθήσεις.

Αν υπάρχει ακόμη στην Ιταλία μια πραγματική φιλελεύθερη και σοσιαλιστική δημοκρατία, γράφει ο Σκάλφαρι, αυτό οφείλεται στον Μπερλινγκουέρ και σε έναν άλλον σπουδαίο πολιτικό που πέθανε πέντε χρόνια νωρίτερα, τον ηγέτη του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος Ούγκο Λα Μάλφα. Στην παρατήρηση μάλιστα ότι το όραμά του συνέπιπτε μ’ εκείνο των αδελφών Ροσέλι, των δύο φιλελεύθερων διανοουμένων που δολοφονήθηκαν το 1937 από τους φασίστες, ο Μπερλινγκουέρ είχε απαντήσει ότι «η δικαιοσύνη και η ελευθερία θα μπορούσε κάλλιστα να είναι σύνθημα του PCI σε μια χώρα διαφορετική από τη δική μας».

Οι χώρες αλλάζουν, άλλα κόμματα το καταλαβαίνουν κι άλλα παραμένουν προσκολλημένα στο παρελθόν.