Η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και το κράτος δικαίου

Τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών και των αυτοδιοικητικών εκλογών λίγες εβδομάδες πριν από τις εθνικές εκλογές είναι προπομποί της ήττας μιας από τις πιο τοξικές εκδοχές του λαϊκισμού που βίωσε η μεταπολεμική Ελλάδα και απείλησε τη δημοκρατία και την ευημερία των πολιτών. Οι ψηφοφόροι απέρριψαν την απερχόμενη κυβέρνηση κονιορτοποιώντας την έπαρση της αλαζονείας, την καθεστωτική αντίληψη και την έλλειψη σεβασμού των θεσμών από αυτούς που πρόσκαιρα μεσουράνησαν στο πολιτικό φαντασιακό αποκαλύπτοντας τώρα το λιλιπούτειο ανάστημά τους.

Το σημαντικότερο πλήγμα στη δημοκρατία αυτήν την τετραετία ήταν η συστηματική υποβάθμιση των θεσμών, και ιδιαίτερα της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης που αποτελεί την πεμπτουσία του κράτους δικαίου, από τις αλλεπάλληλες παρεμβάσεις της εκτελεστικής εξουσίας. Ακόμη και κατά την εκπνοή της θητείας της, η τωρινή κυβέρνηση, δηλαδή σε φάση πολιτικής απονομιμοποίησης, επιχειρεί τη χειραγώγηση της Δικαιοσύνης, προχωρώντας σε διορισμούς ανώτατων δικαστών με κομματικά κριτήρια καταστρατηγώντας τις διατάξεις του Συντάγματος.

Το κράτος δικαίου πλήττεται κάθε φορά που ο αυταρχισμός της κυβέρνησης την ωθεί να χειραγωγήσει τη Δικαιοσύνη, τον Τύπο, υπονομεύοντας με αυτόν τον τρόπο τις θεμελιακές αξίες της δημοκρατίας. Στην πλέον εύληπτη εκδοχή του το κράτος δικαίου συναρτάται με τη δυνατότητα της Δικαιοσύνης να ελέγχει τις πράξεις της εκτελεστικής εξουσίας, λειτουργώντας έτσι ως ανάχωμα στις υπερβάσεις της κρατικής αυθαιρεσίας. Μικρή αξία έχει η λαϊκή κυριαρχία στην πλειοψηφική εκδοχή της όταν δεν οριοθετείται από το κράτος δικαίου. Δεν αρκεί η δημοκρατική λογοδοσία μιας κυβερνώσας πλειοψηφίας – που μπορεί κάποτε να εκτραπεί στην «τυραννία της πλειοψηφίας» – αν δεν σέβεται το κράτος δικαίου, δηλαδή τους θεμελιακούς κανόνες του παιχνιδιού με κορυφαία την ανεξάρτητη Δικαιοσύνη. Αυτούς που διασφαλίζουν ένα φερέγγυο και προβλέψιμο πλαίσιο δημοκρατικού και οικονομικού βίου που εγγυάται την ταχεία απονομή της δικαιοσύνης ανεξαρτήτως της κυβέρνησης που θα βρίσκεται στην εξουσία. Το κράτος δικαίου και η δημοκρατική λογοδοσία αποτελούν συμπληρωματικές κορυφαίες εγγυήσεις κάθε ευνομούμενης πολιτείας, ανθούσας οικονομίας και κοινωνίας των πολιτών. Ωστόσο, το κράτος δικαίου δεν μπορεί να λειτουργήσει στηριζόμενο μόνο στο γράμμα του νόμου, αλλά χρειάζεται μια κουλτούρα και βιώματα σεβασμού των θεμελιακών αρχών της Δικαιοσύνης.

Το κράτος δικαίου είναι μία από τις κοινές αξίες της ΕΕ και κατοχυρώνεται στη ΣΕΕ, η οποία προβλέπει κυρώσεις σε περίπτωση παραβίασής του. Καθώς τα δικαστήριά μας αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του ευρωπαϊκού συστήματος δικαστικής συνεργασίας, η ανεξαρτησία τους είναι υπόθεση του ενωσιακού δικαίου με το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης να καθίσταται ο ανώτατος κριτής για την αποτελεσματική προστασία της από παρεμβάσεις κυβερνήσεων.

Στην κρίσιμη αυτή συγκυρία οι έλληνες ψηφοφόροι αντιλαμβάνονται ότι η μάχη κατά του τοξικού λαϊκισμού θα πρέπει να δοθεί κατ’ εξοχήν στο πεδίο της προστασίας του κράτους δικαίου το οποίο είναι προϋπόθεση της ανοιχτής κοινωνίας που είναι και θέλει να παραμείνει η Ευρώπη και η Ελλάδα. Γι’ αυτό μία από τις προτεραιότητες της κυβέρνησης που θα προκύψει από τις εκλογές της 7ης Ιουλίου στην πορεία αυτογνωσίας και ευθύνης που έχει υποσχεθεί, είναι η εμπέδωση του αισθήματος δικαίου των πολιτών και των επιχειρήσεων με την ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, προϋπόθεση για την ουσιαστική έξοδο της χώρας από την κρίση που τη μαστίζει την τελευταία δεκαετία.

Ο Γιώργος Ζαββός είναι σύμβουλος Ευρωπαϊκών Υποθέσεων του προέδρου της ΝΔ, πρώην ευρωβουλευτής της ΝΔ και πρεσβευτής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής