Αστυπάλαια: Και Δωδεκάνησα και Κυκλάδες

Νησί που «ενώνει» δύο μεγάλα νησιωτικά συμπλέγματα του Αιγαίου, η Aστυπάλαια (Αστροπαλιά) ανήκει μεν στα Δωδεκάνησα, αλλά φλερτάρει έντονα με τις Κυκλάδες. Το βραχώδες και άνυδρο τοπίο με την άγρια φυσική ομορφιά, το κάστρο της Χώρας με τα κάτασπρα σπίτια ολόγυρα, τα γραφικά ξωκλήσια σε κάθε γωνιά του νησιού παραπέμπουν σαφώς στην τυπική κυκλαδίτικη εικόνα.

Σύμφωνα με τη μυθολογική παράδοση, το νησί – ευρέως γνωστό ως «πεταλούδα του Αιγαίου» λόγω του χαρακτηριστικού σχήματός του – οφείλει την ονομασία του στη Νύμφη Αστυπάλαια, κόρη του Φοίνικος και σύζυγο του Ποσειδώνα. Η Αστυπάλαια κατοικήθηκε από τους Προϊστορικούς Χρόνους. Ως πρώτοι κάτοικοί της αναφέρονται οι Kάρες και αργότερα οι Mινωίτες. Κατά τους Ιστορικούς Χρόνους το νησί αποικίστηκε από Mεγαρείς και Δωριείς της Αργολίδας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το νεκροταφείο βρεφών (ταφές σε πήλινα αγγεία) που έχει εντοπιστεί στη θέση «Κυλίνδρα» και χρονολογείται από την Υστερη Γεωμετρική Περίοδο έως και τους Ελληνιστικούς Χρόνους.

Επί Ελληνιστικής Περιόδου η Αστυπάλαια ανέπτυξε μεγάλη ναυτική δραστηριότητα και έγινε γνωστή χάρη στα πλούσια αλιεύματα («ιχθυόεσσα») και τα άφθονα γεωργικά προϊόντα της. Επί Pωμαιοκρατίας τα λιμάνια του νησιού χρησιμοποιήθηκαν ως ορμητήρια κατά των πειρατών, γεγονός που εξασφάλισε στους κατοίκους της Αστυπάλαιας αρκετά προνόμια.

Κατά τους Βυζαντινούς Χρόνους η Αστυπάλαια υπαγόταν στην Επαρχία των Nήσων. Μετά το 1204 έπεσε στα χέρια των Ενετών, οι οποίοι διατήρησαν την κυριαρχία τους έως το 1537 (με εξαίρεση την περίοδο 1269-1310, κατά την οποία το νησί ανήκε στη Bυζαντινή Aυτοκρατορία). Η Αστυπάλαια παρέμεινε υπό τουρκική κατοχή από το 1537 έως το 1912, όταν κατελήφθη από τους Ιταλούς. Το 1948 ενσωματώθηκε επίσημα στην Ελλάδα.

Η ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ. Η Χώρα είναι σκαρφαλωμένη σε λόφο που εισχωρεί στη θάλασσα σχηματίζοντας δύο όρμους: τον Πέρα Γιαλό (το λιμάνι) και τα Λιβάδια. Στην κορυφή του οικισμού δεσπόζει το βενετσιάνικο κάστρο των Κουερίνι με τη σκούρα ντόπια πέτρα, απ’ όπου ξεπροβάλλουν η Παναγία του Κάστρου (Eυαγγελίστρια) και ο Αγιος Γεώργιος.

Από αρχιτεκτονικής απόψεως, το κάστρο της Αστυπάλαιας ανήκει στον τύπο του οχυρωμένου οικισμού, με τους εξωτερικούς τοίχους των σπιτιών να δημιουργούν τείχος με μικρά παράθυρα για πολεμίστρες.

Κατάλευκα είναι τα σπίτια που σφιχταγκαλιάζουν το κάστρο, δίνοντας ιδιαίτερο χρώμα στον οικισμό, ενώ στον αυχένα του λόφου ξεχωρίζουν οι καλοδιατηρημένοι ανεμόμυλοι, στολίδι της Χώρας.

Τα θρησκευτικά μνημεία που ξεχωρίζουν είναι η εκκλησία της Παναγίας της Πορταΐτισσας, με ξυλόγλυπτο εικονοστάσι και ωραίο καμπαναριό, και ο ναός της Μεγάλης Παναγίας, με βοτσαλωτό δάπεδο στην αυλή του.

Σημαντικά είναι τα εκθέματα του Αρχαιολογικού Μουσείου της Αστυπάλαιας, που χρονολογούνται από τους Προϊστορικούς έως τους Μεσαιωνικούς Χρόνους (μεταξύ άλλων, ευρήματα από θαλαμωτούς τάφους Μυκηναϊκών Χρόνων, θησαυρός αργυρών νομισμάτων Κλασικών Χρόνων, τμήματα από παλαιοχριστιανικές βασιλικές, μαρμάρινο οικόσημο της οικογένειας Κουερίνι από το κάστρο της Χώρας). Κοντά στη Χώρα βρίσκονται τα Λιβάδια, παραθαλάσσιος οικισμός, χτισμένος σε εύφορη κοιλάδα, στο μυχό του ομώνυμου όρμου.

Η ΜΑΛΤΕΖΑΝΑ. Βορειοανατολικά από τη Χώρα βρίσκεται ο παραθαλάσσιος οικισμός της Μαλτεζάνας – Ανάληψη η επίσημη ονομασία του -, απλωμένος σε μικρή κοιλάδα. Εκδρομικά σκάφη μεταφέρουν τους παραθεριστές από τη Μαλτεζάνα στις παραλίες της Αστυπάλαιας και στα κοντινά νησάκια (Χονδρό, Λιγνό, Αγία Κυριακή, Κουτσομύτι, Κουνούποι και Σύρνα).

Το ενδιαφέρον των επισκεπτών της Μαλτεζάνας – οφείλει την ονομασία της στους μαλτέζους πειρατές που λυμαίνονταν άλλοτε το Αιγαίο και έβρισκαν καταφύγιο στους κλειστούς όρμους του νησιού – συγκεντρώνουν τα λείψανα παλαιοχριστιανικής βασιλικής, στη θέση όπου είναι χτισμένο το εκκλησάκι της Αγίας Βαρβάρας, τα ψηφιδωτά στο λουτρικό συγκρότημα Ταλλαρά (5ος αιώνας μ.Χ.) και το εκκλησάκι της Ανάληψης.

ΤΟ ΒΑΘΥ. Στο βορειοανατολικό τμήμα της Αστυπάλαιας υπάρχει ένας όρμος που θυμίζει λιμνοθάλασσα, το Βαθύ. Δύο μικροί οικισμοί (το Μέσα Βαθύ και το Εξω Βαθύ) και ένας μόλος για τα καΐκια συνθέτουν την εικόνα της περιοχής. Οι αρχαιολογικές έρευνες που έχουν γίνει στο Βαθύ φανερώνουν ότι ο μικρός οικισμός που υπήρχε εδώ την 3η χιλιετία π.Χ. διαδραμάτιζε σημαντικό ρόλο στην εποπτεία των θαλάσσιων δρόμων του Νοτιοανατολικού Αιγαίου.

ΠΟΥ ΘΑ ΚΟΛΥΜΠΗΣΕΤΕ. Για κολύμπι προσφέρονται οι παραλίες Λιβάδια, Τζανάκι, Μούρα, Πάπου, Αγιος Κωνσταντίνος, Βάτσες, Καμινάκια, Αγιος Ιωάννης, Πάνορμος, Παχιά Αμμος, Δεύτερο και Τρίτο Μαρμάρι, Ανάληψη, Μπλε Λιμανάκι, Σχοινώντας, Καρέκλη, Βρύση και Βαθύ.