Το «Αργυρό λιοντάρι» της Μπιενάλε

Από μακριά μοιάζει με πίνακα ζωγραφικής. Eνα αντίγραφο αρχαίου κίονα δεσπόζει στο κέντρο, στο πλάι του δύο χαμηλότεροι, πίσω τους το λίθινο κεφάλι ενός αλόγου – θα μπορούσε να έχει ξεφύγει από το ανατολικό αέτωμα του Παρθενώνα – και στο βάθος από τα χρώματα του ηλιοβασιλέματος αναδύεται (ή δύει;) ένας δίσκος που θα μπορούσε να είναι ο ήλιος ή το φεγγάρι. Oποιος πλησιάσει ωστόσο διαπιστώνει ότι μπορεί να περπατήσει ανάμεσα στα αντικείμενα αυτά που συνθέτουν την εγκατάσταση «Vol. XXVII». Είναι το ένα από τα δύο έργα της κύπριας εικαστικού Χάριτος Επαμεινώνδα που παρουσιάζονται στο Αρσενάλε και τους Κήπους αντιστοίχως της 58ης Μπιενάλε της Βενετίας στο πλαίσιο της κεντρικής έκθεσης υπό τον τίτλο «Είθε να ζούμε σε ενδιαφέροντες καιρούς» και επιμελείται ο καλλιτεχνικός διευθυντής της διοργάνωσης Ραλφ Ρούγκοφ. Το δεύτερο, ένα βίντεο υπό τον τίτλο «Χίμαιρα», είναι ένα οδοιπορικό που βασίζεται στα κατάλοιπα ενός κατεστραμμένου κινηματογραφικού υλικού που είχε τραβήξει παλιότερα στην έρημο της Καλιφόρνιας και το οποίο συνδύασε με αποσπάσματα λήψεων από άλλα ταξίδια της, δημιουργώντας μια σύνθεση που ισορροπεί ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα. Κι είναι αυτές οι εικαστικές προτάσεις με τις οποίες κατάφερε να κερδίσει μία από τις σημαντικότερες διακρίσεις παγκοσμίως στον χώρο της τέχνης: τον Αργυρό Λέοντα Υποσχόμενου Καλλιτέχνη στην 58η Μπιενάλε της Βενετίας που άνοιξε το Σάββατο τις πύλες της για το κοινό και να διακριθεί ανάμεσα στους 79 συνολικά συναδέλφους της που συμμετέχουν στην έκθεση.

«Ούτε που μου είχε περάσει από το μυαλό ότι υπήρχε πιθανότητα να πάρω βραβείο. Είχα βγάλει εισιτήρια για να επιστρέψω στο Βερολίνο το πρωί του Σαββάτου (σ.σ.: ημέρα απονομής των βραβείων). Οταν μου τηλεφώνησαν το προηγούμενο βράδυ ότι είμαι η νικήτρια, δεν μπορούσα να το πιστέψω» λέει στα «Πρόσωπα» η 39χρονη εικαστικός που έχει έδρα της τη γερμανική πρωτεύουσα.

ΕΝΣΤΙΚΤΟ. Κλείνοντας το μάτι στο παρελθόν και με πρώτη ύλη της αντικείμενα που συλλέγει από παζάρια, η Χάρις Επαμεινώνδα έστησε την εγκατάστασή της στο Αρσενάλε αυθόρμητα, χωρίς να έχει σχεδιάσει το τελικό αποτέλεσμα. «Κι αν με ρωτήσετε ακόμη και τώρα τι είναι το έργο, δεν μπορώ να σας πω. Δεν το έχω αφομοιώσει, διότι είναι φρέσκο. Με οδηγεί το ένστικτό μου για το πώς θα συσχετίσω τα αντικείμενα που συλλέγω εδώ και 15 χρόνια είτε λόγω του υλικού, είτε του χρώματος, της πατίνας, του χρώματος, της φόρμας ή της προέλευσής τους. Είναι αντικείμενα που έχουν μείνει ξεχασμένα και έχουν μια συνάφεια στο παρόν. Κάποιες φορές εντάσσω και αντικείμενα που φτιάχνω η ίδια. Τα αντιμετωπίζω όλα όμως με έναν δημοκρατικό τρόπο, δεν θεωρώ ότι κάποιο είναι σημαντικότερο από τα άλλα. Ολα έχουν έναν ρόλο και επικοινωνούν μεταξύ τους. Κάθε έργο λειτουργεί ως μια σκηνογραφία μέσα στον χώρο. Ξεκινώ μια διαδικασία σύνθεσης, βρίσκω τα στοιχεία που θα αποτελέσουν το κέντρο βάρους και χτίζω το έργο γύρω από αυτά. Με ενδιαφέρει η σχέση των δύο και των τριών διαστάσεων, να βλέπει ο θεατής την εικόνα και τον εαυτό του ως μέρος της εικόνας» εξηγεί η εικαστικός που εμφανίστηκε για τέταρτη φορά στη Βενετία, το 2007 μάλιστα και πάλι στην Μπιενάλε, στο εθνικό περίπτερο της Κύπρου μαζί με τον Μουσταφά Χουλούσι.

Για ποιον λόγο όμως ρίχνει κλεφτές ματιές στο παρελθόν είτε μέσω των έργων της η Χάρις Επαμεινώνδα, έργα της οποίας υπάρχουν σε μεγάλες διεθνείς συλλογές όπως της Τέιτ Μόντερν στο Λονδίνο και του Ιδρύματος Λουί Βιτόν στο Παρίσι; «Ενας από τους λόγους που συλλέγω αντικείμενα από το παρελθόν είναι η απόσταση, που έχει ως συνέπεια να μην έχω συναισθηματική εμπλοκή και να μπορώ να τα χρησιμοποιώ. Αγγίζω θέματα που έχουν σημασία για μένα και πιστεύω ότι θα έχουν απήχηση και στον κόσμο. Με ενδιαφέρει μέσα από το έργο μου να περνά ένα αισιόδοξο μήνυμα: ότι έχουμε ελπίδα, ότι μπορούμε, ότι θα τα καταφέρουμε», λέει.

Ποια είναι τα σχέδια της καλλιτέχνιδος που έχει τη δουλειά της εκτεθειμένη ακόμη και στο ΜοΜΑ της Νέας Υόρκης; «Είμαι σαφώς ικανοποιημένη, αλλά χρειάζομαι μια παύση για να δω πώς θα προχωρήσω. Χρειάζομαι χώρο και χρόνο για να πάρω συνειδητές αποφάσεις» καταλήγει.