Περίοδος συνολικής αλλαγής στην Κύπρο

Οι εκκρεμότητες εκδικούνται. Ηταν φανερό από πολύ καιρό ότι θα πηγαίναμε είτε σε λύση είτε σε κρίση.

Μας προσφέρθηκαν ευκαιρίες. Η πρώτη με την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Ενταξη και λύση πήγαιναν μαζί και υπήρχαν όλα τα δεδομένα που θα στήριζαν αυτή την πορεία.

Τραύμα δυσεπούλωτο άφησε και το Κραν Μοντανά, όταν ο ΓΓ του ΟΗΕ Γκουτέρες κινητοποιήθηκε και κατέθεσε συγκεκριμένες προτάσεις που μας επέτρεπαν μια εποικοδομητική προσέγγιση. Ενισχυτική για τον ΓΓ και για την Κύπρο ήταν και η στάση της ΕΕ με την άμεση εμπλοκή της ίδιας της Μογκερίνι.

Τα πετρέλαια ήταν μια άλλη δυνατότητα συνάντησης συμφερόντων προς αμοιβαίο όφελος. Αντί όμως να χρησιμοποιηθεί για την πραγμάτωση συμφωνίας, κατέληξε και αυτό σημείο αντιπαράθεσης και έντασης. Και γνωρίζουμε από πείρα και από άμεση γειτονία με τη Μέση Ανατολή ότι τα πετρέλαια υπήρξαν ο βασικότερος συντελεστής κρίσεων και πολεμικών συγκρούσεων.

Τώρα ζούμε μια πραγματική περίοδο έντασης με πολλά διακυβεύματα. Πού θα οδηγήσει; Σε μεγέθυνση της κρίσης ή διά μέσου της κρίσης θα έχουμε νέα εξέλιξη για τη ρύθμιση των εκκρεμοτήτων στην Κύπρο και στην περιοχή;

Η κυπριακή πλευρά δηλώνει ψύχραιμη στην αντιμετώπιση της κατάστασης. Θα επρόκειτο για ψυχραιμία αν είχαμε τις δυνάμεις να αντιδράσουμε. Αυτό η Τουρκία το γνωρίζει. Τα ψηφίσματα και οι δηλώσεις έχουν φυσικά σημασία, αλλά τα τετελεσμένα δεν ανατρέπονται. Κι αυτό επίσης το γνωρίζει καλά. Το έζησε το 1974 και ξανά το 1983 με την κήρυξη του παράνομου κράτους του βορρά.

Και ούτε μας βοηθούν οι συμμαχίες στην περιοχή, που είναι καλές για ειρηνικούς σκοπούς, αλλά εντελώς ανύπαρκτες σε περιόδους κρίσης. Ούτε οι δηλώσεις της Αιγύπτου, ούτε η υποτυπώδης αντίδραση του Ισραήλ προσφέρουν οτιδήποτε στην αντιμετώπιση της κατάστασης στο πεδίο της αναμέτρησης. Και φυσικά οι ΗΠΑ με την πολιτική της επωφελούς αξιοποίησης των πετρελαίων προς όφελος όλων δεν προσφέρουν καμιά κάλυψη. Το ίδιο κι η Βρετανία, που προχώρησε και ένα βήμα παραπέρα με αναφορά σε αμφισβητούμενες ζώνες. Η Ρωσία εξυπηρετεί τα δικά της συμφέροντα, που η κρίση δεν φαίνεται να τα επηρεάζει αρνητικά.

Παραμένει η ΕΕ που, σύμφωνα με δηλώσεις του κύπριου υπουργού Εξωτερικών, είναι ο μόνος παράγοντας που μπορεί να βοηθήσει. Και πράγματι η ΕΕ παραμένει ο πιο ειλικρινής μας φίλος, όμως έχει και αυτή τα όριά της. Να βοηθήσει, πώς; Ζητούμε μέτρα. Και μας λέγουν να δώσουμε χρόνο στη διπλωματία. Αλλά και μέτρα, αν τελικά ληφθούν, θα είναι τέτοια που δεν θα παραβλάπτουν τις περαιτέρω σχέσεις ΕΕ και Τουρκίας. Απειλητικό πάντα προβάλλει το Προσφυγικό, που αν αφεθεί τώρα να εκραγεί, ύστερα από ολομέτωπη κρίση με την Τουρκία, θα φέρει ανεξέλεγκτη κατάσταση στην Ευρώπη.

Ομως οι κινήσεις της Τουρκίας σημαίνουν κλιμάκωση της κατάστασης. Φυσικά από πλευράς Κύπρου δεν είναι δυνατή η πρόκληση θερμού επεισοδίου. Αλλωστε ούτε το μπορεί, ούτε το επιθυμεί. Η κρίση όμως είναι πια πιεστική και δεν αντιμετωπίζεται με εντάλματα σύλληψης του πληρώματος του Φατίχ. Αλλά ακόμη και να γίνει σε κάποια χώρα κάποια σύλληψη, είναι σε θέση η Κύπρος να το εκτελέσει;

Η μόνη οδός που απομένει ανοιχτή είναι η διπλωματία. Αυτή θα ενεργοποιηθεί. Μέχρι ποιου σημείου; Μόνο για την αντιμετώπιση της τωρινής κρίσης ή θα αποτελέσει το υπόβαθρο για πιο συνολική αντιμετώπιση της κατάστασης στην Κύπρο και στην περιοχή; Αυτό όμως σημαίνει λήψη αποφάσεων, συμβιβαστικές προσεγγίσεις και πιθανόν πιεστική τακτική για επίλυση του Κυπριακού. Κι αυτό θα γίνει αν υπάρχει περιθώριο, γιατί τα πράγματα μεταβάλλονται συνεχώς και ίσως είμαστε σε περίοδο συνολικής αλλαγής στην Κύπρο. Δεν ξέρουμε για πόσο καιρό ακόμα θα μπορούν οι Τουρκοκύπριοι να έχουν ουσιαστικό ρόλο έναντι της συνεχώς αυξανόμενης παρουσίας τούρκων εποίκων και της πιο επιθετικής πολιτικής της Τουρκίας.

Ο Τάκης Χατζηδημητρίου είναι πρόεδρος του Ιδρύματος Κοινωνικοπολιτικών Μελετών (ΙΚΜΕ)