Η Ευρώπη πρέπει να ξυπνήσει

Οι νίκες χρειάζονται στις κυβερνήσεις, ενώ οι ήττες χρειάζονται στους λαούς… όπως τα βάσανα και οι συμφορές χρειάζονται στους μεμονωμένους ανθρώπους: σε αναγκάζουν να εμβαθύνεις στην εσωτερική σου ζωή και να ανυψωθείς πνευματικά.

(Αλέξανδρος Σολζενίτσιν, Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ, εκδ. Πάπυρος, 2009, σ. 303)

Φίλοι συν-Ευρωπαίοι,

Σε λίγες μέρες θα δούμε εκατομμύρια συνανθρώπων μας να κάνουν ουρές για να ψηφίσουν τους εκπροσώπους μας στο Ευρωκοινοβούλιο. Αλλά θα δούμε και πολλούς άλλους να μένουν στο σπίτι τους απέχοντας.

Οπωσδήποτε κοιτώντας την Ευρώπη βλέπουμε μια αξιοζήλευτη ήπειρο, την οποία τόσοι άλλοι λαχταρούν να κατοικήσουν. Είναι δίκαιο να επαινούμε τα επιτεύγματά της, και ας έπραξε τόσα θλιβερά προς τον Tρίτο Kόσμο στο παρελθόν, ακόμη και τώρα. Αναγνωρίζοντας τα θετικά ανοίγουμε τον δρόμο και για τον αυτοκριτικό της λόγο, που είναι ένα από αυτά, διότι ουσιαστικά δηλώνουμε ότι διαθέτει και τα εργαλεία για τη διόρθωσή της. Τα ιδανικά του ανθρωπισμού τον οποίο τόσο καλλιέργησε, είτε ως θρησκευτικό είτε ως εκκοσμικευμένο, έχουν τη δύναμη να διορθώσουν τις υπερόριες αδικίες της, αν φυσικά επιτρέψει σε αυτά να λειτουργήσουν.

Αλλά στην εποχή μας βλέπουμε συχνά να επικρατεί ο άγριος καπιταλισμός της ασύδοτης αγοράς, μπροστά στον οποίο συρρικνώνεται ο ανθρωπισμός. Και έτσι παρατηρούμε να χάνει η Ευρώπη το πρόσωπό της. Μάλιστα, βλέπουμε να χάνει και τον δυναμισμό της, αφού ο μηχανισμός της Ευρωπαϊκής Ενωσης δεν διακρίνεται πια για ουσιαστική επαφή με τους πολίτες του. Και επειδή η φύση απεχθάνεται τα κενά γινόμαστε μάρτυρες την ίδια ώρα των λαϊκιστικών κινημάτων που κερδίζουν τη μάχη της καρδιάς των πολιτών.

Τι άλλο βλέπουμε; Την «Παναγία των Παρισίων» να καίγεται και τα εκατομμύρια ευρώ που συγκεντρώνονται για την αποκατάστασή της. Αλλά βλέπουμε και τα πλήθη των «Αθλίων» να στριμώχνονται σε συρματοπλέγματα και βάρκες, χωρίς να παρατηρούμε ανάλογη προθυμία να τους συντρέξετε.

Παρατηρούμε ακόμη τις δικαιολογημένες ανησυχίες σας για την αλλαγή της πολιτισμικής σύνθεσης της Ευρώπης. Αλλά την ίδια ώρα βλέπουμε να κρατάτε αδιαπραγμάτευτο το δημογραφικό με τις περιορισμένες γεννήσεις. Δηλαδή, για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, βλέπουμε τους ευρωπαϊκούς λαούς να θεωρούν αμετακίνητη την επιλογή να κάνουν ελάχιστα παιδιά, ενώ ταυτόχρονα δεν θέλουν στα εδάφη τους εκείνους τους λαούς που κάνουν πολλά.

Στη συνέχεια είπαμε να κοιτάξουμε πιο προσεκτικά. Και είδαμε να αδειάζουν οι εκκλησίες σας και να τις πουλάτε ή να τις νοικιάζετε. Και βλέπουμε το κέντρο βάρους του Χριστιανισμού να μετακινείται στην Αφρική και στη Λατινική Αμερική, ενώ η Ευρώπη αρχίζει να τον απαρνιέται. Βέβαια, αυτό είναι παλιά ιστορία, αλλά τώρα το κάνει και επίσημα. Αρχίζουν πολλοί να ντρέπονται να αναγνωρίσουν πως είναι χριστιανικές οι ρίζες της.

Και μετά κοιτάμε πιο καλά και βλέπουμε κάτι τσάρτερ που απογειώνονται από την Ευρώπη και ταξιδεύουν για Ταϊλάνδη και άλλες χώρες, εκεί που τα παιδιά διατίθενται ως σεξουαλικά αντικείμενα. Και αναπόφευκτα μας έρχεται ο συνειρμός μήπως και αυτή η εξέλιξη συνδέεται με την προηγούμενη παράγραφο. Γιατί όταν απαρνηθείς Αυτόν που βλέπει τους ανθρώπους ως εικόνες Του, τότε πολύ εύκολα μπορείς να τους κάμεις καταναλωτικό υλικό.

Και κατόπιν λέμε «Αποκλείεται να μην τα έχουν προσέξει αυτά οι ευρωπαϊκοί λαοί. Κάτι θα κάνουν και θα αναστρέψουν τη ροή της ιστορίας, θα αποσοβήσουν το κακό».

Και μετά σκεφτόμαστε ότι αυτό δεν είναι καθόλου αυτονόητο, αφού στις αρχές του εικοστού αιώνα πάλι η Ευρώπη δεν είδε τη συμφορά που ερχόταν. Και όταν μάτωσε βαθιά από την πρώτη, δεν μπόρεσε να δει ούτε τη δεύτερη! Και γέμισε ερείπια.

Οι δημιουργικές δυνάμεις της πάντα υπάρχουν και είναι αυτές που έδωσαν ζωή στο όραμα της Ενωσης. Υπό την σκιά των δύο παγκοσμίων πολέμων, όμως, αναλογίζομαι μερικές φορές μήπως η Ευρώπη ως πολιτισμός δεν έχει καταφέρει ακόμη να αποβάλει τις αυτοκτονικές της τάσεις. Με άλλη μορφή τώρα.

Και ύστερα αναρωτιέμαι τι θα μπορούσε να την ξυπνήσει.

Φίλοι συν-Ευρωπαίοι,

Ισως δεν θα το γνωρίζετε, αλλά η λέξη «Ευρώπη» είναι ελληνική.

Και ξέρετε τι σημαίνει; Αυτήν που έχει μεγάλα μάτια.

Προφανώς για να βλέπει καλά…

Ο πρωτοπρεσβύτερος Βασίλειος Θερμός είναι ψυχίατρος παιδιών και εφήβων, διδάκτωρ της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών