Η εκπλήρωση μιας προφητείας

Chère Europe,

Η ψήφος μας της 26ης Μαΐου έχει αντικαταστήσει τις σφαίρες και τις οβίδες που αντάλλασσαν τα έθνη μεταξύ τους· εκπληρώνεται η προφητεία του Β. Ουγκώ πριν από 170 χρόνια:

«Θα έρθει μια μέρα που οι οβίδες και οι βόμβες θα αντικατασταθούν από τις ψήφους, στη γενική ψηφοφορία των λαών για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο»· για τις δημοκρατικές Ενωμένες Πολιτείες της Ευρώπης, όπου «δεν θα υπάρχει πεδίο μάχης άλλο από τις αγορές τις ανοικτές στο εμπόριο και από τα πνεύματα τα ανοικτά στις ιδέες»*. Κι αυτό χωρίς τα έθνη να χάσουν τις ιδιαιτερότητές τους και την ένδοξη φυσιογνωμία τους, διευκρίνιζε ο οραματιστής Ουγκώ.

Προέβλεπε αυτό το μέλλον «όχι σε 400 χρόνια» αλλά πολύ πλησιέστερο, καθώς έβλεπε τον ιστορικό χρόνο να επιταχύνεται. Αν συντομεύσουμε στο μισό – στα 200 χρόνια -, τότε πρέπει να βρισκόμαστε στην τελική ευθεία για την πραγματικά ενωμένη Ευρώπη, με κάποια ομοσπονδιακή μορφή.

Δεν είναι πια προφητεία ή ουτοπία, αλλά σχέδιο καταστατικό επικυρωμένο με την ιδρυτική Συνθήκη της Ρώμης (1957), που προβλέπει μεταξύ άλλων: άρση των φραγμών που διαιρούσαν την Ευρώπη, συνεχή βελτίωση των συνθηκών ζωής και απασχόλησης των ευρωπαϊκών λαών, εγγύηση της σταθερής ανάπτυξης, εξισορρόπηση των ανταλλαγών και νομιμότητα του ανταγωνισμού, ενίσχυση της οικονομικής ενότητας με τη μείωση των διαφορών μεταξύ των εθνικών οικονομιών, αλληλεγγύη μεταξύ τους και εγγύηση της ειρήνης και της ελευθερίας.

Chère Europe,

Δεν είσαι μόνο ενιαίος οικονομικός οργανισμός, είσαι το πρώτο και μέγιστο φυτώριο ιδεών, φιλοσοφίας, τέχνης, πολιτειακής σκέψης και ηθικής. Από την Ιωνία και την Αθήνα, όπου η γλώσσα έγινε Λόγος, ώς τη Ρώμη, το Παρίσι, το Βερολίνο, ώς την Οξφόρδη, τη Σεβίλλη, την Αγία Πετρούπολη, το Οσλο, το Κίεβο, την Οδησσό, την Κωνσταντινούπολη· η πολιτιστική σου κληρονομιά είναι το πιο ένδοξο κεφάλαιο της ιστορίας του ανθρώπου. Είσαι «το ασύγκριτο εργαστήρι της διάνοιας» (Πολ Βαλερί).

Αλλά είσαι και μεγάλο παρόν, αγαπημένη Ευρώπη. Είσαι η πατρίδα της ελευθερίας, της ισονομίας, της ελεύθερης μετακίνησης ανθρώπων, ιδεών και αγαθών, η πατρίδα της κοινωνικής προστασίας. Σε καμιά άλλη ήπειρο ή χώρα δεν υπάρχει αυτό το επίπεδο κοινωνικής ασφάλισης και προστασίας των αδυνάτων. Με κενά, βέβαια, με ανεπάρκειες και ανισομέρειες, με άλυτα προβλήματα, αλλά πάντα παρόντα στον διάλογο και τη διεκδίκηση, πάντα ζωντανά. Μόνο οι λαϊκιστές ψεύτες, οι πολιτικοί απατεώνες λύνουν διά μαγείας όλα τα προβλήματα, προδίδοντας την ελπίδα και την εμπιστοσύνη των πολιτών στη δημοκρατική διαδικασία.

Αγαπημένη Ευρώπη, Νοτρ Νταμ του κόσμου τούτου, σεμνή και πάνδημη, σου γράφω από το Παρίσι, όπου ήλθα για να προσκυνήσω το πληγωμένο σύμβολο της Ιστορίας, της τέχνης, της φαντασίας, σ’ έναν από τους ευγενέστερους καθεδρικούς ναούς σου. Σ’ αυτό το Παρίσι είχα καταφύγει κι εγώ, όπως χιλιάδες άλλοι συμπολίτες, όταν η τελευταία δικτατορία της Ευρώπης έκοψε την Ελλάδα από τον δημοκρατικό κορμό σου. Δεν βρήκαμε τείχη και συρματοπλέγματα, αλλά συμπάθεια και αλληλεγγύη. Αυτό δεν είναι η ανοιχτή κοινωνία ή κάνω λάθος;

Ας απαντήσουμε στους νοσταλγούς των τειχών και των χαρακωμάτων, στους εμπόρους του φόβου και του μίσους. Ας περιφρονήσουμε τις ιδεοληψίες των κοσμοδιορθωτών και των μαξιμαλιστών που καταλήγουν πάντα σε ολοκληρωτικούς εφιάλτες· όλους αυτούς που χθες ακόμα προγραμμάτιζαν τη διάλυση της Ευρωπαϊκής Ενωσης και σήμερα υποκρίνονται τους μεγάλους αναμορφωτές.

Η ελευθερία, η δημοκρατία είναι ο μόνος δρόμος και για την κοινωνική δικαιοσύνη, καθώς ο φιλελευθερισμός είναι το ευνοϊκότερο οικονομικό καθεστώς για την ευημερία και την πρόοδο, προϋπόθεση και του σοσιαλισμού.

Οι ψήφοι μας ας είναι οι μόνες σφαίρες και οβίδες που θα κατοχυρώσουν τη μεγάλη Ευρώπη των ενωμένων εθνών της.

*Ομιλία του Β. Ουγκώ στο Συνέδριο της Ειρήνης, 9 Αυγούστου 1849