Προεκλογικός ορίζοντας και προοπτική

Αποτελεί κοινό τόπο στην πολιτική επιστήμη ότι στα δημοκρατικά συστήματα οι πολιτικοί υιοθετούν σύντομο ορίζοντα στον προγραμματισμό δράσης τους. Για τους κυβερνώντες αυτός οριοθετείται στις παραμονές των επόμενων εκλογών (για τους υπουργούς στον επόμενο ανασχηματισμό, κ.ο.κ.). Κατά μείζονα λόγο, εάν θεωρούν αμφίβολη την επανεκλογή τους.

Φυσικά, αυτό από μόνο του δεν είναι πρόβλημα. Οι εκλογές αποτελούν μηχανισμό λογοδοσίας. Πρόβλημα είναι όταν οι επιλογές είναι κοντόθωρες. Ανατρέποντας τη σταθερότητα που οφείλει να διαπνέει τη δημόσια πολιτική – π.χ. με προεκλογικές παροχές, ο λογαριασμός για τις οποίες θα φτάσει στους επόμενους ή με παγίδευση των επόμενων σε διλήμματα που οι προηγούμενοι δεν θα ήθελαν να αντιμετωπίσουν.

Οι συνέπειες τέτοιων επιλογών – όταν τίθενται εκτός ελέγχου – είναι πασίδηλες: ανατρέπεται η φυσιολογική εξέλιξη του οικονομικού κύκλου, δημιουργούνται τεχνητά αδιέξοδα, υποσκάπτεται η οικονομική βιωσιμότητα της εισοδηματικής πολιτικής και της κοινωνικής προστασίας. Ο αντίλογος συνήθως είναι ότι αυτό είναι το αντίτιμο της δημοκρατίας. Λάθος! Η διάβρωση της οικονομικής σταθερότητας υπονομεύει την πολιτική αυτονομία. Η χώρα μας έχασε μεγάλο μέρος της πολιτικής της αυτονομίας επειδή χρεοκόπησε. Η βιωσιμότητα της δημοκρατίας στηρίζεται στη βιωσιμότητα του οικονομικού της συστήματος.

Πώς αντιμετωπίζεται το πρόβλημα; Πρώτον, με τη διαμόρφωση θεσμών που εξασφαλίζουν πολιτικές μακράς διάρκειας. Παλαιότερα, οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούσαν τη νομισματική πολιτική για να διαμορφωθεί τεχνητή ευφορία παραμονές εκλογών. Με τεράστιο κόστος μετεκλογικά. Αυτό πλέον δεν είναι εύκολο να συμβεί.

Δεύτερον, με απεξάρτηση των πλέον σημαντικών συμφερόντων πολιτών (και πολιτικών) από την έκβαση των εκλογών. Οσο πιο δραματικό είναι το διακύβευμα των εκλογών, τόσο περισσότερο διατεθειμένος είναι και ο πολίτης και ο πολιτικός να θυσιάσουν μακροπρόθεσμα συμφέροντα. Και μία κοινωνία που στηρίζεται σε επιδόματα, μικρό κίνητρο έχει να σκεφτεί με προοπτική. Σε επίπεδο πολιτικού προσωπικού, θυμίζουμε το όριο εκλογής προέδρων στις ΗΠΑ σε δύο θητείες. Στη χώρα μας παραδόξως, προτείνουμε να τεθεί όριο στις θητείες των βουλευτών. Για να είναι ακίνδυνοι για τις ηγεσίες τους.

Τρίτον, με ευαισθητοποίηση στο γεγονός ότι οι πολιτικές επιλογές έχουν συνέπειες που εκδηλώνονται σε μέσο χρόνο. Επομένως, ως πολίτες οφείλουμε να ζητάμε τεκμηρίωση για τις συνέπειες. Και να απαιτούμε η εκ των υστέρων λογοδοσία να μην περιορίζεται στα τρέχοντα, αλλά να ανατρέχει στον χρόνο που ελήφθησαν οι κρίσιμες αποφάσεις. Η χώρα μας έχει διαχρονικά θλιβερή ροπή στη χρεοκοπία. Εντούτοις, διαθέτει ελάχιστη θεσμική μνήμη. Ακόμη και σήμερα, ουδεμία αυτοκριτική έχει γίνει για τους λόγους που οδήγησαν στο 2010.

Ο προεκλογικός ανταγωνισμός δίνει ζωντάνια στην πολιτική. Αλλά η πολιτική χρειάζεται και προοπτική.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι διδάκτωρ Νομικών του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ και επίκουρος καθηγητής στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ