Οραματίζομαι μια Ευρώπη με τη Ρωσία μέσα

Οι πιο λογικoί και «συμφιλιωτικοί» αμφισβητίες της Ευρώπης, της Ενωμένης Ευρώπης εννοώ, παρά τις ενστάσεις τους για την αποτελεσματικότητά της στο δεύτερο μισό του περασμένου αιώνα και των χρόνων που διανύουμε καταλήγουν πάνω-κάτω στο ίδιο συμπέρασμα: «Το οικοδόμημα δεν είναι τέλειο, έχει ελλείψεις. Από τα υπάρχοντα όμως είναι το καλύτερο ή, αν θέλετε, το λιγότερο κακό».

Δεν διαφωνώ. Η Ευρώπη στον αιώνα που μας πέρασε δοκιμάστηκε άγρια, σκληρά. Με αιματηρούς πολέμους, βομβαρδισμούς καταστροφές, φασισμό, δικτατορίες, εκατομμύρια ανθρώπινα θύματα. Δεν ξέρω πόσο εύκολο θα ήταν να τα ξεπεράσει γρήγορα όλα αυτά και να μην τρέχει ασθμαίνοντας με παλιά, φθαρμένα παπούτσια πίσω από τα ευρωπαϊκά και διεθνή γεγονότα ώστε να ανταποκριθεί στον ανθρωπιστικό όραμα και στις αρχές – φιλοσοφικές, κοινωνικές αλλά και πρακτικές – που ενέπνευσαν το οικοδόμημα της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Και τώρα τι γίνεται; Ας μην πούμε, αν και ισχύουν, τα τετριμμένα περί της Ευρώπης των λαών και όχι των τραπεζών. Βλέποντας όμως αυτό καθώς και τον διαχωρισμό της Ευρώπης των δύο ή τριών ταχυτήτων, την Ευρώπη του νεοφιλελευθερισμού, βλέποντας τα  βασικά αιτήματα ίσων ευκαιριών (ιδιαίτερα στην υγεία και την παιδεία) να αμφισβητούνται και να μπαίνουν «στον πάγκο του χασάπη», δεν μπορούμε παρά να ζητάμε να ξαναμετρηθούν τα πράγματα και να συνυπολογιστούν από την αρχή. Χωρίς προκαταλήψεις και αστερίσκους. Αν, βέβαια, θέλουμε να υπάρξει μια ανθρωποκεντρική μεγάλη «χώρα» μέσα στην οποία θα ζουν αρμονικά οι διαφορετικοί λαοί που την απαρτίζουν.

Ευρωσκεπτικιστές δεν είναι μόνο οι ακροδεξιοί. Ας μην τους χαρίσουμε λοιπόν την αγωνία των δημοκρατικών ιδεολογιών.

Για όλα αυτά χρειάζεται θάρρος, αποφασιστικότητα και μια νέα νομοθεσία. Δεν έχει και τόση σημασία ποιο κόμμα θα την εφαρμόσει κατά περίσταση ή σε κάθε χώρα. Αυτό που έχει σημασία είναι να ξαναγραφούν οι νόμοι στον υπάρχοντα χάρτη με τα νέα δεδομένα, τη σύγχρονη τεχνογνωσία και με αναθεωρημένες έννοιες. Δεν φτάνουν οι καλλιτέχνες, οι διανοούμενοι, οι παραστάσεις, οι διαδηλώσεις. Αυτή η αγωνία πρέπει να πάρει σάρκα και οστά. Γι’ αυτό μιλάω για νέους νόμους, γι’ αυτό λέω για αναθεώρηση της Συμφωνίας του Δουβλίνου για τους πρόσφυγες.

Κάποιος δεν έχει καταλάβει κάτι καλά. Οι πρόσφυγες και οι μετανάστες δεν φεύγουν απλά από τις πατρίδες τους. Δεν μεταναστεύουν. Αποδημούν. Κανένας γονιός δεν βάζει στα καλά καθούμενα τα παιδιά του μέσα σε μια τρύπια βάρκα για να διασχίσουν ένα πέλαγος. Πολλές από τις χώρες τις οποίες εγκαταλείπουν έχουν πολέμους, τρομοκρατία, φασισμό, θρησκευτικούς εμφυλίους, σφαγές αλλά και ένδεια. Απίστευτη ένδεια. Φεύγουν από χώρες «ξηλωμένες» από ευημερούντα κράτη, ξηλωμένες μέχρι τον πάτο. Δεν υπάρχει στις πατρίδες τους ούτε τάφος γι’ αυτούς, εννοώ χώμα για να θάψουν τους νεκρούς τους. Πολύ περισσότερο δεν υπάρχει χώμα και λίπασμα για να καλλιεργήσουν τα χωράφια τους. Δεν υπάρχουν καν πρώτες ύλες. Αρπάχτηκαν ή «αγοράστηκαν» τζάμπα.

Θα πείτε ότι αυτά έγιναν πολύ παλαιότερα. Ναι, αλλά έγιναν και λίγα χρόνια πριν, κατά τη διάρκεια των πρόσφατων πολέμων όταν η Ευρώπη ύψωνε τείχη αδιαφορίας. Κατά τη διάρκεια των εμφυλίων συγκρούσεων μεταξύ αυτών των λαών όταν παρέμβαινε, όχι ανθρωπιστικά, ως όφειλε, αλλά κατ’ επιλογή των κλειστών κέντρων αποφάσεων. Και, βεβαίως, συνέχιζε να κατασκευάζει και να πουλά όπλα. Δεν μπορεί η Ευρώπη του ανθρωπισμού να πουλά όπλα. Αυτό πρέπει να είναι ένα αίτημα αδιαπραγμάτευτο. Δεν μπορεί να πουλά όπλα και μετά να στέλνει ανθρωπιστική βοήθεια. Κάψε παπά μου, άλειψέ με λάδι. Το λάδι στην Ευρώπη που αγαπάμε, στην Ευρώπη για την οποία θα ήμασταν περήφανοι, βγαίνει στις ευρωπαϊκές χώρες της Μεσογείου και το αγαθό του πρέπει να το μοιράζονται ισότιμα και ισόνομα οι λαοί της.

Η μισαλλοδοξία, ο ρατσισμός, η έλλειψη αλληλεγγύης, η ελλιπής ενσωμάτωση, ο νεοφιλελευθερισμός έφεραν τη στροφή προς τον εθνικισμό, την πατριδοκαπηλία, την αμφισβήτηση του ευρωπαϊκού ιδεώδους, τα τυφλά τρομοκρατικά χτυπήματα με τα εκατοντάδες θύματα στη Γαλλία και αλλού. Η Ευρώπη, όχι μόνο πολιτιστικά αλλά και κοινωνικά, δεν θα πρέπει να έχει κέντρο και περιθώρια. Τέτοιοι διαχωρισμοί δεν θα έπρεπε να υπάρχουν σε καμία χώρα. Πολύ περισσότερο σε όλη την Ευρώπη. Γιατί σήμερα ποιος μπορεί να αμφισβητήσει ότι κάθε χώρα έχει το δικό της Κρόιστσμπεργκ; Οσο και να προσπαθούμε να το κρύβουμε κάτω από το χαλί. Οταν, πριν από χρόνια, έκαψαν εκεί μετανάστες σοκαριστήκαμε. Τώρα, αυτές τις ειδήσεις τις συνηθίσαμε. Και καταντήσαμε να βρίσκουμε στην Αθήνα, πρόσφυγες μέσα σε κάδους σκουπιδιών.

Από την άλλη, πώς να γίνει ενσωμάτωση, πώς να γίνουν πραγματικότητα οι ίσες ευκαιρίες όταν είναι κοινό μυστικό ότι τα προγράμματα ανακούφισης της Ευρωπαϊκής Ενωσης είναι τόσο βαριά και δύσχρηστα; Αυτό δεν είναι μόνο μη λειτουργικό. Καλλιεργεί επίσης στον κάθε πολίτη την καχυποψία για το κατά πόσον είναι προσβάσιμα για όλους ή φωτογραφικά για κάποιους ημετέρους.

Εχω όμως και κάτι άλλο να ρωτήσω. Με την, ας πούμε, αφέλεια του λαϊκού ανθρώπου που, ίσως, θεωρούν κάποιοι ότι είμαι επειδή τραγουδάω λαϊκά τραγούδια. Μπορεί να ακούγεται ουτοπικό, υπερβατικό, εξωπραγματικό αλλά είμαστε σίγουροι ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει καλύψει τα γεωγραφικά της όρια; Ποιος μου λέει ότι η Ρωσία είναι εκτός συνόρων της; Είναι η αντανακλαστική ανάμνηση του κομμουνιστικού κινδύνου ή ο φόβος για τον Πούτιν; Ας κάνει η Ευρώπη την προσπάθεια και αν δεν συνεργαστεί ο Πούτιν θα έχει ο ίδιος την ευθύνη. Οραματίζομαι λοιπόν μια Ευρώπη με τη Ρωσία μέσα. Το χρωστάμε, θεωρώ, στον ρωσικό λαό που εδώ και ενάμιση αιώνα αγωνίζεται ενάντια στην έπαρση και την απληστία της εξουσίας και που πάντα θαύμαζε την Ευρώπη. Μόνο έτσι η Ευρώπη θα γίνει μια υπερδύναμη ειρήνης.

Για να τελειώνω, κάτι λάθος κάνουμε. Δεν βγαίνει αλλιώς. Φτώχεια στη Γαλλία, ακροδεξιός πρωθυπουργός στην Ιταλία, υποστηρικτές του Φράνκο στην ισπανική Βουλή, τάσεις άτακτης φυγοκεντρικής απόσχισης. Πολλές φορές με γραφικούς μαέστρους – γιατί δεν μπορούμε να τους θεωρήσουμε πολιτικούς στο ύψος των περιστάσεων. Εδώ όμως που υπάρχει το πρόβλημα, εδώ πρέπει να βρεθεί και η λύση.