Ισπανικά μηνύματα, ευρωπαϊκή αβεβαιότητα

Οι διεθνείς αναλυτές στέκονται κατά κύριο λόγο σε τρία στοιχεία του αποτελέσματος των ισπανικών εκλογών: τη νίκη των Σοσιαλιστών του Πέδρο Σάντσεθ, την κατάρρευση του κεντροδεξιού Λαϊκού Κόμματος και την είσοδο του ακροδεξιού Βοξ στη Βουλή. Σε αυτά τα αποτελέσματα προσπαθούν να εντοπίσουν και ευρύτερες τάσεις της ευρωπαϊκής πολιτικής: η νίκη Σάντσεθ είναι μια αναπάντεχη επιτυχία της ασθμαίνουσας ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας, ενώ ξαφνικά η Κεντροδεξιά αναδεικνύεται στο νέο «μεγάλο ασθενή» της ευρωπαϊκής πολιτικής.

Αυτές οι γενικεύσεις δεν λαμβάνουν υπόψη τους την πρόσφατη ιστορία του ισπανικού κομματικού συστήματος. Η «νίκη Σάντσεθ» για παράδειγμα ήρθε με ένα ποσοστό μόλις 28%, το ίδιο που οι Σοσιαλιστές είχαν πάρει το 2011 και που είχε θεωρηθεί ιστορική ήττα για αυτούς. Η επικράτησή τους τώρα οφείλεται εν πολλοίς στη στροφή τους προς τα αριστερά υπό την πίεση των Ποδέμος και την απομάκρυνσή τους από τη λιτότητα που η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία είχε αδιαμαρτύρητα δεχθεί την τελευταία δεκαετία. Μόνο επιφανειακά επομένως η νίκη τους είναι «ήττα του αριστερού λαϊκισμού», όπως ακούστηκε στην Ελλάδα.

Από την άλλη, η κατάρρευση του Λαϊκού Κόμματος δεν σηματοδοτεί στρατηγική συρρίκνωση της Κεντροδεξιάς ως παράταξη, αλλά την ανακατανομή ψήφων στο εσωτερικό της μεταξύ νέων δυνάμεων που επωφελήθηκαν από το ζήτημα της Καταλωνίας και τα σκάνδαλα της περιόδου Ραχόι. Το ποσοστό της όλης Κεντροδεξιάς άλλωστε – σχεδόν 43% – είναι το ίδιο με το ποσοστό με το οποίο ο Ραχόι είχε εκλεγεί πρωθυπουργός το 2011, πριν από την άνοδο των Θιουδαδάνος και του Βοξ. Το Λαϊκό Κόμμα υπήρξε ιστορικά μια συμμαχία αστικών και εθνικιστικών ψηφοφόρων που τώρα το εγκαταλείπουν προς νέα και πιο φρέσκα κόμματα. Αν ο Σάντσεθ δεν βρει γρήγορα ένα συμβιβασμό με τους Καταλανούς αυτονομιστές, η Κεντροδεξιά πιθανόν θα επιστρέψει στην εξουσία, ανανεωμένη και πιο ριζοσπαστική, πολύ πιο σύντομα από ό,τι αναμένεται σήμερα.

Εκεί που οι ισπανικές εκλογές έχουν όντως ευρωπαϊκή σημασία είναι στην επίδρασή τους στο αποτέλεσμα των επερχόμενων ευρωεκλογών. Εδώ οι κερδισμένοι από τις εξελίξεις στην Ισπανία, το πέμπτο μεγαλύτερο κράτος-μέλος της ΕΕ, είναι οι δύο μεγάλοι αντίπαλοι της ευρωπαϊκής πολιτικής σκηνής, Εμανουέλ Μακρόν και Ματέο Σαλβίνι. Ο πρώτος βλέπει να ενισχύεται τόσο ο Σάντσεθ, βασικός σύμμαχός του στην ατζέντα εμβάθυνσης της Ευρωζώνης, όσο και οι Θιουδαδάνος, με τους οποίους θα συμπράξει σε μια κεντρώα συμμαχία στο Ευρωκοινοβούλιο. Ο δεύτερος περιμένει να καλωσορίσει το Βοξ στη μεγάλη ευρωσκεπτικιστική Δεξιά που θέλει να δημιουργήσει ως τον νέο πόλο της ευρωπαϊκής πολιτικής.

Μεγάλος χαμένος αντίθετα είναι το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, το οποίο ξαφνικά βλέπει, μετά τη Γαλλία και την Ιταλία, το συνεργαζόμενο κόμμα του να αποδεκατίζεται και στην Ισπανία, ενώ στις ευρωεκλογές θα συμμετάσχει τελικά και η Βρετανία όπου δεν έχει εκπροσώπηση. Με μηδενική ή αναιμική παρουσία του ΕΛΚ στις τέσσερις από τις πέντε μεγάλες χώρες της ΕΕ, ξαφνικά η νίκη του στις ευρωεκλογές, η εκλογή Βέμπερ στην προεδρία της Κομισιόν και ο έλεγχος της μετεκλογικής ατζέντας της ΕΕ από το Βερολίνο τίθενται υπό σοβαρή αμφισβήτηση.