Το Vox, οι κάλπες και το φάντασμα του Φράνκο

Για τρία πράγματα, και τρία μόνο, μπορούν να είναι βέβαιοι οι Ισπανοί καθώς προσέρχονται την Κυριακή στις κάλπες, στις πρόωρες εκλογές που προκήρυξε η κυβέρνηση μειοψηφίας του Πέδρο Σάντσεθ. Το πρώτο; Ο επόμενος πρωθυπουργός τους θα είναι ένας νέος άνδρας: ο Σοσιαλιστής Σάντσεθ είναι ο γηραιότερος των υποψηφίων, και είναι μόνο 47 χρόνων. Το δεύτερο; Οι μετεκλογικές διαπραγματεύσεις θα κρατήσουν καιρό: ο δικομματισμός πέθανε οριστικά (;) στην Ισπανία το 2015, κανείς δεν μπορεί να κυβερνήσει μόνος του, οι Σοσιαλιστές προηγούνται μεν αλλά θα χρειαστούν συμμάχους. Τρίτο και χειρότερο, η Ισπανία θα στείλει, για πρώτη φορά μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας στη χώρα, ένα ακροδεξιό, υπερεθνικιστικό και αντιμεταναστευτικό κόμμα στη Βουλή της. Σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις, το Vox αναμένεται να αποσπάσει ένα 11,4% των ψήφων και μπορεί να γίνει τέταρτη δύναμη στο Palacio de las Cortes, με 30-32 έδρες. Καθόλου άσχημα για ένα κόμμα που παρέμενε ουσιαστικά άγνωστο και άσημο μέχρι τον περασμένο Δεκέμβριο, όταν προκάλεσε τον πρώτο του – τοπικό – σεισμό.

Στις προεκλογικές του εμφανίσεις, ο 43χρονος Σαντιάγο Αμπασκάλ, ο ηγέτης του Vox, συνηθίζει να ψέλνει τον αναβαλλόμενο. Σε μία πρόσφατη ομιλία του στο Λεγκανές, μία πόλη – δορυφόρο της Μαδρίτης, τα έβαλε με τη σειρά με τους «αυτονομιστές που θέλουν να διαλύσουν ό,τι πιο πολύτιμο έχουμε, την πατρίδα μας», με τις αυτόνομες περιφέρειες, που είναι «ο καρκίνος της χώρας», με τη «μικρή, δειλή Δεξιά», όπως αποκαλεί το Λαϊκό Κόμμα, «που κάνει την ίδια πολιτική με τους Σοσιαλιστές αλλά με πολλά χρόνια καθυστέρηση», με τις «ριζοσπαστικές φεμινίστριες» και την «ιδεολογία του φύλου», με τους «αστούληδες ανιμαλιστές» και τους «κοσμοπολίτες» που υπαγορεύουν τους νόμους τους σε μία μυθοποιημένη αγροτική Ισπανία – αυτή των κυνηγών, των κτηνοτρόφων και των ταυρομάχων -, με τους «ισλαμιστές που θέλουν να επιβάλουν τη σαρία» και με το «σχέδιο των Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης» που απειλεί «την εθνική μας κυριαρχία». Από κάτω, χιλιάδες άνθρωποι, από όλες τις κοινωνικές τάξεις, κρέμονταν από τα λόγια του, ανέμιζαν ισπανικές σημαίες και παραληρούσαν με το σύνθημα «Viva España!».

Ηταν τέτοια τα πλήθη και ο ενθουσιασμός σε κάθε προεκλογική συγκέντρωση του Vox, ιδίως στις μεσαίου μεγέθους πόλεις, στις αγροτικές περιοχές και τις λαϊκές συνοικίες των ισπανικών μεγαλουπόλεων, που οι αναλυτές αναρωτιούνται αν οι δημοσκοπήσεις δεν υποτιμούν, για μία ακόμα φορά, την εκλογική του δύναμη. Πόσω μάλλον αφού το ποσοστό των αναποφάσιστων ξεπερνάει, ακόμα και παραμονές των εκλογών, το 33%. Τον Δεκέμβριο του 2018, το Vox είχε διαψεύσει όλα τα προγνωστικά αποσπώντας 11% των ψήφων και 12 έδρες στις τοπικές εκλογές της Ανδαλουσίας, ενώ οι δημοσκοπήσεις του έδιναν μεταξύ 3% και 6%. Και πολλοί φοβούνται μια μετεκλογική επανάληψη, σε εθνικό αυτή τη φορά επίπεδο, της συμμαχίας που συγκρότησε στην Ανδαλουσία αυτό το ακροδεξιό κόμμα που ιδρύθηκε το 2013 από μέλη της δεξιότερης πτέρυγας του PP με το τελευταίο, καθώς και τους Ciudadanos, αναλαμβάνοντας την εξουσία σε ένα ιστορικό προπύργιο των Σοσιαλιστών.

«Δύο είναι οι βάσεις της επιτυχίας μας», εξηγούσε πρόσφατα στην ανταποκρίτρια της «Monde» ο Ιβάν Εσπινόζα ντε λος Μοντέρος, νυν αντιπρόεδρος του Vox. «Πρώτον, η Καταλωνία κήρυξε την ανεξαρτησία της και παρ’ ότι αυτό δεν διήρκεσε παρά μόνο δέκα δευτερόλεπτα, οι Ισπανοί ανταμείβουν το θάρρος μας: το Vox ήταν το μόνο που εξεγέρθηκε πραγματικά ενάντια στους αυτονομιστές και άνοιξε το δικαστικό μέτωπο καταθέτοντας τις πρώτες αγωγές». To Vox είναι το μόνο κόμμα που υπόσχεται απαγόρευση των αυτονομιστικών κομμάτων και συγκέντρωση όλων των εξουσιών στη Μαδρίτη, με την κατάργηση των 17 περιφερειακών κυβερνήσεων και Κοινοβουλίων. «Ο δεύτερος παράγοντας της επιτυχίας μας είναι η έκρηξη των σόσιαλ μίντια, που μας επέτρεψαν να γίνουμε γνωστοί, την ώρα που τα μεγάλα ΜΜΕ μας αγνοούσαν».

Στην προπαγάνδα του, το Vox εξυμνεί το ισπανικό έθνος και το ένδοξο παρελθόν του, από τη Reconquista απέναντι στους μουσουλμάνους μέχρι την κατάκτηση της Αμερικής, και απαριθμεί τους «εχθρούς» του: τους «προοδευτικούς», τους «αυτονομιστές», τους «ισλαμιστές», αλλά και τις «φεμιναζί» που «επιζητούν έναν εμφύλιο πόλεμο ανάμεσα στα φύλα». Οι ψηφοφόροι του είναι ως επί το πλείστον άνδρες, ηλικίας 25 έως 44 χρόνων, πρώην ψηφοφόροι του Λαϊκού Κόμματος. Υπερασπιζόμενο τις ταυρομαχίες και το κυνήγι, την Εκκλησία και την παραδοσιακή (με την πλέον συντηρητική έννοια του όρου) οικογένεια, το κόμμα έχει ιδιαίτερη απήχηση στις αγροτικές περιοχές και τις μεσαίες πόλεις. Η ευκολία με την οποία προωθήθηκε στην ισπανική πολιτική σκακιέρα αποδίδεται από τους αναλυτές στο γεγονός ότι αποτελεί προϊόν μιας μορφής διάσπασης του PP· αλλά και στο ότι η ρητορική του δεν είναι καινούργια, την ακόνιζαν από χρόνια σε ραδιόφωνα και εφημερίδες της Ισπανίας ακραίες φωνές όπως αυτή του Φεντερίκο Χιμένες Λοσάντος και του Φερνάντο Σάντσεθ Ντράγκο. Με την Καταλωνία να λειτουργεί σαν φιτίλι, η φωτιά έχει πια ανάψει για τα καλά. Πολύ σύντομα, άλλωστε, το Vox αναμένεται να αποκτήσει και (τουλάχιστον) επτά ευρωβουλευτές.