Υπόθεση συλλογικής ευφυΐας

Βρέθηκε πρόσφατα στα χέρια μου ένα εξαιρετικό βιβλίο των Δημήτρη και Χρήστου Ιωάννου για την ελληνική κρίση («Το επιπλέον ναυάγιο: Ερμηνευτικό εγκόλπιο για την κρίση». Andy’s Publishers, 2017). Με οξυδέρκεια και διεισδυτική γραφή οι συγγραφείς καταπιάνονται με κάποια χαρακτηριστικά της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας που αναδεικνύουν τις αδυναμίες μας και συμβάλλουν ουσιαστικά στη δημιουργία καινούργιων αδιεξόδων και κρίσεων.

Σαν κοινωνία πιστεύουμε πως υπάρχουν καταστρεπτικές πράξεις κι επιλογές αλλά επιμένουμε να αγνοούμε, ή και να μας εκπλήσσει το γεγονός, πως αυτές έχουν και συνέπειες. Αυτό συνιστά «νηπιακή νοοτροπία» ενός λαού – που πρακτικά σημαίνει άρνηση αποδοχής των συνεπειών «προηγούμενων επιλογών του και χωρίς να θέλει να κάνει τίποτα για να τις διορθώσει, περιμένοντας μάλιστα τη σωτηρία από τους έξωθεν τρίτους, εκείνους που την ίδια στιγμή ελεεινολογεί και καθυβρίζει».

Κατά τους συγγραφείς, θεμελιώδης παράγων που συμβάλλει στην ευημερία ενός έθνους ειναι η «συλλογική του ευφυΐα». Το μέγεθος δηλαδή αυτής καθορίζει και την πορεία του προς την ανάπτυξη και την οικονομική και κοινωνική επιτυχία. Αυτή η συλλογική ευφυΐα έχει σχέση με τη δυνατότητα ενός λαού να αντιλαμβάνεται με διαύγεια «ποιο είναι το πρόβλημα που πρέπει να επιλυθεί. Να αντιλαμβάνεται δηλαδή το πρόβλημα όπως είναι, κι όχι όπως θα ήθελε να είναι». Οταν η πραγματικότητα παραβλέπεται είναι σχεδόν αδύνατο να οργανωθεί κάποια σωστή αντίδραση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σωστές πολιτικές επιλογές και τελικά στη σωτηρία.

Το πρόβλημα στην Ελλάδα, σε όλους σχεδόν τους χώρους, είναι ακριβώς η απέχθεια αναγνώρισης της πραγματικότητας και η συμβίωση με επιθυμητές φαντασιώσεις. Ακόμα και σήμερα η κοινή ετυμηγορία για την οικονομική κρίση είναι πως ευθύνονται οι Τράπεζες, ο ιδιωτικός τομέας και οι διεφθαρμένοι πολιτικοί. Ουδείς αναγνωρίζει πως ευθύνονται οι δημόσιες παροχές, οι διορισμοί και γενικότερα ο κρατισμός των τελευταίων 30 ετών. Ιδιαίτερα η αλόγιστη υπερδιόγκωση του δημόσιου τομέα μετά το 2004.

Οι περισσότεροι, από τη Δεξιά μέχρι και την Αριστερά, πασχίζουν ακόμα να λύσουν τα προβλήματα που δημιούργησε το κράτος, με… περισσότερο κράτος! Πόση πραγματική αισιοδοξία μπορεί να υπάρχει σε μια κοινωνία που πασχίζει να επιβιώσει με φαντασιώσεις;

Σίγουρα έχουμε ανάγκη γενναίων δόσεων συλλογικής ευφυΐας!