Κράτος δικαίου

Η εξουσία, ιδίως η κρατική, έχει δύναμη – γι’ αυτό τη λένε και εξουσία. Το μέγεθος και η φύση της δύναμής της είναι τέτοια ώστε με τις αποφάσεις της μπορεί, αν για κάποιο λόγο το θελήσει, ή, έστω, ακόμα και αν λειτουργήσει με επιπολαιότητα, να ισοπεδώσει ανθρώπους. Αυτό ισχύει για όλες τις μορφές εξουσίας και περισσότερο απ’ όλες για τη δικαστική, καθώς εκείνη έχει τη δύναμη να καθορίζει το υπέρτατο αγαθό: την ελευθερία ή τη στέρησή της. Ακριβώς επειδή η δικαστική εξουσία έχει τέτοια ισχύ, που εφαρμόζεται ατομικά, το Σύνταγμα και οι νόμοι έχουν όσο είναι δυνατόν προνοήσει ότι αυτή η δύναμη θα ασκείται μόνον όταν συντρέχουν πραγματικές προϋποθέσεις μα και ότι θα πρέπει γι’ αυτό τελικά να συμφωνήσουν συναρμόδιοι δημόσιοι λειτουργοί. Αποφάσεις σχετικές με τη στέρηση της ελευθερίας δεν είναι – και δεν μπορεί να είναι – υπόθεση ενός.

Η υπόθεση την οποία παρακολούθησε τις τελευταίες ημέρες η ελληνική κοινωνία με τις συλλήψεις των δικηγόρων Λυκουρέζου και Παναγόπουλου είναι μία πλήρης εφαρμογή όλων των παραπάνω: και της δύναμης της εξουσίας, αλλά και της πρόνοιας, τελικά, για τον αυτοέλεγχό της, ώστε αυτή η δύναμη να μην επιβάλλεται όταν δεν είναι ατράνταχτα βέβαιο ότι πρέπει να ασκηθεί, κάτι που αποτελεί πυλώνα του κράτους δικαίου και της δημοκρατίας δυτικού τύπου. Από αυτή την άποψη, η ομόφωνη απόφαση των αρμόδιων Αρχών για την απελευθέρωση των δύο δικηγόρων ήταν ασφαλώς μία νίκη του κράτους δικαίου, καθώς η εξουσία έδρασε αυτοπεριοριστικά προστατεύοντας τελικά όχι μόνον δύο πολίτες που υπέστησαν τη σαρωτική δύναμη της εξουσίας, αλλά, εξίσου, και την ίδια τη νομιμοποίησή της. Είναι μία νίκη της Δικαιοσύνης. Και, σήμερα περισσότερο από ποτέ, την είχε ανάγκη.

Η δικαστική εξουσία είναι, μεταξύ άλλων, και το τελευταίο καταφύγιο κάθε πολίτη: από αυτήν περιμένει να τον προστατεύσει όταν τα δικαιώματά του, ιδίως η ελευθερία του, βρίσκονται σε ανεπαρκώς αιτιολογημένο κίνδυνο. Και όταν κάποιος συλλαμβάνεται με στοιχεία της μορφής «άκουσα (με τον… «κοριό») ότι κάποιος είπε», αυτός είναι περίπου ο ορισμός του μη αιτιολογημένου. Χωρίς έγκλημα, χωρίς γεγονός, χωρίς απτές αποδείξεις, ακόμα και ουσιώδεις ενδείξεις, χωρίς βασικές πράξεις που θα πρέπει να έχουν συντελεστεί για να αποκτούν νόημα και περιεχόμενο ουσίας τα λόγια οποιουδήποτε για οποιονδήποτε, πώς μπορεί κανείς να συλλαμβάνει ανθρώπους; Στις δημοκρατίες, πάντως, δεν μπορεί. Και ευτυχώς. Γι’ αυτό και, εν προκειμένω, υπήρξε τέτοια αντίδραση, ιδίως από τον δικηγορικό κόσμο. Και γιατί, ταυτόχρονα, το συνταγματικό τεκμήριο αθωότητας, στην πράξη κουρελιάστηκε – εν προκειμένω δε με κύρια ευθύνη υπουργού που έσπευσε να χαιρετίσει ως επιτυχία όλα όσα συνέβησαν, παρεμβαίνοντας ωμά στις εξελίξεις, προφανώς επειδή κυνηγάει τις ψήφους που ενόψει εκλογών της λείπουν από τότε που πούλησε για μία ακόμα φορά το κόμμα και την παράταξή της… Είναι προς τιμή των δικαστικών λειτουργών ότι αγνόησαν εντελώς αυτή την ωμή και άγαρμπη, κατ’ ουσίαν, φασίζουσα πολιτική παρέμβαση.

Τελικά, οι θεσμοθετημένες ισορροπίες της εξουσίας λειτούργησαν. Προς όφελος πάνω απ’ όλα της ίδιας, που οφείλει να πείθει για τις πράξεις της, αλλά και να επανορθώνει τις όποιες ακρότητές της. Ελάχιστα πράγματα έχουν μείνει όρθια σε αυτή τη χώρα τα τελευταία χρόνια. Τουλάχιστον, είναι παρήγορο να βλέπει κανείς ότι το κράτος δικαίου είναι ακόμα εδώ και δεν σαρώθηκε, όπως τόσα άλλα…