Βγαίνει στο φως ο θησαυρός του Κάφκα

Ο κρυμμένος για χρόνια θησαυρός των αδημοσίευτων έργων του Φραντς Κάφκα μπορεί σύντομα να αποκαλυφθεί, έπειτα από μια δεκαετή δικαστική διαμάχη πάνω στη λογοτεχνική του περιουσία που συγκρίνεται με μερικές από τις σουρεαλιστικές ιστορίες του.
Την περασμένη εβδομάδα ένα περιφερειακό δικαστήριο στη Ζυρίχη υποστήριξε τις ισραηλινές δικαστικές αποφάσεις στην υπόθεση απόκτησης του έργου του συγγραφέα – το οποίο διεκδικούσαν από τις «έμμεσες» κληρονόμους του Κάφκα η Γερμανία και το Ισραήλ – αποφασίζοντας ότι θα μπορούσαν να ανοίξουν πολλές ελβετικές τραπεζικές θυρίδες της Ζυρίχης ώστε το περιεχόμενό τους να μεταφερθεί στην εθνική βιβλιοθήκη του Ισραήλ.

Τα φυλαγμένα έγγραφα θα μπορούσαν να ρίξουν νέο φως σε μια από τις πιο σκοτεινές μορφές της λογοτεχνίας, τον γερμανόφωνο Εβραίο από την Πράγα. Εμπειρογνώμονες έχουν υποθέσει ότι το κλειδωμένο αρχείο θα μπορούσε να περιέχει γραφές τέλους σε μερικά από τα μεγάλα έργα του Κάφκα, πολλά από τα οποία ήταν ανολοκλήρωτα όταν δημοσιεύτηκαν μετά τον θάνατό του.

Το ανώτατο δικαστήριο του Ισραήλ έχει ήδη αφαιρέσει από μια ισραηλινή οικογένεια τη συλλογή των χειρογράφων του Κάφκα, τα οποία ήταν κρυμμένα σε τραπεζικές θυρίδες στο Ισραήλ και σε ένα διαμέρισμα του Τελ Αβίβ. Ωστόσο η ελβετική απόφαση θα ολοκληρώσει την απόκτηση σχεδόν όλων των γνωστών έργων του συγγραφέα. Ο Κάφκα, το όνομα του οποίου έχει καταστεί επιθετικός χαρακτηρισμός για να περιγράψει ανυπολόγιστες νομικές ή γραφειοκρατικές διαδικασίες, ήταν γνωστός για τις ιστορίες του με πρωταγωνιστές όλους εκείνους που συνθλίβονται από μυστηριώδη γεγονότα. Οπως στη «Δίκη», όπου ένας υπάλληλος της τράπεζας διώκεται μέσω ανατρεπτικών δικαστικών διαδικασιών χωρίς ποτέ να γνωρίζει τις κατηγορίες εναντίον του.

«Ο παραλογισμός της συγκεκριμένης νομικής διαδικασίας είναι ότι γινόταν πάνω από μία κληρονομιά της οποίας το περιεχόμενο κανείς δεν γνώριζε με ακρίβεια. Ελπίζουμε τελικά να επιλύσουμε αυτά τα ερωτήματα» δήλωσε ο Μπενιαμίν Μπάλιντ, ερευνητής στο Ινστιτούτο Βαν Λιρ της Ιερουσαλήμ και συγγραφέας του βιβλίου «Η Τελευταία Δίκη του Κάφκα», ο οποίος καταγράφει τη νομική υπόθεση.

Ο Φραντς Κάφκα, ο οποίος πέθανε από φυματίωση το 1924 σε πόλη κοντά τη Βιέννη, είχε κληροδοτήσει τα χειρόγραφά του στον στενό του φίλο Μαξ Μπροντ με την επιθυμία να τα κάψει. Ο Μπροντ αψήφησε την εντολή του Κάφκα και τα διέσωσε – διασφαλίζοντας έτσι την έκδοση της «Δίκης» (πρώτη δημοσίευση το 1925, έναν χρόνο μετά τον θάνατό του), του «Πύργου» (πρώτη δημοσίευση το 1926) και τον «Αγνοούμενο» (ή «Αμερική», σύμφωνα με τον τίτλο που του έδωσε ο Μπροντ).

Με τον θάνατο του Μπροντ το 1968 και ενώ στο ενδιάμεσο οι συγγενείς του Κάφκα είχαν δολοφονηθεί στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, τα έγγραφα πέρασαν στην κληρονόμο του, δηλαδή τη γραμματέα του Εσθερ Χόφε. Οι δυο τους είχαν εγκατασταθεί στο νεότευκτο κράτος του Ισραήλ. Παρά τις οδηγίες του Μπροντ να μεταβιβάσει τα χειρόγραφα σε ένα ακαδημαϊκό ίδρυμα, η Χόφε δεν έδωσε στη δημοσιότητα όσα χειρόγραφα είχε κληρονομήσει. Εβγαλε μάλιστα σε δημοπρασία το χειρόγραφο της «Δίκης» το 1988, το οποίο πουλήθηκε σχεδόν δύο εκατ. δολάρια στο Γερμανικό Λογοτεχνικό Αρχείο του Μάρμπαχ. Η Χόφε με τη σειρά της κληροδότησε τα έγγραφα στις κόρες της, Ευα Χόφε και Ρουθ Βίσλερ. Οταν η γραμματέας του Μπροντ πέθανε το 2007, σε ηλικία 101 ετών, και οι κόρες της πήγαν να αποδεχτούν την κληρονομιά της, επενέβη η ισραηλινή Δικαιοσύνη για τα επίμαχα χειρόγραφα. Στο μεταξύ και οι κόρες της Χόφε απεβίωσαν, οπότε οι κόρες της Ρουθ Βίσλερ συνέχισαν τον δικαστικό αγώνα για τη διεκδίκηση της συλλογής χειρογράφων του Κάφκα. Μάλιστα ο δικηγόρος τους δηλώνει ότι η δικαστική απόφαση στέρησης της περιουσίας τους είναι «ληστεία πρώτου βαθμού».