Επέτειος σε μια ανασφαλή δημοκρατία

Κανονικά θα έπρεπε να έχει θαφτεί κάπου στο παρελθόν. Θα έπρεπε αυτά τα 52 χρόνια να έχουν κατατάξει τη δικτατορία σε μια βάναυση όσο και γκροτέσκα ελληνική εκδοχή των ολοκληρωτισμών του 21ου αιώνα. Θα έπρεπε ενδεχομένως ακόμη και να έχει απαλλαγεί η πολιτική τάξη της εποχής από την ευθύνη της γενεσιουργού αιτίας: Ηταν η πολιτική αστάθεια που έφερε τη χούντα ή ήταν απλώς η εποχή;

Αρκεί όμως να ρίξει κανείς μια ματιά στις επετειακές δηλώσεις για να αντιληφθεί ότι κανένα από τα ερωτήματα που αφορούν τη δικτατορία δεν τίθενται στο ιστορικό τους πλαίσιο και μόνο. Είναι σαν να μας υπενθυμίζει η επέτειος πως ο κίνδυνος μιας νέας εκτροπής είναι πάντα υπαρκτός, πως το σύνθημα «Η χούντα δεν τελείωσε το ’73» δεν είναι το μοναδικό ιστορικό φάλτσο, πως το ατύχημα μπορεί να συμβεί ξανά και ανά πάσα στιγμή και πως τα «σταγονίδια» των πρώτων χρόνων της μεταπολίτευσης παραμένουν ενεργά όχι μόνο από τη νοσταλγία αλλά και από την προοπτική μιας νέας ευκαιρίας.

Μισό και πλέον αιώνα από τότε, αυτή που θυμάται την επέτειο της δικτατορίας είναι μια ανασφαλής δημοκρατία. Είναι μια δημοκρατία χωρίς αυτοπεποίθηση, μια δημοκρατία που παγιώθηκε ως σύστημα κανόνων που άλλοτε τηρούνται και άλλοτε καταπατούνται αλλά δεν έχει εμπεδωθεί ως συναίσθημα και κουλτούρα. Η αίσθηση είναι ίδια όπως τότε. Είναι πως η δημοκρατία διαβρώνεται εκ των έσω, πως ένας κάποιος εσωτερικός εχθρός είναι εξίσου επικίνδυνος με τους εξωτερικούς της εχθρούς. Είναι σαν η δημοκρατία να μην κινδυνεύει μόνο από τα σταγονίδια αλλά και από την αυτοϋπονόμευσή της ή ακόμη και κυρίως από αυτήν.

Είναι ένα ερώτημα εάν η δημοκρατική μας ανασφάλεια προέρχεται από το γεγονός πως η δημοκρατία μας δεν είναι υποδειγματική ή από την κόπωση που προκαλεί η άσκησή της. Από τη δοκιμασία, δηλαδή, των δημοκρατικών κανόνων και από τη διαστρέβλωση πως η απαρέγκλιτη τήρησή τους είναι μια χούντα που «δεν τελείωσε το ’73».