Πλεόνασμα μνήμης

Ηταν πάντα η προοδευτική τριάδα των ειρηνιστών. Οι διανοούμενοι που υποστήριζαν με πάθος τη λύση των δύο κρατών. Η συνείδηση του Ισραήλ. Υστερα άρχισε να τους επισκέπτεται ο θάνατος. Πρώτα σκοτώθηκε ο γιος του Νταβίντ Γκρόσμαν στον πόλεμο στον Λίβανο: όταν τον επισκέφθηκαν ο Αμος Οζ και ο Αβραάμ Γεοσούα τον βρήκαν απαρηγόρητο, τους ρώτησε πώς θα συνεχίσει τώρα να ζει και ο Οζ του απάντησε «συνεχίζοντας το βιβλίο που έχεις ξεκινήσει». Υστερα πέθανε ο Οζ. Μετά η Ρίβκα, με την οποία ο Γεοσούα έζησε 56 χρόνια. «Δεν μένει παρά να φύγω κι εγώ», λέει ο 82χρονος συγγραφέας της Ρετροσπεκτίβας. «Ο θάνατος είναι πολύ σημαντικός, ένα δώρο που κάνουμε στα εγγόνια μας: τους δίνουμε χώρο».

Η Κοριέρε ντέλα Σέρα τον ρώτησε γιατί νίκησε ο Νετανιάχου. «Είναι πολύ ευφυής. Μια διάνοια της επικοινωνίας. Κι ένας τρομερός χειραγωγός, έχει έναν 26χρονο γιο που περνάει όλη την ημέρα του στα social media. Είναι ένας παγκόσμιος ηγέτης, αγκαλιάζεται με τον Τραμπ, σφίγγει το χέρι του Μόντι, γελάει με τον Σι. Δεν τον συμπαθώ φυσικά. Δεν θα τον συγχωρήσω ποτέ γι’ αυτό που έκανε στους Αραβες του Ισραήλ: υποστήριξε ότι μόνο ένας Εβραίος μπορεί να είναι πραγματικός Ισραηλινός».

Πιστεύετε ακόμη στην ειρήνη; «Οχι. Για δεκαετίες αγωνιστήκαμε με τον φίλο μου τον Αμος για δύο λαούς, δύο κράτη. Αλλά δεν το πιστεύω πια. Πιστεύω στη συνύπαρξη, κάτω από την ίδια στέγη, κάτω από τον ίδιο ουρανό. Σε ένα κράτος, αλλά όχι εβραϊκό, ένα κράτος ανοιχτό στους Παλαιστίνιους. Το κλειδί της ενοποίησης είναι τα νοσοκομεία. Εκεί είμαστε γυμνοί. Είναι ο τόπος του πόνου και της ταυτότητας. Ηδη σήμερα άραβες γιατροί θεραπεύουν εβραίους ασθενείς και εβραίοι γιατροί θεραπεύουν άραβες ασθενείς».

Και γιατί αργεί τόσο αυτός ο στόχος; «Επειδή το Ισραήλ έχει το αντίθετο πρόβλημα από τον υπόλοιπο κόσμο: ένα πλεόνασμα μνήμης. Οι πόλεμοι. Τα κιμπούτζ. Τα παραπήγματα στα οποία είναι στοιβαγμένοι οι έποικοι. Και, φυσικά, το Ολοκαύτωμα».

Η Ρεπούμπλικα, πάλι, ρώτησε τον Νταβίντ Γκρόσμαν τι περιμένει. «Τίποτα καλό. Η λέξη δημοκρατία έχει χάσει το νόημά της, αφού δεν μπορεί να χαρακτηρίζεται δημοκράτης κάποιος που κατέχει τη γη ενός άλλου λαού επί 52 συναπτά χρόνια. Το Ισραήλ του Νετανιάχου το κάνει και δεν θα έχει κανένα πρόβλημα να συνεχίσει να το κάνει στο μέλλον».

Τι πρέπει να κάνει η ισραηλινή Αριστερά; «Ενα από τα λίγα καλά πράγματα που έδειξαν αυτές οι εκλογές είναι ότι πρέπει να υπάρχει ένα ενιαίο κόμμα για Αραβες και Ισραηλινούς, όπου τα δύο μέρη να είναι ισότιμα. Οι Αραβες έκαναν λάθος που δεν ψήφισαν, θα μπορούσαν να έχουν διώξει τον Νετανιάχου. Η μόνη ελπίδα είναι λοιπόν η Αριστερά να μην ξεχάσει αυτό το 20% του πληθυσμού».