Γιατί ασχολείσαι με την πολιτική;

Οσοι κατέρχονται στην πολιτική αρένα καλούνται συχνά να απαντήσουν σε μια απλή, όσο κι ευθεία ερώτηση: «Γιατί ασχολείσαι με την πολιτική;». Δύσκολα κρύβεται η απαξίωση πίσω από την ερώτηση: η ενεργός πολιτική είναι κάτι αναξιοπρεπές, κάτι που δεν αξίζει να ασχολείται κανείς μαζί του, ιδίως εάν έχει άλλα, σπουδαιότερα πράγματα να κάνει – πόσω μάλλον εάν έχει διαπρέψει σε αυτά τα σπουδαιότερα. Η ίδια η γλώσσα θέτει ύπουλες παγίδες – προλειαίνει, θα λέγαμε, το έδαφος της προκατάληψης – προτού καν τεθεί η ερώτηση. Εχουμε αναρωτηθεί, λόγου χάριν, γιατί λέμε πάντοτε ότι κάποιος «κατέρχεται» στην ενεργό πολιτική και ποτέ ότι «ανέρχεται»; Θεωρούμε δεδομένο ότι μετακινείται από ένα υψηλότερο σημείο σ’ ένα χαμηλότερο ή ότι η ενασχόληση με την ενεργό πολιτική ταυτίζεται με κάποιου είδους «πτώση», ανάλογη με την αποβολή των Πρωτόπλαστων από τον Παράδεισο; Επιπλέον, οι συνακόλουθοι προσδιορισμοί της ενεργούς πολιτικής ως «στίβου» ή «αρένας» δεν μας προδιαθέτουν ότι εκεί, στην καλύτερη περίπτωση, πέφτει ξύλο και, στη χειρότερη, πεινασμένα λιοντάρια ξεσκίζουν ανθρώπινες σάρκες; Δίχως αναγκαστικά να είναι κανείς έμπειρος κι εξασκημένος γλωσσολόγος, θα πίστευε ότι οι Νεοέλληνες πρώτα φρόντισαν να αναποδογυρίσουν την κλίμακα των αξιών τους (βαράθρωσαν την ανάμειξη στα κοινά από την κορυφή στη βάση, εκτόξευσαν την ιδιώτευση από τη βάση στην κορυφή) κι έπειτα πειθανάγκασαν τη γλώσσα τους να παράσχει άλλοθι στο αναποδογύρισμα.

Οι περισσότεροι από τους πολιτευτές, όποτε βρίσκονται αντιμέτωποι με αυτή την αδιάκριτη ερώτηση, κρατούν συνήθως καθαρά αμυντική στάση. Καταφεύγουν σ’ ένα ιδεαλιστικό σύμπαν που ηχεί δυσδιάκριτα λιγότερο πιστευτό στα αφτιά του συνομιλητή τους από όσο ηχεί ακόμη και στα δικά τους αφτιά: κατέρχονται στην ενεργό πολιτική διότι θέλουν να προσφέρουν στο κοινωνικό σύνολο, διότι επιθυμούν να συμβάλουν στην ανόρθωση της χώρας, διότι νιώθουν την υποχρέωση να ανταποκριθούν στο ύψος των περιστάσεων, μπλαμπλαμπλα… Είναι αλήθεια πως κάποιοι, ελάχιστοι, αυθυποβάλλονται από την ίδια τους τη ρητορική, ενόσω η πλειονότητα των πολιτευτών θεωρεί, όχι άδικα, ότι κάθε άλλη απάντηση, πέραν της ιδεαλιστικής, θα σοκάρει, αν δεν θα προκαλέσει αποστροφή στους ψηφοφόρους. Δείτε το σαν το παραμύθι του Αγιου Βασίλη. Οποιο παιδί πατήσει στα επτά ή στα οκτώ του χρόνια, έχει ήδη ισχυρές αμφιβολίες κατά πόσον ένας υπέρβαρος υπερήλικας στριμώχνεται κάθε παραμονή Πρωτοχρονιάς σε μια καμινάδα, αλλά δεν το πειράζει και να κρατήσει τις αμφιβολίες του για πάρτη του όσον καιρό εξακολουθεί να βρίσκει δώρα μέσα στις κάλτσες. Κάπως έτσι γαλουχούμε τη νέα γενιά στα κατά συνθήκη ψεύδη.

Η αλήθεια είναι πως οι αιτίες που σε ωθούν να κατέβεις στην πολιτική είναι όσες περίπου και οι πολιτευτές. Το άνοιγμα της ψαλίδας ανάμεσα στα ιδεαλιστικά και στα κυνικά κίνητρα ποικίλλει όσο και η οικονομική επιφάνεια του ενός πολιτευτή από την οικονομική επιφάνεια του άλλου. Σίγουρα, η δουλειά του βουλευτή – και, πολύ περισσότερο, του ευρωβουλευτή – είναι μία από τις καλύτερα αμειβόμενες δουλειές στην Ελλάδα, με δεδομένο μάλιστα ότι συχνά τα προσόντα που απαιτούνται περιορίζονται στην ορθή ανάταση της χειρός πεντέξι φορές τον μήνα· αναρίθμητοι συμπατριώτες μας, υποχρεωμένοι σε τρισχειρότερη πειθαρχία για πενταροδεκάρες, θα αντάλλασσαν ευχαρίστως το πόστο τους για μια θέση σε μια παρόμοια εργασιακή Εδέμ. Γνωρίζω πως αυτό το επιχείρημα δεν ακούγεται εξίσου δελεαστικό στον Πέτρο Κόκκαλη και σε όποιον βουλευτή πάλευε μέχρι πρότινος να τα βγάλει πέρα με τον επιούσιο, αλλά γνωρίζω επίσης (όποια ιδεολογικά φούμαρα και αν σας παραθέσουν ως αντεπιχειρήματα) πως αυτό το επιχείρημα είναι και η πιο αξιόπιστη συγκολλητική ουσία για αρραγείς και μακροχρόνιες κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες. Η Ολομέλεια που πνέει τώρα τα λοίσθια είναι η πιο τρανταχτή απόδειξη. Τουλάχιστον οι μισοί από τους βουλευτές της δεν θα είχαν την παραμικρή τύχη στην ελεύθερη αγορά εργασίας. Απεναντίας, ως στρατιωτάκια ακούνητα, αμίλητα και αγέλαστα, έπιασαν την καλή.

Εάν πάντως σε ενδιαφέρει μονάχα πώς θα βγάλεις εύκολα και γρήγορα λεφτά, δεν θα σου πρότεινα ως πρώτη επιλογή το βουλευτιλίκι. Εχει τις ανέσεις του, έχει και τους κινδύνους του. Ως βουλευτής είσαι επιρρεπής στα ατυχήματα· σήμερα είσαι, αύριο δεν είσαι. Οπως και στα ατυχήματα της αληθινής ζωής, άλλοτε φταις εσύ και την πληρώνουν άλλοι, άλλοτε φταίνε άλλοι και την πληρώνεις εσύ· αραιά και πού την πληρώνουν αυτοί που φταίνε. Κατ’ αρχάς, για να βγεις βουλευτής, δεν πρέπει να είσαι αρεστός μονάχα στον εργοδότη σου. Πρέπει να είσαι αρεστός (να σε ψηφίσουν) σε χιλιάδες εργοδότες. Πρέπει να τους πείσεις ότι, με κάποιον μαγικό τρόπο, βγαίνουν από τα χείλη σου οι δικές τους προσδοκίες, οι δικοί τους φόβοι και οι δικές τους εμμονές. Δεν είναι εύκολο, ιδίως εάν διατηρείς υποτυπωδώς μια συνείδηση και σε πιάνουν νευρικά γέλια όταν ψεύδεσαι. Βλέπεις, το πρόβλημα έγκειται, όχι μόνο στο γεγονός ότι οι συντριπτικά περισσότεροι εν δυνάμει ψηφοφόροι σου δεν γνωρίζουν τίποτε για εσένα προσωπικά (άρα μπορούν και να γεμίσουν αυτό το «τίποτε» με οποιαδήποτε διαβολή οι πολιτικοί σου αντίπαλοι), αλλά ουσιαστικά δεν ενδιαφέρονται και να μάθουν. Τους ενδιαφέρει να πειστούν ότι συμφωνείς μαζί τους. Εάν κατορθώσεις να τους πείσεις ότι συμφωνείς μαζί τους δίχως να διαφωνήσεις ριζικά με τον εαυτό σου, μπορείς να θεωρήσεις ως επαρκώς έντιμη και αμοιβαία επωφελή τη διευθέτηση· ένα συμβιβασμό που μπορείς να καταπιείς.

Θυμάμαι έναν διάλογο που είχα τον Μάιο του 2012 με τον Τηλέμαχο Χυτήρη. Ο Τηλέμαχος ήταν παλιός γνώριμος. Τον είχα γνωρίσει τον Ιούνιο του 1980, όταν δεν είχε εμπλακεί ακόμη στην πολιτική. Τότε ήταν μόνο ποιητής και διοργάνωνε κάθε χρόνο στην γκαλερί «Ωρα» (ένα διώροφο νεοκλασικό, επί της οδού Ξενοφώντος στο Σύνταγμα, που δεν υπάρχει πια) τις «Συναντήσεις Νέων Δημιουργών»· εκεί πήρα το πεζογραφικό βάπτισμα του πυρός. Το 2012 ο Χυτήρης έδινε την τελευταία προεκλογική του μάχη – θα αποσυρόταν από την ενεργό πολιτική ευθύς κατόπιν – κι εγώ την πρώτη. Στον προθάλαμο μιας διαδικτυακής βιντεοσκόπησης, διαβόητης αργότερα για τους λάθος λόγους, με ρώτησε αν έχω τυπώσει φυλλάδια, κάρτες, τέτοια πράγματα… Εγώ, όχι χωρίς κάποια έπαρση, του δήλωσα πως το μόνο μου έξοδο ήταν το παράβολο. Δεν είχα λεφτά για ξόδεμα, αλλά και αν είχα, δεν θα τα ξόδευα τυπώνοντας χαρτομάνι. Εχουν αλλάξει οι εποχές – του είπα με καμάρι. Τώρα υπάρχουν τα socialmedia. Τι να τα κάνεις χίλια φέιγ βολάν, όταν έχεις είκοσι χιλιάδες followers; Θυμάμαι και το μελαγχολικό χαμόγελό του. Σε αντίθεση μ’ εμένα, ο Τηλέμαχος έβλεπε το μέλλον. Εβλεπε τον κανιβαλισμό.