Η διάψευση του Αλέξη Τσίπρα

Από τα φοιτητικά μου χρόνια τη δεκαετία του ’70 θυμάμαι ατελείωτες συζητήσεις με το ερώτημα «είναι νούμερο ο Μπερνάρ-Ανρί Λεβί;». Η απάντηση ήταν συνήθως ξεκάθαρη και μονολεκτική: πολύ!

Μερικές δεκαετίες αργότερα δεν έχω την ίδια βεβαιότητα.

Την περασμένη Δευτέρα στην Αθήνα είπε βεβαίως ένα σωρό μπαρούφες για τον Τσίπρα. Αλλά τουλάχιστον φρόντισε να τις πει μόνο στην Αθήνα.

Στις έως τώρα παραστάσεις του έργου του «Looking for Europe» (περιοδεύει σε 21 πόλεις της Ευρώπης έως τις 21 Μαΐου) είναι πιο προσεκτικός. Η αποθέωση λοιπόν του Τσίπρα ήταν μάλλον μια χειρονομία φιλοφρόνησης για το τοπικό ακροατήριο. Bon pour l’ Orient, το λένε οι Γάλλοι.

Πιθανώς ο άνθρωπος νόμιζε ότι το τοπικό ακροατήριο συμπαθεί τον Τσίπρα. Στην ίδια λογική μάλλον είπε μια κουβέντα και για τον Προκόπη Παυλόπουλο παρ’ όλο που δεν πρέπει να είναι ιδιαίτερα γνωστός στη Βαλένθια ή το Βίλνιους.

Προφανώς ο Λεβί είχε συλλέξει κάποιες πληροφορίες για τα δικά μας. Ισως από τη γαλλική πρεσβεία που έχει τον Τσίπρα σε υπόληψη. Ή από κάποιους Ελληνες του Παρισιού με ξεπερασμένες αριστερές εμμονές. Θυμίζω ότι ακόμη κι ο αξιαγάπητος Κώστας Γαβράς θέλει να κάνει ταινία τον… Βαρουφάκη!

Συχνά στο Παρίσι άλλωστε η σοβαρότητα της σκέψης προκύπτει από τη διεύθυνση του καφενείου που συχνάζεις.

Δεν ξέρω λοιπόν πόσο ο αριβισμός, ο τυχοδιωκτισμός κι η ασυνειδησία συνεπαίρνουν το γαλλικό κοινό. Αλλά εδώ στην Αθήνα τον «κωλοτούμπα» (όπως χαρακτήρισε τον Τσίπρα ο Λεβί…) δεν τον θεωρούμε Περικλή, ούτε Οδυσσέα. Τον θεωρούμε απλώς «κωλοτούμπα».

Αυτό φυσικά δεν εμποδίζει ένα διεθνές ακροατήριο να έχει καλή γνώμη για τον Τσίπρα. Συνήθως από μακριά, γενικά και στο περίπου.

Αλλά για πολλούς λόγους. Θυμάμαι την πεισματική βεβαιότητα στις φοιτητικές μας παρέες ότι «καλύτερα να έχουμε άδικο με τον Σαρτρ, παρά δίκιο με τον Αρόν».

Ο Ρεϊμόν Αρόν (1905-1983) ήταν κορυφαίος φιλελεύθερος στοχαστής και ιδεολογικός αντίπαλος του Ζαν-Πολ Σαρτρ (1905-1980), ο άνθρωπος που έγραψε σε ανύποπτο χρόνο «Το Οπιο των Διανοουμένων».

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι στο τέλος της ιστορίας είναι ο Αρόν που είχε δίκιο.

Αλλά εμείς δεν το θέλαμε. Δεν μας άρεσε. Επιλέγαμε ιδεολογικά. Και προτιμούσαμε τις πομπώδεις ανοησίες μιας διανόησης που όχι μόνο έπεσε έξω στα πάντα αλλά κόστισε στην ανθρωπότητα και μερικά εκατομμύρια νεκρούς.

Στην πραγματικότητα ο ιδεαλισμός αυτός κρύβει έναν βαθύ κυνισμό. Τον κυνισμό των ανθρώπων που δεν τους ενδιαφέρει η κωλοτούμπα αλλά ποιος την κάνει και πώς θα προσγειωθεί.

Για το ακροατήριο που περιγράφω ο δεξιός λαϊκιστής ψεύτης είναι ένας επικίνδυνος παλιάνθρωπος που εξαπατά την κοινωνία και κοροϊδεύει τον λαό. Ενας Ορμπαν!

Ο αριστερός λαϊκιστής ψεύτης είναι κάποιος άδολος αγωνιστής με αγνές προθέσεις που έπεσε θύμα των ψευδαισθήσεών του επειδή αγαπά τον λαό. Κάτι σαν τον Τσίπρα!

«Μπορεί να είναι καθάρματα αλλά τουλάχιστον είναι τα δικά μας καθάρματα» έλεγε ο Λίντον Τζόνσον, που δεν ήταν μεν αριστερός, αλλά ήταν τόσο κυνικός που θα έπρεπε να είναι αριστερός.

Αντιθέτως και κατά την τρέχουσα ταπεινή αντίληψη που συμβαίνει να συμμερίζομαι, ένας ψεύτης ίσον ένας ψεύτης. Ανεξαρτήτως φρονήματος και προσχήματος, περιστάσεων και καταστάσεων.

Ακόμη και στην Ελλάδα όμως ακούω συμπαθείς ανθρώπους να προσπερνούν αγόγγυστα την κωλοτούμπα (και όσα προηγήθηκαν) από τη στιγμή που ο «κωλοτούμπας» προσγειώθηκε στη σωστή πλευρά. Ενα αίτημα επιείκειας.

Για κάποιους άλλους στο εξωτερικό, το άλλοθι είναι οι Πρέσπες. Οχι επειδή η Τσίπρας αναχαίτισε τον εθνικισμό (τρεις σκασίλες είχαν για τον βαλκάνιο εθνικισμό οι Γερμανοί κι οι Αμερικανοί…) αλλά επειδή έβγαλε έναν μπελά από το κεφάλι τους.

Τα υπόλοιπα θα τα βρει η επιμελητεία, που έλεγε κι ο Ντε Γκολ.

Στην Ελλάδα φυσικά τέτοιος μπελάς δεν υπήρχε. Ετσι ο Τσίπρας απευθύνθηκε ίσως ενστικτωδώς στην επιπολαιότητα, τη ματαιοδοξία και τη συναλλακτική προδιάθεση των εθελοντών.

«Στους διαδρόμους όλοι έλεγαν ότι πρέπει να τελειώσουμε την ιστορία με το Μακεδονικό αλλά κάποιος πρέπει να πάρει την ευθύνη» δήλωσε ο Στ. Θεοδωράκης καμαρώνοντας ότι «τόλμησε» (2/4).

Δεν ξέρω σε ποιους διαδρόμους συχνάζει, ούτε ποιοι είναι οι «όλοι» που «έλεγαν». Εγώ δεν το έχω ακούσει. Αλλά τι σόι πολιτική είναι αυτή που γίνεται σε «διαδρόμους» και με «κάποιους» που λένε;

Διότι η άλλη εξήγηση είναι ότι ζει μεταξύ μας κάποια σπάνια μετάλλαξη των «Ιλουμινάτι». Επιβίωναν χρόνια σε «ένα υπόγειο μυστικό» με τη φαγούρα να λύσουν το Σκοπιανό και ξαφνικά πετάχτηκαν φωνάζοντας «φτου ξελευτερία!» μόλις ο Τσίπρας έγνεψε.

Η (σχετική) επιτυχία του Τσίπρα είναι ότι στο αίτημα επιείκειας που διατυπώνει ανταποκρίθηκε ένα αίτημα αναγνώρισης.

Δημιούργησε έτσι μια πελατεία υποψηφίων να αναγνωριστεί η συνεισφορά τους σε μια σκοτεινή υπόθεση της οποίας αγνοούν ακόμη και τα πιο στοιχειώδη δεδομένα.

Αν και συνειδητοποιώ πως κι αυτό δεν είναι τελικά παρά άλλος ένας βαθύς κυνισμός. Ο κυνισμός της υπεροψίας εκείνων για τους οποίους το πρόβλημα δεν είναι τίποτα και μόνο η λύση ενδιαφέρει εφόσον τους περιλαμβάνει.

Ετσι ξεκινούν χειροκροτώντας τις Πρέσπες και καταλήγουν ξεπλένοντας «τον Μανώλη του Παππά» – φίλος ήταν κι αυτός!

Φυσικά δεν έχουμε να κάνουμε με τίποτα παλικαράδες. Οταν σφίγγουν τα γάλατα ψάχνουν  απεγνωσμένα να μοιραστούν το μπουγέλο. Είναι η θεωρία ότι όλοι a priori συμφωνούν με τη λύση που εκείνοι πρόκριναν αλλά σκιάζονται να το δηλώσουν.

Πόσες φορές έχω ακούσει την ηλίθια ερώτηση «γιατί δεν μιλούν;» κι όταν μιλούν «γιατί δεν λένε ότι συμφωνούν;» κι όταν λένε ότι διαφωνούν «γιατί διαφωνούν;». Ενα είδος «Ιλουμινάτι» με συμπεριφορές νταβατζήδων της γειτονιάς.

Καταντήσαμε έτσι σε μια άθλια εκδοχή ραγιαδισμού: έναν εθνικό ετεροπροσδιορισμό που στηρίζεται στην επίκληση του Αλλου. «Δεν βλέπετε τι θέλουν οι ξένοι; Δεν ακούτε τι λέει η Ευρώπη; Δεν καταλαβαίνετε πόσο τον πάνε τον Τσίπρα;».

Αυτό κι αν είναι κυνισμός. Τεκμήριο επιτυχίας του Τσίπρα καθίσταται η διάψευση του Τσίπρα.

Μόνο που, για να θυμηθώ τον Σαρτρ, «το χειρότερο όταν σου λένε ψέματα είναι να ξέρεις ότι δεν άξιζες την αλήθεια».